I CSK 914/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Maciej Kowalski
20 maja 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 20 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa B. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
przeciwko M. S.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej M. S.
od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu
z 30 października 2023 r., VI Ga 168/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od M. S. na rzecz B. spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością w K. 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami
w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu
świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia niniejszego orzeczenia M. S. do dnia zapłaty.
(a.z.)
UZASADNIENIE
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu
z 30 października 2023 r. pozwany M. S. wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania
na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
I CSK 914/24
2
Pozwany wskazał, że strony zawarły 26 lutego 2018 r. umowę w formie
pisemnej. Następnie zmieniły cześć jej postanowień zawierając 8 czerwca 2018 r.
aneks do umowy, również w formie pisemnej. Tymczasem Sąd Okręgowy, pomimo
stanowczego brzmienia art. 77 § 1 k.c. uznał, że strony ustnie bądź per facta
concludentia zmieniły treść wiążącej je umowy w zakresie dotyczącym terminu
końcowego wykonania prac przez powoda, co finalnie doprowadziło Sąd drugiej
instancji do błędnego uznania, że powód nie był w zwłoce oddając prace
budowlane 30 października 2019 r., w związku z czym pozwanemu nie
przysługiwało uprawnienie do obciążenia powoda karą umowną, a w konsekwencji
dokonane potrącenie było nieskuteczne.
Zdaniem pozwanego skarga kasacyjna jest również oczywiście uzasadniona
z tego względu, że Sąd Okręgowy w sposób kwalifikowany naruszył art. 476 k.c.
Sąd ten uznał, że okolicznościami, które doprowadziły do przekroczenia terminu
wykonania robót przez powoda, było zlecanie prac dodatkowych przez pozwanego,
co uniemożliwiło zakończenie robót w terminie ustalonym przez strony. Powyższe
było w sposób oczywisty wadliwe, albowiem prace dodatkowe zlecane przez
pozwanego nie zostały powodowi narzucone i mógł on odmówić ich przyjęcia
z powołaniem się na niemożność ich dokonania w przewidzianym przez strony
terminie. Nadto, powód mógł także negocjować termin zakończenia prac, jeżeli
widziałby taką potrzebę. Tymczasem przyjął on dodatkowe zlecenia pozwanego i
nie wystąpił z inicjatywą przesunięcia terminu zakończenia prac.
Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do
rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania
lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
I CSK 914/24
3
Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym
orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista
zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane
w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała
miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,
że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione
we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście
uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym
tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy
czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone
uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy
rzut oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN:
z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca
2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,
I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK
1673/23).
Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje
jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym
sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które
polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu
oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną
w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie
obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu
w ustalonym stanie faktycznym.
Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym
w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej
do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,
lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,
które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK
5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).
I CSK 914/24
4
Nie budzi również wątpliwości, że okoliczności uzasadniające przyjęcie
skargi do rozpoznania skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się
do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie
tak zwanego „przedsądu” (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 stycznia 2022 r.,
I CSK 947/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, i z 10 sierpnia 2023 r., I CSK
5584/22).
Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie,
twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce
i zaskarżeniu.
Z art. 77 § 1 k.c. wynika jedynie konieczność zachowania formy pisemnej dla
zmiany umowy zawieranej w formie pisemnej. Zestawienie tej regulacji z innymi
przepisami kodeksu cywilnego odnoszącymi się do form czynności prawnych
pozwala przyjąć, że ustawodawca nie przesądził jednoznacznie, jakie są
konsekwencje niezachowania formy pisemnej czynności modyfikującej. Także
w doktrynie kwestia ta nie jest postrzegana jednolicie; brak też jednoznacznego,
ugruntowanego orzecznictwa w tym przedmiocie. Sytuacja taka stwarza zatem
przestrzeń dla organu stosującego prawo – w tym przypadku dla sądu,
do odwołania się do uznanych metod wykładni i dokonania interpretacji
przedmiotowej regulacji. W tym kontekście podnieść należy, że w świetle
art. 74 k.c. wymóg zachowania formy pisemnej bez rygoru nieważności oznacza,
że forma pisemna zastrzeżona jest ad probationem.
Mając powyższe na względzie oraz biorąc pod uwagę, że strony nie
zastrzegły, że zmiana łączącej je umowy może nastąpić jedynie w formie pisemnej
pod rygorem nieważności, nie można uznać, że Sąd Okręgowy w sposób oczywisty
naruszył art. 77 § 1 k.c. przez jego niezastosowanie w wyniku błędnego przyjęcia,
że strony ustnie bądź per facta concludentia mogły dokonać zmian wiążącej je
umowy i przesunąć termin zakończenia robót.
Należy także zauważyć, że z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych
wynika, że obie strony odformalizowały formę współpracy w zakresie realizacji
przedmiotowej umowy - polegając na wzajemnym zaufaniu. Pozwany w trakcie
realizacji umowy, bez jej aneksowania, zlecał dodatkowe prace, a powodowa
I CSK 914/24
5
spółka przyjmowała je do realizacji. Prace te były przy tym zlecane również
po upływie zakreślonego aneksem do umowy terminu, czego pozwany na żadnym
etapie postępowania nie kwestionował. Rozstrzygnięcie uwzględniało także opinię
biegłego sądowego, która wykazała, że roboty dodatkowe wydłużyły czas
wykonania umowy dwukrotnie. Stąd też Sąd Okręgowy przyjął, że opóźnienie
w oddaniu przedmiotu umowy nie miało charakteru zwłoki skoro powód za ten stan
nie ponosił odpowiedzialności. W tej sytuacji skarżący nie wykazał również,
że doszło do kwalifikowanego naruszenia art. 476 k.c.
W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd
Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1
k.p.c.).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,
jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,
11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1
k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych.
Maciej Kowalski
(a.z.)
[SOP]
