I CSK 645/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
18 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku A.M.
z udziałem D.S.
o zniesienie współwłasności,
na skutek skargi kasacyjnej A.M.
od postanowienia Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie
z 20 marca 2024 r., IV Ca 2032/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 28 maja 2021 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-
Południe w Warszawie postanowił znieść współwłasność bliżej opisanej
nieruchomości lokalowej oraz znieść współwłasność udziałów w nieruchomości
stanowiącej lokal niemieszkalny – garaż między wnioskodawczynią a uczestnikiem
w ten sposób, że przyznał powyższe nieruchomości na własność A.M. (pkt 1);
nakazał uczestnikowi wydanie wnioskodawczyni nieruchomości opisanych w
punkcie 1. postanowienia w terminie miesiąca od uprawomocnienia się
postanowienia (pkt 2); przyznał uczestnikowi od wnioskodawczyni dopłatę w
wysokości 148 122,56 zł tytułem wyrównania wartości udziałów płatną w terminie 3
miesięcy od wydania nieruchomości (pkt 3); zasądził od uczestnika na rzecz
I CSK 645/25
2
wnioskodawczyni bliżej określoną kwotę (pkt 4); a także rozliczył między
uczestnikami koszty postępowania (pkt 5 - 6).
Postanowieniem z 20 marca 2024 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga
w Warszawie na skutek apelacji uczestnika postanowił uchylić zaskarżone
postanowienie w punkcie 4, 5 i 6 i przekazać w tym zakresie sprawę Sądowi
Rejonowemu dla Warszawy-Pragi Południe w Warszawie do ponownego
rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt 1);
zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie 3., nadając mu następującą treść:
„zasądzić od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika spłatę w kwocie 602 500 zł
płatną w dwóch ratach, pierwsza w kwocie 60 000 zł do 29 marca 2024 r., a druga -
w kwocie 542 500 zł w terminie do dnia 30 września 2024 r., wraz z odsetkami
ustawowymi za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności
którejkolwiek z rat” (pkt 2); odrzucił apelację w pozostałym zakresie (pkt 3) oraz
orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt 4).
Wnioskodawczyni wniosła skargę kasacyjną w zakresie punktu
2 postanowienia Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie, domagając się
„przyjęcia skargi do rozpoznania w oparciu o przepis art. 3989 pkt 1 k.p.c.”.
Wskazywała, że w sprawie występuje zagadnienie prawne istotne z uwagi na
powszechność nabywania nieruchomości za środki pochodzące z kredytu
hipotecznego wyrażające się w pytaniu „czy w oparciu o art. 618 § 1 k.p.c.
w zw. z art. 207 k.c. zgodnie z którym współwłaścicielom przypadają pożytki i inne
przychody z rzeczy wspólnej, a także obciążają ich wydatki i inne ciężary związane
z tą rzeczą w stosunku do wielkości udziałów w postępowaniu o zniesienie
współwłasności nieruchomości sąd powinien rozliczyć jako wydatek lub inny ciężar
spłatę rat kredytu, jeżeli jest to spłata dokonana przez współwłaściciela ponad jego
udział we współwłasności i została dokonana przed uprawomocnieniem się
orzeczenia o zniesieniu współwłasności?”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
I CSK 645/25
3
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do
zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia
prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych
sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga
kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego
wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,
przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się
w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń
(postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01),
a jednocześnie zostać przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby
umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,
niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02;
z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Poza
tym istotne zagadnienie prawne może stanowić przyczynę przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania tylko wtedy, gdy jest przydatne dla rozstrzygnięcia
o zasadności wniesionej skargi kasacyjnej, co ma miejsce wówczas, gdy jest
związane z zarzutami wypełniającymi podstawę skargi kasacyjnej (vide:
postanowienie Sądu Najwyższego z 14 maja 2025 r., I CSK 3415/23). Powołanie
się na tę przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga od
skarżącego zbudowania profesjonalnego wywodu prawnego, przybliżającego
wątpliwości wynikające ze stosowania określonych przepisów, na tle których
zagadnienie prawne się wyłoniło, a przede wszystkim propozycji prawnego
rozwiązania zaistniałego problemu.
