I KK 409/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 listopada 2025 r.
SSN Michał Laskowski (przewodniczący)
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (sprawozdawca)
SSN Włodzimierz Wróbel
w sprawie D. H.,
skazanego za ciąg przestępstw z art. 244 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 26 listopada 2025 r.,
w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,
kasacji Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego,
od wyroku Sądu Rejonowego w Opolu
z dnia 22 listopada 2024 r., II K 1277/23,
1. uchyla zaskarżony wyrok w zakresie zawartego w punkcie 4
części dyspozytywnej rozstrzygnięcia o uznaniu oskarżonego za
winnego czynu z art. 244 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., opisanego w
punkcie II części wstępnej wyroku i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7
k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. postępowanie karne w tym
zakresie umarza, a kosztami procesu w tej części obciąża Skarb
Państwa;
2. uchyla rozstrzygnięcia o karze i środku karnym orzeczonych
za ciąg przestępstw z punktu 4 zaskarżonego wyroku
(rozstrzygnięcia co do kary i środka karnego z pkt 4 i 5 wyroku) i
I KK 409/25
2
w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Opolu
do ponownego rozpoznania.
Małgorzata Wąsek-Wiaderek Michał Laskowski Włodzimierz Wróbel
UZASADNIENIE
W sprawie zawisłej przed Sądem Rejonowym w Opolu, II K 1277/23, D. H.
został oskarżony m.in. o to, że „w dniu 8 czerwca 2022 r. w O.1 na ul. […] prowadził
pojazd w ruchu lądowym marki V. o nr rej. […] nie stosując się do orzeczonego przez
Sąd Rejonowy w Opolu o sygn. akt II K 985/16, do orzeczonego przez Sąd Rejonowy
w Opolu o sygn. akt II K 886/16 oraz do orzeczonego przez Sąd Rejonowy w Opolu
o sygn. akt II K 352/17 dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych,
przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat od odbycia co najmniej 6 miesięcy
kary pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo podobne z art. 178a § 1 i 4 k.k.,
objętej wyrokiem łącznym o sygn. akt II K 659/17 Sądu Rejonowego w Opolu z dnia
14 grudnia 2017 r., obejmującym wyrok Sądu Rejonowego w Opolu o sygn. akt II K
886/16 z dnia 11 kwietnia 2017 r., wyrok Sądu Rejonowego w Opolu o sygn. akt II K
985/16 z dnia 1 lutego 2017 r., wyrok Sądu Rejonowego w Opolu o sygn. akt II K
352/17 z dnia 3 października 2017 r., którą odbył w okresie od 20 października 2017
r. do 6 września 2021 r., tj. o czyn z art. 244 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.” (pkt II części
wstępnej wyroku).
Wyrokiem z dnia 22 listopada 2024 r., II K 1277/23, Sąd Rejonowy w Opolu
uznał D. H. za winnego m.in. czynu zarzucanego mu w punkcie II (opisany powyżej)
i czynów zarzucanych w punktach od IV do VIII części wstępnej wyroku, precyzując
opis recydywy. Sąd Rejonowy wskazał, że czyny te stanowią ciąg przestępstw z art.
244 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. i wymierzył mu jedną karę roku
pozbawienia wolności (pkt 4) oraz orzekł zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów
mechanicznych na okres 15 lat (pkt 5). Kara za ciąg przestępstw została następnie
objęta karą łączną 2 lat pozbawienia wolności (pkt 6), a środek karny został
połączony z innym rozstrzygnięciem w przedmiocie tego środka i orzeczono łącznie
środek karny zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio
I KK 409/25
3
(pkt 7). Wyrok zawierał ponadto rozstrzygnięcia związane z pociągnięciem
oskarżonego do odpowiedzialności karnej za inne czyny (pkt 1-3 – konkretnie
oskarżony został skazany za ciąg przestępstwa z art. 178a § 4 k.k.) oraz o kosztach
procesu (pkt 8). Powyższy wyrok nie został zaskarżony i uprawomocnił się z dniem
30 listopada 2024 r.
Jednocześnie, Sąd Rejonowy w Opolu wyrokiem z dnia 3 lipca 2023 r., II K
1491/22, uznał D. H. za winnego zarzucanego mu czynu, polegającego na tym, że
„w dniu 8 czerwca 2022 r. w O.1 na ulicy […] kierował pojazdem marki V. o nr rej.
