I CSK 810/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Dończyk
31 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 31 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
z udziałem Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy
o zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie
z 19 września 2023 r., V Ca 2154/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża wnioskodawcę kosztami postępowania
kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi
sądowemu.
UZASADNIENIE
Określone w art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia
w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli
skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez
powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym,
I CSK 810/24
2
które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą mogły stanowić
podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych
jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii
przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego w
Warszawie z 19 września 2023 r. (sygn. akt V Ca 2154/22) pełnomocnik
wnioskodawcy P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. oparł wniosek o jej
przyjęcie do rozpoznania na przesłance z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powołując się
na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, za zagadnienie prawne w
rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje się zagadnienie nowe i dotychczas
niewyjaśnione, mające charakter istotny i ściśle jurydyczny, dające się przedstawić
w sposób syntetyczny i oderwany od kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych
lub oceny dowodów (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2008 r.,
III CSK 285/08). Chodzi o zagadnienie abstrakcyjne, którego wyjaśnienie przyczyni
się do rozwoju jurysprudencji i będzie miało znaczenie nie tylko dla oceny
konkretnej sprawy, lecz także dla innych podobnych przypadków. Wymóg
przedstawienia zagadnienia w sposób ogólny i abstrakcyjny ma na celu
umożliwienie Sądowi Najwyższemu udzielenia uniwersalnej odpowiedzi,
niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia jednostkowego sporu.
Przy czym sformułowanie zagadnienia prawnego, jako przesłanki przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinno
cechować się analogiczną wagą jak pytanie prawne kierowane przez sąd drugiej
instancji na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., nie tylko w zakresie formy, lecz przede
wszystkim treści, tj. dotyczyć poważnych wątpliwości interpretacyjnych, które nie
dają się rozwikłać przy zastosowaniu powszechnie przyjętych reguł wykładni, a
których rozstrzygnięcie ma znaczenie wykraczające poza ramy konkretnej sprawy
(zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13, z 14
września 2012 r., I UK 218/12, z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15 oraz z 24
października 2012 r., I PK 129/12). Przede wszystkim chodzi o jurydyczne
I CSK 810/24
3
przedstawienie analizy stanu prawnego, orzecznictwa oraz wynikającego z tego
problemu prawnego o takiej wadze, aby mógł być uznany za istotne zagadnienie
prawne (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 listopada 2007 r., II PK
159/07). Podkreśla się konieczność wskazania na występujące rozbieżności
interpretacyjne przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego w
orzecznictwie lub nauce prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja
2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17 oraz z 8 kwietnia 2018
r., V CSK 577/17).
Podstawowym celem postępowania kasacyjnego – poza sytuacją określoną
w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – jest ochrona interesu publicznego poprzez
zapewnienie jednolitości wykładni prawa oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój
jurysprudencji (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99).
Z tego względu przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z powołaniem się na
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego wymaga wykazania
przez skarżącego – w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie – wskazanych wyżej
wymagań.
W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał istnienia przesłanki przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Wnioskodawca, powołując się na tą przesłankę, upatruje istnienia istotnego
zagadnienia prawnego w odpowiedzi na pytanie, czy w sprawie o zasiedzenie
nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, która przed dniem 1 lutego
1989 r. i po tej dacie pozostawała we władaniu przedsiębiorstwa państwowego w
ramach zarządu, możliwe jest – w świetle art. 336 k.c. w zw. z art. 128 k.c. –
przypisanie temu przedsiębiorstwu posiadania odpowiadającego posiadaniu
samoistnemu przed dniem 1 lutego 1989 r., czy też władanie to należy taktować
jako odpowiadające treści posiadania zależnego. W istocie skarżący sprowadza
zagadnienie prawne do pytania, czy władanie nieruchomością Skarbu Państwa
przez przedsiębiorstwo państwowe, wykonywane przed dniem 1 lutego 1989 r. w
ramach zarządu, może być kwalifikowane jako posiadanie samoistne w rozumieniu
art. 336 k.c., a w konsekwencji – czy okres tego władania może być zaliczony do
biegu terminu zasiedzenia po zniesieniu zasady jednolitości własności państwowej.
