I CSK 758/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
29 maja 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku P. spółki akcyjnej w K.
z udziałem M.D. i J.H.
o stwierdzenie nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej P. spółki akcyjnej w K.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Rzeszowie
z 21 stycznia 2021 r., V Ca 653/20,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. zasądza od P. spółki akcyjnej w K. na rzecz M.D.
i J.H. kwoty po 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) kosztów
postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 21 stycznia 2021 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie oddalił
apelację wnioskodawcy P. spółki akcyjnej w K. od postanowienia Sądu Rejonowego
w Rzeszowie (pkt I) i zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestników koszty
postępowania apelacyjnego (pkt II).
Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wywiódł wnioskodawca,
zaskarżając je w całości. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wskazując, że w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, sprowadzające się do pytania: „czy zgoda
I CSK 758/24
2
właściciela na posadowienie urządzeń przesyłowych może stanowić dla właściciela
urządzeń przesyłowych trwały tytuł prawny do korzystania z nieruchomości na
potrzeby posadowionych na niej urządzeń przesyłowych w szczególności
w kontekście przepisów i procedury przewidzianej w ustawie z dnia
29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
ewentualnie, czy zgodę właściciela nieruchomości na posadowienie urządzeń
przesyłowych (w kontekście przepisów i procedury przewidzianej w ustawie z dnia
29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
ewentualnie względnie innych ustaw o charakterze „wywłaszczeniowym") można
traktować za błędne, acz usprawiedliwione przekonanie właściciela urządzeń
przesyłowych do prawa do korzystania z gruntu, na których posadowione zostały
urządzenia służące do przesyłania energii elektrycznej w zakresie służebności
przesyłu, w tym w szczególności w sytuacji, w której właściciel nie skorzystał ze
środków ochrony prawnej na dalszym etapie realizacji inwestycji, a co za tym idzie,
przyjęcie istnienia dobrej wiary”.
Ponadto zdaniem skarżącego przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. jest potrzeba wykładni
przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów
w przedmiocie istnienia po stronie przedsiębiorstwa energetycznego dobrej wiary,
w przypadku uzyskania przez inwestora decyzji administracyjnej udzielającej
pozwolenia na budowę urządzeń energetycznych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, uczestnicy wnieśli o odmowę przyjęcia
jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do
I CSK 758/24
3
zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia
prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych
sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga
kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede
wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie
faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń
(zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia SN:
z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02;
z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).
Skarżący nie sprostał obowiązkowi wynikającemu z opisywanej przesłanki.
Dominującą część uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania skarżący poświęcił problematyce udzielenia zgody przez właściciela
nieruchomości na działania, służące uzyskaniu dostępu do nieruchomości,
pozwalającego na realizację uprawnień związanych z posadowieniem na niej
urządzeń przesyłowych i w konsekwencji domaganie się ustanowienia służebności
przesyłu na podstawie art. 292 k.c. i art. 3054 k.c. Tymczasem – wbrew wywodom
skarżącego – zgoda taka nigdy nie została udzielona, co zarówno Sąd Okręgowy,
jak i Sąd Rejonowy dobitnie podkreślały w swych orzeczeniach. Skarżący pomija
bowiem, że choć nieruchomość objęta własnością uczestników postępowania
została wpisana na listę nieruchomości, na których urządzenia miały zostać
posadowione, to dane uczestników nie zostały umieszczone na liście osób, które
w jakiejkolwiek wyraziły na to zgodę. Już tylko z tego względu Sąd Najwyższy
stwierdził, że analizowanie kwestii „rzeczonej zgody”, którą szeroko omawia
skarżący, pomija istotę nie tylko zaprezentowanych przez Sądy orzekające
I CSK 758/24
4
rozważań prawnych, lecz także sens ustaleń faktycznych, którymi Sąd Najwyższy
byłby związany przy rozpatrywaniu skargi kasacyjnej (art. 39813 § 2 k.p.c.).
W tym stanie rzeczy skonfrontowanie argumentacji przedstawionej
w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z treścią
uzasadnień postanowień Sądów meriti prowadzi Sąd Najwyższy do oceny, że
skarżący przedstawił wywód dotyczący kwestii istotnego zagadnienia prawnego
w sposób oderwany od problematyki omawianej w toczącym się postępowaniu.
Zagadnienie prawne sformułowane przez skarżącego nie nosi zaś cech istotności,
skoro ujęte zostało do tego stopnia abstrakcyjnie, że nie jest związane z osądzoną
sprawą.
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie
wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania,
jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest przedmiotem
rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta polega,
co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie
zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,
zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,
z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny
i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,
podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1
pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego
wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r.,
I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).
Kwestia dobrej wiary posiadacza, na podstawie której skarżący wskazał
na występujące w orzecznictwie rozbieżności była już wielokrotnie w orzecznictwie
rozważana. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę m.in. na uchwałę Sądu
Najwyższego z 8 grudnia 2016 r., III CZP 86/16, w której SN wyraźnie podkreślał,
że obala niewątpliwie domniemanie dobrej wiary nieuprawnionego posiadacza
nieruchomości w zakresie treści służebności przesyłu wykazanie w sprawie
I CSK 758/24
5
o stwierdzenie zasiedzenia lub w innej sprawie przy rozstrzyganiu podniesionego
w niej zarzutu zasiedzenia, że uzyskał on to władztwo całkowicie samowolnie,
tj. nie zawierając odpowiedniej umowy z właścicielem, ani nie uzyskując
odpowiedniej decyzji administracyjnej na podstawie właściwych przepisów. Właśnie
o takiej sytuacji niezaprzeczalnie świadczą motywy pisemne zaprezentowane przez
Sąd Okręgowy w Rzeszowie (por. postanowienie Sądu Najwyższego
z 6 lipca 2018 r., II CSK 518/17). Również uzyskane przez skarżącego decyzje
administracyjne, w tym m.in. pozwolenie na budowę, zgodnie z dominującym
nurtem orzeczniczym nie przesądzało o dobrej wierze podmiotu, który na cudzej
nieruchomości wybudował urządzenia przesyłowe i korzystał z nich w zakresie
treści służebności (por. uchwała Sądu Najwyższego z 20 listopada 2015 r.,
III CZP 76/15, postanowienie Sądu Najwyższego z 26 października 2017 r.,
II CSK 16/17, postanowienie z 19 maja 2016 r., IV CSK 522/15).
Przedstawione rozważania Sądów obu instancji nie stanowią asumptu
do zakwestionowania poglądu ukształtowanego w orzecznictwie Sądu
Najwyższego, zgodnie z którym dobrą wiarę przypisuje się jedynie temu, kto
pozostaje w błędnym, ale usprawiedliwionym danymi okolicznościami przekonaniu,
że przysługuje mu wykonywane przez niego prawo. W toku postępowania
rozpoznawczego tej dobrej wiary skarżącemu Sądy meriti stanowczo odmówiły,
czym nie wywołały jednak istnienia w obrocie prawnym rażąco sprzecznych
rozstrzygnięć przy zastosowaniu tożsamych przepisów prawnych w tożsamych
stanach faktycznych.
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania
Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39821
i art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z § 5 pkt 3 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie.
A.W.
[a.ł]
I CSK 758/24
6
