I FSK 216/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia NSA Mariusz Golecki (sprawozdawca), Sędzia del. WSA Elżbieta Olechniewicz, po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 1419/22 w sprawie ze skargi R. G. reprezentowanego przez kuratora M. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 20 maja 2021 r. nr 1401-IOV-3.613.3.2021.PKK w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia zażalenia na postanowienie o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie rozliczenia podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2010 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz R. G. reprezentowanego przez kuratora M. G. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrokiem z 19 września 2022 r., sygn. III SA/Wa 1419/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę R. G. (dalej również: "Strona", "Skarżący") reprezentowanego przez kuratora M. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "DIAS:, "Organ podatkowy") z 20 maja 2021 r. nr 1401-IOV-3.613.3.2021.PKK w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia zażalenia na postanowienie o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie rozliczenia podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2010 r. i uchylił przedmiotowe postanowienie.

2. Skargę kasacyjną od przedmiotowego wyroku Sądu pierwszej instancji wyroku wniósł Organ podatkowy, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Nadto DIAS zrzekł się przeprowadzenia w rozpatrywanej sprawie rozprawy oraz wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 poz. 329, z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit c) p.p.s.a., w zw. z art. 135, art. 191 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm., dalej: "O.p.") w zw. z art. 17, art. 20, art. 21, art. 22 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459 ze zm., dalej: "k.c."), w zw. z art. 65 § 2 oraz art. 66 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm., dalej: "k.p.c.") w zw. z art. 181 § 1 ustawy z dnia z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015 r., poz. 583 ze zm., dalej: "k.r.i.o.") poprzez wadliwe uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że ubezwłasnowolniony częściowo nie posiada zdolności procesowej i musi być reprezentowany przez kuratora jeżeli tylko sprawa, w której ta reprezentacja ma mieć miejsce nie mieści się w katalogu przypadków wskazanych w art. 20-22 k.c., w sytuacji gdy prawidłowe rozumienie przywołanych przepisów dowodzi, że konieczność reprezentacji osoby ubezwłasnowolnionej częściowo przez kuratora nie zależy od zakwalifikowania danych czynności do czynności określonych w art. 17 k.c., czy też do czynności określonych w art. 20-22 k.c., lecz od zakresu umocowania kuratora jaki został ustalony przez sąd opiekuńczy

3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Strona wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Nadto wniosła ona o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w myśl art. 182 § 2 p.p.s.a.

4.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu.

4.2. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zd. drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w sytuacji, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny może sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań oceniających zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji.

4.3. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do kwestii tego, czy R. G., jako osoba ubezwłasnowolniona częściowo ma zdolność procesową w postępowaniu podatkowym i może podejmować czynności procesowe w tym postępowaniu, których skuteczność wymaga zatwierdzenia przez kuratora, czy też taka osoba owej zdolności procesowej nie posiada, zatem wszelkie czynności procesowe w jej imieniu winien podejmować tenże kurator.

Na wstępie zauważyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny podziela wyrażone przez Sąd pierwszej instancji stanowisko, zgodnie z którym irrelewantne z punktu widzenia zarysowanego powyżej sporu pozostaje to, czy Skarżący jest, czy też nie jest w stanie podpisać się w sposób czytelny. Dlatego też nie ma żadnego znaczenia powoływana przez organ okoliczność, że do pisma z 12 kwietnia 2021 r. została przedłożona pojedyncza kartka jako załącznik, na której widnieje podpis "G. R.". Organ podatkowy argumentował, że podpis ten nosi znamiona podpisu złożonego przez człowieka chorego, jednakże bezsprzecznie należy stwierdzić, że jest podpisem wystarczająco czytelnym i pozwalającym zidentyfikować z imienia i nazwiska osobę podpisującą. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że zdolność ubezwłasnowolnionego częściowo do podpisania się (wystąpienia której nie można zresztą z góry zakładać w innych datach) nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

Nie jest również istotne, z jakich powodów strona skarżąca konsekwentnie odmawiała podpisania kolejnych pism procesowych przez adresata decyzji. Kluczowe jest wyłącznie to, czy zażalenie wniesione w imieniu R. G. przez M. G. zawierało brak formalny, który skutkowałby koniecznością wezwania R. G. do jego uzupełnienia. To z kolei przesądza wyłącznie kwestia posiadania lub nieposiadania zdolności procesowej przez ubezwłasnowolnionego częściowo.

Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłowe uznaje również w tym zakresie wywody Sądu pierwszej instancji który doszedł do przekonania, że (biorąc pod uwagę brzmienie przepisów: art. 135 O.p., art. 12 K.c., art. 15 K.c., art. 16 § 2 K.c., art. 17 K.c., art. 19 K.c., art. 20 K.c., art. 66 w zw. z art. 65 § 2 K.p.c.) w postępowaniu podatkowym dotyczącym rozliczeń w tym podatku ubezwłasnowolniony częściowo nie posiada zdolności procesowej, zaś osobą go reprezentującą jest jego przedstawiciel ustawowy, czyli kurator.

Zgodnie z tezą postanowienia Sądu Najwyższego z 30 września 1977 r., sygn. akt III CRN 132/77 (publ. OSNC 1978/11/204): "Kurator osoby częściowo ubezwłasnowolnionej jest powołany do wyrażenia zgody na zaciągnięcie przez nią zobowiązań lub rozporządzenia swoim prawem (art. 17 k.c.), również w tym wypadku, gdy postanowienie sądu opiekuńczego nie zawiera uprawnienia kuratora do reprezentowania osoby częściowo ubezwłasnowolnionej i do zarządzania jej majątkiem (art. 181 § 1 k.r.o.). Wykładnia art. 66 k.p.c. w związku z art. 65 § 2 k.p.c. prowadzi do wniosku, że zdolności procesowej nie posiada nie tylko osoba pozbawiona całkowicie zdolności do czynności prawnych, ale także osoba ograniczona w tej zdolności w sprawach wynikających z czynności prawnych, których osoba ta nie mogłaby dokonywać samodzielnie. W tym zakresie przedstawicielem ustawowym osoby częściowo ubezwłasnowolnionej jest jej kurator ustanowiony zgodnie z art. 16 § 2 k.c., któremu nie jest w tym celu potrzebne szczególne upoważnienie sądu opiekuńczego".

Na powyższe orzeczenie Sądu Najwyższego powoływały się już sądy administracyjne (por. m.in. prawomocny wyrok WSA w Bydgoszczy z 21 października 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 1/20; postanowienie NSA z 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 672/17l; postanowienie NSA z 21 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2500/16; wyrok NSA z 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2074/10).

Błędna jest zatem opinia Organu podatkowego, który w skardze kasacyjnej podnosi, że prawidłowe rozumienie omawianych przepisów dowodzi, że konieczność reprezentacji osoby ubezwłasnowolnionej częściowo przez kuratora nie zależy od zakwalifikowania danych czynności do czynności określonych w art. 17 K.c., czy też do czynności określonych w art. 20-22 K.c., lecz od zakresu umocowania kuratora, jaki został ustalony przez sąd opiekuńczy.

5. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

6. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na zasadzie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

M. Golecki (spr.) J. Zubrzycki. E. Olechniewicz

Sędzia NSA Sędzia NSA Sędzia del. WSA