I KZ 45/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 7 października 2025 r.
SSN Andrzej Stępka
po rozpoznaniu w dniu 7 października 2025 r. na posiedzeniu bez udziału stron
zażalenia pełnomocnika oskarżyciela subsydiarnego M. C.
na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 12 maja 2025 r., sygn. akt So 18/24,
w przedmiocie właściwości
na podstawie art. 437 § 1 k.p.k.
p o s t a n o w i ł
utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie
UZASADNIENIE
Na mocy postanowienia Wojskowego Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 12 maja 2025 r., sygn. akt So 18/24, wydanego w sprawie mjr M. S.
subsydiarnie oskarżonego o popełnienie przestępstw z art. 352 § 1 k.k. w zw. z art.
353 k.k. oraz z art. 351 k.k. w zw. z art. 353 k.k., orzekając w przedmiocie
właściwości na podstawie art. 35 § 1 k.p.k. w zw. z art. 653 § 1 k.p.k. i art. 654 § 1
pkt 1 a contrario k.p.k., Sąd uznał się niewłaściwym do rozpoznania subsydiarnego
aktu oskarżenia wniesionego przez M. C. przeciwko mjr. M. S. i sprawę przekazał
Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w Lublinie - jako sądowi właściwemu.
Wskazał, że zgodnie z treścią art. 654 § 1 pkt 1 k.p.k., wojskowy sąd
okręgowy orzeka w pierwszej instancji w sprawach o przestępstwa popełnione
I KZ 45/25
2
przez żołnierzy posiadających stopień majora i wyższy. Powołując się na
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2022 r., w sprawie I KZ 18/22
(LEX nr 3430877), stwierdził, iż wymieniony w tym przepisie wymóg popełnienia
przestępstwa przez żołnierza posiadającego stopień majora i wyższy, należy
oceniać na moment popełnienia czynu zabronionego. W okresie objętym
subsydiarnym aktem oskarżenia M. S. nie miał przymiotu oficera starszego, zatem
w jego sprawie właściwym jest wojskowy sąd garnizonowy (art. 653 § 1 k.p.k.), a z
uwagi na przynależność do jednostki wojskowej (art. 651 k.p.k.) - Wojskowy Sąd
Garnizonowy w Lublinie.
Na to postanowienie zażalenie złożył pełnomocnik oskarżyciela
subsydiarnego M. C., zaskarżając je w całości i zarzucając naruszenie przepisów
postępowania, które miało wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, tj. art. 35 §
1 k.p.k. w zw. z art. 653 § 1 k.p.k. i art. 654 § 1 pkt 1 k.p.k. poprzez uznanie się
niewłaściwym do rozpoznania subsydiarnego aktu oskarżenia wniesionego przez
oskarżyciela posiłkowego M. C. przeciwko mjr. M. S. oraz przekazanie sprawy
Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w Lublinie, podczas gdy z okoliczności
sprawy, w szczególności z faktu prowadzenia przeciwko oskarżonemu
postępowania karnego za czyn przypisany za okres przed dniem 14 listopada 2022
r. przez Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie wynika, iż Sądem właściwym do
rozpoznania subsydiarnego aktu oskarżenia w niniejszej sprawie jest Wojskowy
Sąd Okręgowy w Warszawie.
W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i
rozpoznanie niniejszej sprawy przez Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie.
Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie po rozpoznaniu na podstawie art.
463 § 1 k.p.k. a contrario zażalenia pełnomocnika oskarżyciela subsydiarnego na
postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 12 maja 2025 r.
w przedmiocie właściwości, postanowił przedmiotowego zażalenia nie uwzględnić i
przekazać je do rozpoznania Sądowi Najwyższemu w Warszawie. Wskazał, że
podniesiony zarzut jest zarzutem pozaprawnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
I KZ 45/25
3
Zażalenie skarżącego nie zasługiwało na uwzględnienie.
