I CSK 940/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
29 maja 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku G. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
z udziałem R.G.
o zakaz prowadzenia działalności gospodarczej i pełnienia określonych funkcji,
na skutek skargi kasacyjnej R.G.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Gliwicach
z 18 października 2023 r., GL/Ga-KRZ/1/2023,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 18 października 2023 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach
oddalił apelację uczestnika od postanowienia Sądu Rejonowego w Gliwicach
z 28 czerwca 2023 r., w którym sąd pierwszej instancji orzekł wobec uczestnika
postępowania pozbawienie prawa prowadzenia działalności gospodarczej na
własny rachunek lub w ramach spółki cywilnej oraz pełnienia funkcji członka rady
nadzorczej, członka komisji rewizyjnej, reprezentanta lub pełnomocnika osoby
fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą w zakresie tej działalności, spółki
handlowej, przedsiębiorstwa państwowego, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszenia
na okres trzech lat oraz postanowił o kosztach postępowania.
Postanowienie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez uczestnika,
który wniósł o przyjęcie jej do rozpoznania, powołując się na jej oczywistą
I CSK 940/24
2
zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), uzasadnioną naruszeniem prawa
materialnego – art. 373 ust. 2 Prawa upadłościowego. Zdaniem skarżącego, należy
ustalić obniżenie wartości ekonomicznej przedsiębiorstwa z pomocą biegłego,
o którego powinien zawnioskować wnioskodawca.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu
postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na
ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu
prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub
oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń
umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji
skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona
w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi
kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony
wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1−4 k.p.c.,
nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co
najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest
usprawiedliwione.
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może
być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie
Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego
odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
I CSK 940/24
3
Dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie
w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,
zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych
w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują
w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie Sądu
Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06). Ze względu na odmienny cel
instytucji przedsądu i jej odrębne oraz kwalifikowane przesłanki, wskazanie
i uzasadnienie okoliczności decydujących o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania nie może polegać na odwołaniu się do podstaw
kasacyjnych i ich uzasadnienia. W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej
oba powyższe elementy muszą pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd
Najwyższy nie jest bowiem trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy,
a jedynie skargę kasacyjną, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia,
wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko w interesie skarżącego, ale przede
wszystkim w interesie publicznym.
Odnosząc się do powołanej przez skarżącego przesłanki oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej, wskazać trzeba, że w orzecznictwie Sądu
Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie oczywistej zasadności skargi
kasacyjnej, jako przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania, wymaga powołania się na
kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa
materialnego lub procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego do
jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono
widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez
potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu
wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Dotyczy to więc
jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego o charakterze
elementarnym, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na
wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią
przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już
nie obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego
przepisu w ustalonym stanie faktycznym. O przyjęciu skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego
I CSK 940/24
4
przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone
orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)
określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. orzecznictwo przytoczone
w motywach postanowienia Sądu Najwyższego z 6 listopada 2012 r., III SK 16/12).
Skarżący nie sprostał powyższym wymogom.
Skarżący sformułował wniosek o przyjęcie skargi kasacyjny właściwie
w sposób tożsamy treściowo z podstawami kasacyjnymi, przy czym wywód
zaprezentowany przez niego nie nosi cech „profesjonalnego wywodu prawnego”.
W ocenie Sądu Najwyższego wniosek ograniczył się do polemiki z przedstawionymi
przez Sąd drugiej instancji motywami pisemnymi rozstrzygnięcia. Choć
uzasadnienie Sądu Okręgowego jest lapidarne, to jednak całościowo ujmując,
zawiera odniesienie się do sfery motywacyjnej, która legła u podstaw zapadłego
orzeczenia.
