I CSK 3846/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
27 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 27 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku M.M.
z udziałem R.P.
o orzeczenie wobec uczestnika zakazu prowadzenia działalności gospodarczej,
na skutek skargi kasacyjnej R.P.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie
z 21 czerwca 2024 r., IX Ga 7/24,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
II.
zasądza
od
R.P.
na
rzecz
M.M.
1 800 zł (tysiąc osiemset złotych) kosztów postępowania
kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
zobowiązanemu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.
a.w.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 10 października 2023 r. Sąd Rejonowy Lublin-Wschód
w Lublinie z siedzibą w Świdniku zakazał uczestnikowi R.P. prowadzenia
działalności gospodarczej na własny rachunek lub w ramach spółki cywilnej
oraz pełnienia bliżej określonych funkcji na okres dwóch lat (pkt I), zasądził od R.P.
I CSK 3846/24
2
na rzecz M.M. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą E. w W. koszty
postępowania (pkt II), a także orzekł o pozostałych kosztach postępowania
(pkt III i IV).
Postanowieniem z 21 czerwca 2024 r. Sąd Okręgowy w Lublinie oddalił
apelację uczestnika (pkt 1) i zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawcy koszty
postępowania apelacyjnego (pkt 2).
Od powyższego orzeczenia skargę kasacyjną wywiódł uczestnik. Na
podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. wniósł o jej
przyjęcie do rozpoznania, podając, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona co do zarzutu naruszenia prawa, to jest naruszenia
art. 373 ust. 1a Prawa upadłościowego przez przyjęcie, że wyłącznie złożenie
wniosku o wszczęcie jednego z wymienionych w tym przepisie postępowań
restrukturyzacyjnych, w tym samym terminie, który zastrzeżony został dla złożenia
wniosku o ogłoszenie upadłości, pozwala na oddalenie wniosku o orzeczenie
zakazu prowadzenia działalności gospodarczej w sytuacji, gdy brak jest normy
nakazującej złożenie wniosku restrukturyzacyjnego w ścisłym terminie, o ile
ostatecznie postępowanie takie spełni swoją funkcję i doprowadzi do zaspokojenia
wierzycieli w istotnej części.
Skarżący powołał się również na potrzebę rozstrzygnięcia następujących,
istotnych zagadnień prawnych: (a) na wypadek przyjęcia, iż w sprawie nie doszło
do oczywistego naruszenia prawa wskazanego w pkt 1 powyżej:
- czy z treści art. 373 ust. 1a Prawa upadłościowego wynika, że przesłanka
umożliwiająca oddalenie wniosku o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności
gospodarczej ze względu na otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego, jest
spełniona wyłącznie wówczas, gdy wniosek o wszczęcie postępowania
restrukturyzacyjnego został złożony w terminie przewidzianym do złożenia wniosku
o ogłoszenie upadłości, (b) czy sąd, oceniając wystąpienie przesłanki
„nieznacznego pokrzywdzenia wierzycieli”, określonej w art. 373 Prawa
upadłościowego, powinien dokonać porównania możliwego poziomu zaspokojenia
wierzycieli w postępowaniu upadłościowym w razie zgłoszenia wniosku
o ogłoszenie upadłości spółki w ustawowym terminie z możliwym poziomem
I CSK 3846/24
3
zaspokojenia wierzycieli w postępowaniu restrukturyzacyjnym, z uwzględnieniem
kierunku toczącego się postępowania naprawczego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do
zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia
prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych
sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga
kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.
Oczywistą zasadność skargi kasacyjnej można stwierdzić wówczas,
gdy naruszenie przepisów prawa, którego dopuścił się Sąd meriti przy wydawaniu
orzeczenia, widoczne jest prima facie, czyli bez konieczności przeprowadzania
wnikliwych analiz prawnych. Na skarżącym ciąży powinność przedstawienia
we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej uzasadnienia nie dowolnego
kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa procesowego lub materialnego,
lecz tylko takiego, które prowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego
orzeczenia. Skonstruowany przez skarżącego wywód prawny powinien wykazać,
że rozstrzygnięcie sądu obarczone jest szczególną wadą dostrzegalną dla osoby
dysponującej podstawową wiedzą prawniczą. O oczywistej zasadności skargi
kasacyjnej nie jest władna przesądzić sama strona, lecz kompetencję do tego
ma Sąd Najwyższy na etapie badania czy wystąpiły przesłanki tzw. przedsądu.