[…], nie stosując się tym samym do orzeczonego wyrokami Sądu Rejonowego w
Opolu sygn. akt II K 886/16 z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt II K 352/17 z dnia 3
października 2017 r. oraz sygn. akt II K 985/16 z dnia 1 lutego 2017 r. zakazu
prowadzenia pojazdów mechanicznych dożywotnio” tj. przestępstwa z art. 244 k.k.,
za które wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, orzekł środek karny w
postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 4 lat i
rozstrzygnął o kosztach procesu. Powyższy wyrok nie został zaskarżony i
uprawomocnił się z dniem 11 lipca 2023 r.
Kasację od wyroku Sądu Rejonowego w Opolu, II K 1277/23, w trybie art. 521
§ 1 k.p.k., wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając ten wyrok „w zakresie zawartego
w pkt 4 części dyspozytywnej rozstrzygnięcia o uznaniu oskarżonego za winnego
czynu z art. 244 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., opisanego w pkt II komparycji oraz
rozstrzygnięcia o karze i środku karnym, orzeczonych za ciąg przestępstw z pkt 4”,
na korzyść skazanego D. H. i zarzucając „rażące i mające istotny wpływ na treść
wyroku naruszenie przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 17 § 1 pkt 7
k.p.k., polegające na skazaniu oskarżonego D. H. przez Sąd Rejonowy w Opolu za
przestępstwo z art. 244 k.k., popełnione w dniu 8 czerwca 2022 r. (opisane w pkt. II
komparycji wyroku), pomimo że za popełnienie tego samego czynu oskarżony został
już wcześniej skazany prawomocnym z dniem 11 lipca 2023 r. wyrokiem Sądu
Rejonowego w Opolu z dnia 3 lipca 2023 r., sygn. akt II K 1491/22, co skutkowało
zaistnieniem bezwzględnej przyczyny uchylenia orzeczenia określonej w art. 439 §
1 pkt 8 k.p.k.”. Prokurator Generalny wniósł o „umorzenie postępowania w zakresie
czynu opisanego w pkt II komparycji orzeczenia na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.
I KK 409/25
4
w zw. z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. oraz przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w
Opolu do ponownego rozpoznania w pozostałym zaskarżonym zakresie”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej rozpoznanie na
posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
Rzeczywiście w niniejszej sprawie zaistniała bezwzględna przyczyna
odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. Stan rzeczy osądzonej (res iudicata) należy
do przesłanek formalnych i stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania lub jego
kontynuowania. W myśl art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., postępowania nie wszczyna się, a
wszczęte umarza, gdy postępowanie co do tego samego czynu zostało prawomocnie
zakończone lub wcześniej wszczęte toczy się. Podstawowymi kryteriami dla
zaistnienia tej przesłanki procesowej są więc tożsamość sprawcy i tożsamość czynu,
gdyż nie wolno orzekać dwa razy „co do tego samego czynu” tego samego
oskarżonego. Ma to na celu realizację zasady ne bis in idem, stanowiącej gwarancję,
że nikt nie będzie pociągany więcej niż raz do odpowiedzialności karnej za ten sam
czyn zabroniony pod groźbą kary (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego
2014 r., V KK 407/13; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2014 r.,
III KK 169/14).
D. H. został dwukrotnie skazany za przestępstwo z art. 244 k.k., polegające
na prowadzeniu w dniu 8 czerwca 2022 r., w O.1, pojazdu – samochodu osobowego
marki V. o nr rej. […], pomimo orzeczonego wyrokami Sądu Rejonowego w Opolu: z
dnia 11 kwietnia 2017 r., II K 886/16; z dnia 3 października 2017 r., II K 352/17; z
dnia 1 lutego 2017 r., II K 985/16, zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów
mechanicznych. Jako że wyrok zaskarżony kasacją w tej sprawie zapadł i
uprawomocnił się później niż zapadł i uprawomocnił się wyrok wydany w sprawie II
K 1491/22 (wyrok zaskarżony kasacją wydany w dniu 22 listopada 2024 r.,
prawomocny od dnia 30 listopada 2024 r., wyrok w sprawie II K 1491/22 wydany dnia
3 lipca 2023 r., prawomocny w dniu 11 lipca 2023 r.), Sąd Rejonowy w Opolu
procedując w sprawie II K 1277/23 powinien mieć to pierwsze skazanie w polu
widzenia i uwzględnić je przy wydawaniu wyroku. Oskarżony bowiem został skazany
drugi raz za ten sam czyn mający identyczny z już osądzonym przedmiot czynu
I KK 409/25
5
zabronionego, przedmiot czynności wykonawczej, a także miejsce, czas i
okoliczności jego popełnienia. Niczego w tej kwestii nie zmienia fakt, że w pierwszym
postępowaniu (jak trafnie wskazano w kasacji – błędnie) nie uwzględniono, że czyn
ten został popełniony w warunkach recydywy. Dla potrzeb oceny zaistnienia stanu
rzeczy osądzonej jest to niewątpliwie ten sam czyn. Skazanie w sprawie II K 1277/23
nastąpiło zatem z rażącym naruszeniem art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., stanowiącym
jednocześnie uchybienie, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.
Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w zakresie zawartego w punkcie 4
części dyspozytywnej rozstrzygnięcia o uznaniu oskarżonego za winnego czynu z
art. 244 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., opisanego w punkcie II części wstępnej wyroku.
Tym samym uchyleniu podlegało wyłącznie rozstrzygnięcie o skazaniu za czyn, za
który D. H. był już wcześniej skazany. Co do tego czynu Sąd Najwyższy umorzył
postępowanie na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.,
kosztami procesu w tej części obciążając Skarb Państwa. Taki zakres uchylenia
powoduje, że niewzruszone pozostają rozstrzygnięcia co do winy dotyczące
pozostałych czynów opisanych w punkcie 4 wyroku, tworzących ciąg przestępstw z
art. 244 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., jak również ustalenie, że tworzą one ciąg
przestępstw pomimo wyeliminowania z niego jednego czynu. Jednakże uchylenie
wyroku co do tego jednego czynu oznaczało konieczność uchylenia rozstrzygnięć o
karze i środku karnym orzeczonych za ten ciąg przestępstw. Za cały bowiem ciąg
przestępstw (obejmujący również czyn, co do którego aktualnie umorzono
postępowanie) wymierzono jedną karę i jeden środek karny zakazu prowadzenia
pojazdów. Jest to zatem kwestia, która będzie musiała być na nowo ukształtowana
w postępowaniu ponownym, z uwzględnieniem, że ciąg przestępstw składa się z
jednego czynu mniej. Dlatego też co do kary i środka karnego za ciąg przestępstw z
art. 244 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. po uchyleniu wyroku w tym zakresie przekazano
sprawę do ponownego rozpoznania.
W końcowej części uzasadnienia kasacji Prokurator Generalny trafnie
podniósł, że uchylenie zaskarżonego wyroku we wskazanym zakresie oznacza
jednocześnie rozwiązanie węzła kary łącznej. Jak wskazuje się w orzecznictwie Sądu
Najwyższego, kara łączna zostaje rozwiązana wraz z uchyleniem orzeczeń co do
jednej z kar jednostkowych, w związku z czym zbędne jest uchylenie wyroku w części
I KK 409/25
6
dotyczącej tej kary. W przypadku uchylenia jednej z kar jednostkowych,
rozstrzygnięcie o karze łącznej traci moc ex lege, a zatem sąd kasacyjny nie musi
zawierać w wydanym wyroku rozstrzygnięcia o uchyleniu orzeczenia o karze łącznej
(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V KK
617/19; zob. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2017 r., sygn.
akt II KK 127/17; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2011 r., sygn. akt III KO
78/11). To samo dotyczy łącznego środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów
(art. 90 § 2 k.k.).
Ponownie przeprowadzając postępowanie Sąd Rejonowy będzie miał na
względzie, że postępowanie karne za jeden z czynów objętych ciągiem przestępstw
opisanym w punkcie 4 zaskarżonego wyroku zostało już umorzone przez Sąd
Najwyższy, natomiast zakres przekazania sprawy do ponownego rozpoznania jest
wąski, obejmuje bowiem jedynie wymierzenie nowej kary za ciąg przestępstw
zakwalifikowanych z art. 244 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.
Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji wyroku.
[J.J.]
[r.g.]
Małgorzata Wąsek-Wiaderek Michał Laskowski
Włodzimierz Wróbel