Z konsekwentnego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że wskazany w
art. 654 § 1 pkt 1 k.p.k. wymóg popełnienia przestępstwa przez żołnierza
posiadającego stopień majora i wyższy, należy oceniać na moment popełnienia
czynu zabronionego. Stanowisko to jest akceptowane także w literaturze prawniczej
(por. cytowane postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2022 r., I KZ
18/22; podobnie postanowienia SN: z dnia 16 grudnia 1998 r., WO 23/98, OSNKW
1999, z. 3-4, poz. 23; z dnia 30 kwietnia 1998 r., WZ 22/98, OSNKW 1998, z. 5-6,
poz. 30; H. Kmieciak, Głos w kwestii właściwości wojskowego sądu okręgowego ze
względu na stopień wojskowy oskarżonego żołnierza (art. 654 § 1 pkt 1 k.p.k.),
WPP 2001, nr 1, s. 53- 60; J. Grajewski, S. Steinborn, [w:] Kodeks postępowania
karnego. Komentarz. Tom II. Komentarz do art. 428-673, red. L.K. Paprzycki,
Warszawa 2013, s. 1584).
Słusznie wskazano w tym pierwszym orzeczeniu Sądu Najwyższego, że o
zasadności tego poglądu świadczy przede wszystkim wynik literalnej wykładni art.
654 § 1 pkt 1 k.p.k. Przepis ten stanowi o „przestępstwie popełnionym przez
żołnierzy posiadających stopień majora lub wyższy”. Taki sposób sformułowania
kryterium uzależniającego właściwość rzeczową sądu wojskowego wskazuje, że to
przestępstwo ma być popełnione przez żołnierza posiadającego odpowiedni
stopień, a nie postępowanie ma się toczyć przeciwko żołnierzowi posiadającemu
określony stopień. Rezultat wykładni językowej wspiera także wynik wykładni
systemowej. Mając na względzie założenie racjonalności ustawodawcy należy
przyjąć, że gdyby kryterium stopnia wojskowego należało oceniać na moment
wszczęcia postępowania lub inny, zostałoby to wyraźnie odzwierciedlone w treści
przepisów. Nie sposób nie zauważyć, że tam, gdzie ustawodawca chciał dookreślić
moment, na który należy badać kryterium determinujące właściwość sądu
wojskowego, dał temu jednoznacznie wyraz w treści przepisu (zob. art. 651 §
2 k.p.k.).
Powyższe wnioski wspierają dodatkowo wyniki wykładni celowościowej i
historycznej. Ratio legis art. 654 § 1 pkt 1 k.p.k. zdaje się wyrażać w
zarezerwowaniu właściwości rzeczowej sądu wyższego rzędu dla osądzenia
I KZ 45/25
4
czynów popełnionych przez żołnierzy posiadających najwyższe stopnie wojskowe,
co ma, jak się wydaje, związek ze swoistym „prestiżem” tych stopni. Skoro tak, to
istotne jest kto (osoba posiadająca określony stopień wojskowy) popełnia
przestępstwo, a nie, przeciwko komu postępowanie jest prowadzone.
W realiach niniejszej sprawy oznacza to, że w okresie objętym subsydiarnym
aktem oskarżenia (czyli w dniach „od bliżej nieustalonego dnia i miesiąca 2019 r. do
dnia 10 października 2021 r. oraz w dniu 21 lutego 2019 r.”) M. S. nie był osobą, o
której mowa w art. 654 § 1 pkt 1 k.p.k. Z informacji nadesłanej przez Dowódcę […]
w K. wynika, iż M. S. został mianowany na stopień majora z dniem objęcia
obowiązków na stanowisku służbowym Zastępcy Dowódcy Batalionu - Szefa
Sztabu Batalionu, czyli 14 listopada 2022 r. (k. 878). W rezultacie, nie ma powodu,
aby na tej podstawie w jego sprawie w ramach właściwości rzeczowej orzekał
wojskowy sąd okręgowy.
Brak takiej możliwości, by sam fakt prowadzenia innej sprawy tego samego
oskarżonego przed wojskowym sądem okręgowym musiał wywrzeć wpływ na
właściwość rzeczową sądu w tej sprawie. Nie ma bowiem podstaw by uznać tę
sytuację za prowadzącą do wystąpienia łączności podmiotowej (art. 33 k.p.k.) lub
przedmiotowej (art. 34 k.p.k.).
W tej sytuacji nie można było uznać, by zaskarżone postanowienie było
dotknięte wadami wymienionymi przez skarżącego.
Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy postanowił, jak na wstępie.
[J.J.]
[r.g.]
I KZ 45/25
5