Sformułowane przez autora skargi kasacyjnej istotne zagadnienie prawne,
o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinno koncentrować się na
zaistniałym problemie prawnym, ściśle powiązanym z przedmiotem sprawy,
I CSK 3846/24
4
znajdować oparcie w stanie faktycznym sprawy, korelować z podstawą prawną
zaskarżonego orzeczenia oraz treścią podstaw skargi, a także mieć znaczenie dla
wyniku kontroli kasacyjnej zaskarżonego orzeczenia. Zagadnienie to powinno
mieć przy tym charakter uniwersalny, a zatem – jego rozwiązanie powinno być
pomocne przy osądzaniu innych podobnych spraw (tak m.in. postanowienie Sądu
Najwyższego z 26 stycznia 2012 r., I PK 124/11 czy postanowienie Sądu
Najwyższego z 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13).
Skarżący powinien przy podnoszeniu określonych przyczyn kasacyjnych
unikać takiego ich formułowania, aby wzajemnie się one wykluczały. Sprzeczne są
twierdzenia, że w tej samej sprawie doszło z jednej strony do oczywistego, a zatem
kwalifikowanego, widocznego na pierwszy rzut oka naruszenia przepisów prawa,
których treść podlega jednoznacznej wykładni, a z drugiej strony – że stosowanie
tych samych przepisów wymaga jakiegokolwiek wyjaśnienia i rozwikłania
powiązanych z ich wykładnią wątpliwości.
Skarżący sformułował wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w ten sposób, że na początku zwrócił uwagę na oczywistą jej zasadność z racji
naruszenia przez Sądy art. 373 ust. 1a ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo
upadłościowe, a dodatkowo – niejako asekuracyjnie – wyjaśniał, że w związku ze
stosowaniem tego przepisu wystąpiło istotne zagadnienia prawne. Skarżący nie
podołał jednak w obu wypadkach obowiązkowi, nałożonemu przez
art. 3989 § 1 k.p.c., który wymaga przedstawienia przez skarżącego
profesjonalnego wywodu prawnego, pozwalającego na skonfrontowanie
problematycznych aspektów z prawną propozycją ich rozwikłania. Wniosek
o przyjęcie skargi kasacyjnej zawierał więc wewnętrzną sprzeczność. Taka
redakcja wniosku nie mogła skutkować oczekiwanym przez skarżącego rezultatem
w postaci uznania złożonej skargi kasacyjnej za odnoszącą się do spraw
o najpoważniejszym charakterze czy prowadzącą do rozwinięcia w orzecznictwie
określonych kwestii prawnych.
Co zaś się tyczy przesłanki badania „nieznacznego pokrzywdzenia
wierzycieli”, to Sąd Najwyższy, analizując uzasadnienie postanowienia Sądu meriti
nie dostrzegł w zasygnalizowanym problemie cech istotności. Sądy obu instancji
I CSK 3846/24
5
zawarły w swych rozważaniach wyczerpujące wnioski, przemawiające za
zasadnością stwierdzenia, że nie została spełniona podnoszona przez skarżącego
przesłanka. Skarżący zatem zmierzał, z wykorzystaniem nadzwyczajnego środka
zaskarżenia, do poddania pod osąd Sądu Najwyższego dowiedzionej i prawidłowo
rozstrzygniętej kwestii pokrzywdzenia wierzycieli po raz trzeci, zmierzając również
do niedopuszczalnego na etapie postępowania kasacyjnego weryfikowania
okoliczności faktycznych sprawy. Sąd Najwyższystoi na stanowisku, że
procedowanie Sądów meriti w tym przedmiocie w pełni uwzględniało utrwalony
w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym stosownie do treści art. 373 ust. 2 Prawa
upadłościowego, przy orzekaniu zakazu, o którym mowa w ust. 1, sąd bierze pod
uwagę stopień winy oraz skutki podejmowanych działań, w szczególności obniżenie
wartości ekonomicznej przedsiębiorstwa upadłego i rozmiar pokrzywdzenia
wierzycieli. W myśl art. 373 ust. 1 Prawa upadłościowego orzeczenie zakazu
prowadzenia działalności gospodarczej lub pełnienia wskazanych w nim funkcji
zależy przede wszystkim od wykazania sankcjonowanych zachowań w tym
niedochowania terminu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości
oraz od wykazania winy w niezachowaniu tego terminu. Oznacza to, że orzeczenie
zakazu w granicach wynikających z art. 373 ust. 1 Prawa upadłościowego wymaga
łącznego rozważenia dwóch przesłanek, ze względu na ich kumulatywny charakter,
a mianowicie winy oraz wystąpienia skutków podejmowanych działań, wśród
których ustawodawca wskazał w szczególności dwa, a mianowicie obniżenie
wartości ekonomicznej przedsiębiorstwa upadłego i rozmiar pokrzywdzenia
wierzycieli (tak wprost: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2025 r.,
I CSK 940/24).
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). O kosztach
postępowania Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 2 w zw. z art. 39821
i art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z § 8 pkt 5 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców
prawnych.
a.w.
I CSK 3846/24
6
[a.ł]