I CSK 645/25
4
Zapoznanie się z wnioskiem o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
poprowadziło Sąd Najwyższy do konkluzji, że skarżąca nie sprostała obowiązkowi
przedstawienia wywodu prawnego, za pomocą którego wykazałaby, iż w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne w wyżej opisanym rozumieniu.
Uzasadnienie przesłanki art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie powinno było
ograniczyć się do przytoczenia dwóch orzeczeń Sądu Najwyższego z wybiórczym
zacytowaniem dosłownie urywka fragmentów ich uzasadnień. Powinno sprowadzać
się do propozycji podania rozstrzygnięcia istotnego z punktu widzenia stanu
faktycznego konkretnej sprawy problemu prawnego, ewentualnie do rozwikłania
powstałych rozbieżności ujętych w ramach toczącego się postępowania. Trudno
w przypadku uzasadnienia wniosku o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej
doszukać się jakiegokolwiek wywodu prawnego w odniesieniu do sprawy będącej
przedmiotem rozstrzygnięcia między uczestnikami. Brak w szczególności
jakiejkolwiek pogłębionej argumentacji prawnej, dokładnie opisującej problem,
a także motywów przemawiających za przyjęciem słuszniejszego z proponowanych
rozwiązań.
Aprobowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego teza, z którą „w sprawie
o podział majątku wspólnego małżonków, obejmującego nieruchomość obciążoną
hipoteką zabezpieczającą udzielony małżonkom kredyt bankowy, sąd –
przydzielając tę nieruchomość na własność jednego z małżonków – ustala jej
wartość, jeżeli nie przemawiają przeciwko temu ważne względy, z pominięciem
wartości obciążenia hipotecznego”, wyrażona m.in. w postanowieniu Sądu
Najwyższego z 28 października 2020 r., IV CSK 50/19, nie jest jedynym
rozwiązaniem. Orzecznictwo Sądu Najwyższego, m.in. w uchwale składu siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z 27 lutego 2019 r., III CZP 30/18, OSNC 2019 nr 9,
poz. 87, str. 1, dopuszcza bowiem możliwość odejścia od rozwiązania pomijającego
obciążenie hipoteczne w związku zaistnieniem szczególnych przyczyn, które mogą
mieć charakter podmiotowy i wynikać z osobistej lub majątkowej sytuacji
współuprawnionych.
Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę, że potrzebę odstępstwa mogą też
powodować okoliczności dotyczące przedmiotu postępowania, w tym szczególnie
I CSK 645/25
5
proporcja w jakiej pozostaje wielkość obciążenia do wartości obciążonej
nieruchomości lub prawa, powodujące, że obciążenie rzutuje na wartość rynkową
nieruchomości lub prawa, a nawet - w skrajnych wypadkach - praktycznie pozbawia
przedmiot zabezpieczenia zdolności zbywczej lub też prowadzi do poważnego
zagrożenia, że wyniki postępowania działowego okażą się krzywdzące i nie będą
odpowiadały założeniom postępowania działowego. W takich wypadkach możliwe
jest uwzględnienie obciążenia przez odliczenie nominalnej wartości hipoteki albo
też zastosowanie innych rynkowych kryteriów urealniania wartości przedmiotu
zniesienia współwłasności (wspólności), gdyż przyjąć należy, że wówczas
zabezpieczone obciążenie wpływa negatywnie na wartość przedmiotu działu
(postanowienie Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2020 r., III CZP 14/19, OSG 2021
nr 5, poz. 33, str. 3).
Jednakże, w zaistniałym stanie faktycznym, takie argumenty uczestników nie
były podnoszone, co wynikało z ustaleń Sądów meriti, którymi związany był Sąd
Najwyższy, oceniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Sąd Najwyższy, nie odnajdując podstaw do przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, wydał postanowienie o treści jak w sentencji, czyli odmówił jej
przyjęcia (art. 3989 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnie Sąd meriti w orzeczeniu
kończącym postępowanie w sprawie. Uchylenie przez Sąd Okręgowy w części
postanowienia Sądu pierwszej instancji spowodowało, że zaskarżone skargą
kasacyjną postanowienie ma charakter postanowienia częściowego.
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
(R.N.)
[a.ł]