Przedstawione rozważania pozwalają na stwierdzenie, że wnioskodawca
w toku postępowania rozpoznawczego w pełni wykazał przesłanki zawarte
w przepisie art. 373 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe. Lektura
rozważań Sądów meriti pozwala przyjąć, że wnioskodawca sprostał obowiązkowi
wykazania związku przyczynowego pomiędzy zawinionym niezłożeniem wniosku
o ogłoszenie upadłości przez uczestnika, a obniżeniem wartości ekonomicznej
przedsiębiorstwa uczestnika oraz rozmiarem pokrzywdzenia wierzycieli. Sądy obu
instancji zwróciły uwagę, że wnioskodawca podał i należycie udowodnił
okoliczności dotyczące skutków prowadzenia postępowania egzekucyjnego
przeciwko spółce, a także jej modelu funkcjonowania gospodarczego, w której to
spółce uczestnik był przecież prokurentem. Również Sądy meriti przeprowadziły
postępowanie dowodowe zgodnie z zasadami rządzącymi postępowaniem
cywilnym i upadłościowym, co doprowadziło do przyjęcia, że skarżący – jako osoba
faktycznie zarządzająca finansami oraz interesami spółki – był w istocie autorem
ekonomicznego zarządzania świadczeniami ciążącymi na spółce. Sądy obu
instancji wyraźnie zwróciły na działanie skarżącego jako prokurenta spółki, które
w toku odtworzonych ustaleń faktycznych postrzegać należy jako opracowany
I CSK 940/24
5
przez niego świadomie planowany schemat prowadzenia działalności spółki,
z założenia uchybiający obowiązkowi dochowania należytej staranności
w zaspokajaniu wierzycieli, co dowodziło wprost winy skarżącego w niezłożeniu
wniosku o upadłość z zachowaniem terminu przewidzianego ustawą.
Ponadto, rozmiar pokrzywdzenia wierzycieli został w toku postępowania
rozpoznawczego uwidoczniony w analizach przeprowadzonych przez Sąd
pierwszej instancji, a doprecyzowany w wyniku postępowania apelacyjnego. Sąd
Najwyższy jest w postępowaniu kasacyjnym związany tymi ustaleniami
(art. 39813 § 2 k.p.c.).
Chociaż skarżący powołał się na kwalifikowane naruszenie prawa, mające
prowadzić do jawnie błędnego i niesprawiedliwego rozstrzygnięcia, to jednak nie
poparł go żadnymi przekonywującymi argumentami. Pomimo, że na tle art. 373
ust. 2 Prawa upadłościowego w orzecznictwie sądów powszechnych wykształcił się
zwyczaj zasięgania dowodu z opinii biegłego, celem wykazania obniżenia wartości
ekonomicznej podmiotu, względem którego powinien zostać w odpowiednim czasie
złożony wniosek o upadłość, niedopuszczenie w tym zakresie dowodu z opinii
biegłego z urzędu w toku postępowania rozpoznawczego albo niezłożenie wniosku
dowodowego przez wnioskodawcę nie wypełnia przesłanki rażącego
i kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa. Żaden z przepisów nie nakłada na
sąd upadłościowy orzekający o zakazie prowadzenia działalności gospodarczej na
podstawie powołanego przepisu obowiązku przeprowadzenia dowodu z opinii
biegłego w celu ustalenia tej przesłanki. Potrzeba zasięgnięcia wiadomości
specjalnych jest każdorazowo oceniana przez sąd w konkretnych okolicznościach
sprawy. Należy pamiętać, że przedmiotem dowodu są fakty mające dla
rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenia (art. 227 k.p.c.), poza faktami
powszechne znanymi lub dostępnymi (art. 228 k.p.c.), przyznanymi w toku
postępowania przez stronę (art. 229 k.p.c.) lub takimi, które sąd uzna za przyznane
(art. 230 k.p.c.).
Stosownie do treści art. 373 ust. 2 Prawa upadłościowego, przy orzekaniu
zakazu, o którym mowa w ust. 1, sąd bierze pod uwagę stopień winy oraz skutki
podejmowanych działań, w szczególności obniżenie wartości ekonomicznej
I CSK 940/24
6
przedsiębiorstwa upadłego i rozmiar pokrzywdzenia wierzycieli. W myśl
art. 373 ust. 1 Prawa upadłościowego orzeczenie zakazu prowadzenia działalności
gospodarczej lub pełnienia wskazanych w nim funkcji zależy przede wszystkim od
wykazania sankcjonowanych zachowań w tym niedochowania terminu do złożenia
wniosku o ogłoszenie upadłości oraz od wykazania winy w niezachowaniu tego
terminu. Oznacza to, że orzeczenie zakazu w granicach wynikających
z art. 373 ust. 1 p.u. wymaga łącznego rozważenia dwóch przesłanek, ze względu
na ich kumulatywny charakter, a mianowicie winy oraz wystąpienia skutków
podejmowanych działań, wśród których ustawodawca wskazał w szczególności
dwa, a mianowicie obniżenie wartości ekonomicznej przedsiębiorstwa upadłego
i rozmiar pokrzywdzenia wierzycieli.
Te przesłanki zostały ustalone w postępowaniu przed Sądami meriti, zatem
zapadłe rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 w zw.
z art. 13 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[SOP]
[r.g.]