I CSK 810/24
4
Przedstawione przez skarżącego istotne zagadnienie prawne nie spełnia
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., ponieważ kwestia charakteru władania
nieruchomościami Skarbu Państwa przez przedsiębiorstwa państwowe przed
dniem 1 lutego 1989 r. została jednoznacznie i wielokrotnie rozstrzygnięta w
utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego. Konsekwentnie przyjmuje się, że
przedsiębiorstwo państwowe, któremu powierzono mienie Skarbu Państwa,
wykonywało jedynie tzw. zarząd operatywny, kwalifikowany na gruncie prawa
rzeczowego jako posiadanie zależne lub dzierżenie (art. 338 k.c.), podczas gdy
posiadaczem samoistnym pozostawał Skarb Państwa. Zarząd ten nie kreował po
stronie przedsiębiorstwa państwowego żadnych uprawnień właścicielskich i nie
mógł prowadzić do nabycia przez to przedsiębiorstwo własności przez zasiedzenie.
Stanowisko to zostało potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego – zasadzie prawnej - z 18 czerwca 1991 r., III CZP 38/91 (OSNC
1991, nr 10-12, poz. 118), oraz w licznych późniejszych orzeczeniach. Sądy obu
instancji powołały się na tę utrwaloną linię orzeczniczą oraz liczne postanowienia i
wyroki dotyczące zarządu operatywnego, charakteru posiadania przedsiębiorstw
państwowych i warunków przekształcenia posiadania zależnego w samoistne.
Zmiana art. 128 k.c. dokonana ustawą z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie
ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. z 1989 r., Nr 3, poz. 11) nie spowodowała
przekształcenia posiadania zależnego czy innej formy władania w posiadanie
samoistne ani nie wywołała skutków uwłaszczeniowych po stronie przedsiębiorstw
państwowych; nowelizacja ta jedynie rozszerzyła zdolność prawną państwowych
osób prawnych, nie zmieniając charakteru władania, które jest stanem faktycznym.
Przekształcenie zarządu w prawo użytkowania wieczystego (co do gruntów) lub
własność (co do budynków) nastąpiło dopiero na podstawie ustawy z 29 września
1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości,
co jednoznacznie potwierdziła uchwała III CZP 38/91. Gdyby przedsiębiorstwa
państwowe były posiadaczami samoistnymi przed 1989 r., ustawodawca musiałby
uwzględnić skutki zasiedzenia w ustawie uwłaszczeniowej, czego nie uczynił.
Jednolitość tej linii orzeczniczej potwierdza również postanowienie Sądu
Najwyższego z 15 grudnia 2015 r., III CSK 307/15, w którym Sąd Najwyższy
stwierdził wprost, że posiadanie nieruchomości przez przedsiębiorstwo państwowe
I CSK 810/24
5
przed dniem 1 lutego 1989 r. nie miało charakteru samoistnego, a ewentualne
zasiedzenie mogło prowadzić wyłącznie do nabycia własności przez Skarb
Państwa. W orzeczeniu tym podkreślono także, że zmiana art. 128 k.c. dokonana
ustawą z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. z 1989
r. Nr 3, poz. 11) nie spowodowała przekształcenia posiadania zależnego w
posiadanie samoistne, a przekształcenie zarządu w prawo użytkowania
wieczystego lub własność nastąpiło dopiero na podstawie ustawy z dnia 29
września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu
nieruchomości. W najnowszym orzecznictwie Sąd Najwyższy konsekwentnie
prezentuje jednolite stanowisko, zgodnie z którym w okresie obowiązywania art.
128 k.c. państwowe osoby prawne nie mogły przeciwstawić Skarbowi Państwa
żadnych uprawnień właścicielskich, a wykonywane przez nie władztwo nad
nieruchomościami Skarbu Państwa nie miało charakteru posiadania samoistnego.
Podkreślono również, że czas władania nieruchomością Skarbu Państwa przez
przedsiębiorstwo państwowe nie podlega doliczeniu do okresu posiadania
prowadzącego do zasiedzenia, a uchylenie zasady jednolitej własności państwowej
z dniem 1 lutego 1989 r. nie spowodowało automatycznego przekształcenia
posiadania zależnego w posiadanie samoistne (por. m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 11 marca 2022 r., II CSKP 96/22, z 16 listopada 2022 r., II CSKP
767/22, z 11 maja 2023 r., I CSK 3776/22 i z 29 maja 2024 r., I CSK 1884/23).
