Art. 74 Kodeksu cywilnego określa konsekwencje zastrzeżenia formy czynności prawnej dla celów dowodowych. Przepis w paragrafie pierwszym wskazuje, że jeśli ustawodawca lub strony zastrzegły formę pisemną, dokumentową lub elektroniczną bez rygoru nieważności, to w razie jej niezachowania nie można w sporze dowodzić faktu dokonania czynności za pomocą zeznań świadków ani przesłuchania stron. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy forma została zastrzeżona jedynie dla wywołania określonych skutków prawnych – wówczas ten zakaz nie obowiązuje. Oznacza to, że celem przepisu jest ograniczenie możliwości kwestionowania prawdziwości czynności prawnej na podstawie swobodnych zeznań, gdy strony zdecydowały się na formę stricte dowodową.
Przepis w paragrafie drugim przewiduje jednak odstępstwa od powyższej zasady. Mimo niezachowania wymienionych form dowody z zeznań świadków lub przesłuchań stron są dopuszczalne, jeśli obie strony wyrażą na to zgodę, jeżeli stroną żądającą dopuszczenia takiego dowodu jest konsument w sporze z przedsiębiorcą, albo gdy fakt dokonania czynności jest już w pewnym stopniu uprawdopodobniony za pomocą dokumentu. Taka konstrukcja chroni interesy konsumenta i pozwala na większą elastyczność w dowodzeniu, zwłaszcza gdy istnieją pewne inne dowody potwierdzające dokonanie czynności.
§ 3 odnosi się do sytuacji, gdy forma jest zastrzeżona jedynie dla oświadczenia woli jednej strony. W takim przypadku nawet przy niezachowaniu formy dowód z zeznań świadków lub przesłuchań stron na fakt dokonania czynności może być dopuszczony na żądanie drugiej strony. To rozwiązanie zwiększa ochronę tej strony, która mogłaby być pokrzywdzona brakiem zachowania ustalonej formy przez drugą stronę.
Wreszcie, paragraf czwarty wprowadza wyłączenie dla stosunków między przedsiębiorcami – przepisy o skutkach niezachowania form pisemnych, dokumentowych czy elektronicznych dla celów dowodowych nie mają zastosowania w takich relacjach. Oznacza to, że przedsiębiorcy mają większą swobodę w dowodzeniu dokonania czynności prawnych, co wynika z założenia o ich profesjonalnym i równym charakterze.
Przykładem zastosowania art. 74 KC może być umowa zawarta ustnie między przedsiębiorcą a konsumentem, gdzie zgodnie z umową powinna być zachowana forma pisemna dla celów dowodowych. Jeżeli konsument nie posiada pisemnego dokumentu, ale strony wyrażą zgodę na przesłuchanie świadków lub fakt dokonania umowy potwierdzi inny dokument, dowód taki będzie dopuszczalny. Natomiast gdy przedsiębiorcy wchodzą w umowę między sobą, art. 74 nie ogranicza ich możliwości dowodowych.
Często spotykane błędy dotyczą mylnego stosowania zakazu dowodu zeznań świadków – nie zawsze przepisy art. 74 mają zastosowanie, szczególnie jeśli forma została zastrzeżona dla innych skutków albo jeśli strony zgadzają się na inny sposób dowodzenia. Niektórzy także nie rozróżniają stosowania przepisów do relacji konsument-przedsiębiorca i relacji biznesowych, co jest istotne z punktu widzenia możliwości dowodowych. Zdarza się również, że strony nie są świadome prawa do wyrażenia zgody na dopuszczenie dowodu innego niż przewidziana forma.
W przypadku indywidualnych wątpliwości co do zastosowania art. 74 KC rekomenduje się konsultację z prawnikiem, który pomoże właściwie ocenić sytuację prawną oraz zasady dopuszczalności dowodów.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