Orzeczenia, na które powołuje się skarżący, dotyczą odmiennych stanów
faktycznych, w szczególności spraw o zasiedzenie służebności przesyłu,
służebności gruntowych lub roszczeń z art. 231 k.c., i nie odnoszą się do
zasiedzenia nieruchomości Skarbu Państwa przez przedsiębiorstwo państwowe.
Odnoszą się one do stosunków przedsiębiorstwa państwowego z osobami trzecimi,
a nie do stosunków wewnętrznych między przedsiębiorstwem państwowym a
Skarbem Państwa. Z tego względu nie wykazują żadnych rozbieżności w
orzecznictwie, które mogłyby mieć znaczenie dla niniejszej sprawy ani nie
podważają utrwalonej i jednolitej linii orzeczniczej dotyczącej charakteru posiadania
nieruchomości państwowych przed 1 lutego 1989 r.
Skarżący powołuje się na postanowienie Sądu Najwyższego z 17 stycznia
2017 r., IV CSK 139/16 (w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
I CSK 810/24
6
rozpoznania błędnie oznaczone jako IV CSK 139/17), twierdząc, że orzeczenie to
potwierdza możliwość traktowania przedsiębiorstwa państwowego jako posiadacza
samoistnego nieruchomości Skarbu Państwa w okresie obowiązywania art. 128 k.c.
Argumentacja ta jest jednak wynikiem błędnej interpretacji tego orzeczenia i pomija
zarówno jego kontekst, jak i utrwaloną linię orzeczniczą dotyczącą charakteru
posiadania mienia państwowego przed 1 lutego 1989 r. Powołane orzeczenie nie
dotyczyło sytuacji, w której przedsiębiorstwo państwowe władało nieruchomością
Skarbu Państwa w ramach zarządu, ani nie odnosiło się do możliwości doliczania
okresu sprzed 1 lutego 1989 r. do biegu zasiedzenia. Zapadło ono na tle stosunków
przedsiębiorstwa państwowego z osobami trzecimi, a nie relacji z właścicielem
nieruchomości – Skarbem Państwa. Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał w tym
orzeczeniu, że przedsiębiorstwo państwowe „nie mogło przeciwstawić własnych
uprawnień Skarbowi Państwa”, a jego pozycja „podobna do właściciela” odnosiła
się wyłącznie do stosunków zewnętrznych, tj. wobec osób trzecich. Skarżący
pomija tę kluczową część uzasadnienia i wywodzi z orzeczenia wnioski sprzeczne z
jego treścią. Nie sposób zatem przyjąć, aby z powołanego orzeczenia wynikało, że
przedsiębiorstwo państwowe mogło być posiadaczem samoistnym nieruchomości
Skarbu Państwa w relacji do tego podmiotu ani że okres władania sprzed 1 lutego
1989 r. może być zaliczony do biegu terminu zasiedzenia. Orzeczenie to nie tworzy
żadnej rozbieżności w orzecznictwie i nie podważa jednolitego stanowiska Sądu
Najwyższego, zgodnie z którym w okresie obowiązywania art. 128 k.c.
posiadaczem samoistnym mienia państwowego był wyłącznie Skarb Państwa, zaś
przedsiębiorstwo państwowe wykonywało jedynie zarząd operatywny,
odpowiadający posiadaniu zależnemu.
W tych okolicznościach przedstawione przez skarżącego zagadnienie nie ma
charakteru nowego ani niewyjaśnionego. Skarżący w istocie zmierza do
zakwestionowania ustaleń faktycznych i oceny charakteru władania, co pozostaje
poza zakresem przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Podnoszona przez
skarżącego liczba podobnych postępowań ani ich potencjalne znaczenie
ekonomiczne nie tworzą „istotnego zagadnienia prawnego”, a argumentacja
wniosku nie wskazuje na istnienie jakichkolwiek poważnych, nierozstrzygniętych
wątpliwości interpretacyjnych wymagających ingerencji Sądu Najwyższego. Skoro
I CSK 810/24
7
zagadnienie to zostało rozstrzygnięte w orzecznictwie, powołana przesłanka z art.
3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie została wykazana.
W sprawie nie zachodzi również nieważność postępowania, którą Sąd
Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 §
1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1
k.p.c. w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c. z uwzględnieniem
normy zawartej w art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 k.p.c. i art. 13 §
2 k.p.c., obciążając nimi wnioskodawcę, który przegrał sprawę w postępowaniu
kasacyjnym.
Dariusz Dończyk
(A.G.)
[a.ł]
