I CSK 5/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
10 września 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 10 września 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa B.W. i S.W.
przeciwko P.W.
o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,
na skutek skargi kasacyjnej S.W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku
z 9 lipca 2024 r., I ACa 992/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do przytoczonych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,
o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Powód wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na jej
I CSK 5/25
2
oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), mającą wynikać z błędnego
ustalenia istotnych faktów dla sprawy, jak również zaakceptowania jako dowodu
w sprawie ,,depozycji pozwanej wygłoszonych na rozprawie apelacyjnej 26 czerwca
2024 r.”, bez formalnego przesłuchania pozwanej w charakterze strony, czym Sąd
Apelacyjny naruszył regulację z art. 299 k.p.c.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie
oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do
rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia
zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego
i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość
naruszenia ma miejsce wtedy, gdy jest ono widoczne prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia
w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę
przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Uzasadnienie wniosku oparte na tej
przesłance wymaga przedstawienia argumentacji prawnej zmierzającej do
wykazania kwalifikowanego naruszenia powołanych w skardze przepisów prawa,
możliwego do stwierdzenia bez badania sprawy, bez pogłębionej merytorycznej
analizy zaskarżonego orzeczenia oraz podstaw kasacyjnych (por. postanowienia
Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49,
z 5 października 2007 r., III CSK 216/07 i z 11 sierpnia 2011 r., IV CSK 163/11).
Uzasadnienie wniosku nie może sprowadzać się do powtórzenia uzasadnienia
podstaw kasacyjnych, gdyż na tym etapie postępowania nie dochodzi do oceny ich
zasadności.
Skonfrontowanie uzasadnienia zaskarżonego wyroku i uzasadnienia wniosku
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie potwierdza tezy o oczywistej
zasadności tego środka zaskarżenia. Zarzucane przez skarżącego rażące
naruszenie prawa procesowego miało doprowadzić do błędnego ustalenia
podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a w konsekwencji – do błędnego
zastosowania w sprawie prawa materialnego. Tymczasem ustalenia faktyczne
Sądów meriti są dla Sądu Najwyższego wiążące i niemożliwe wprost do
zakwestionowania w postępowaniu kasacyjnym (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.).
Ustalenia te dokonane zostały na podstawie materiału dowodowego
I CSK 5/25
3
zaoferowanego przede wszystkim przez powodów, gdyż do nich należało (art. 6
k.c.) wykazanie, że zaszły przesłanki odwołania darowizny. Obrona pozwanej
mogła skoncentrować się na zaprzeczeniu twierdzeniom powodów oraz na
wskazaniu na takie przyczyny zarzucanego jej zachowania, które by przemawiały
za tym, że nie zła wola motywowała ją w działaniach postrzeganych przez
powodów jako świadczące o rażącej niewdzięczności.
Dowód z przesłuchania stron nie ma charakteru obligatoryjnego, a potrzeba
jego przeprowadzenia aktualizuje się wtedy, gdy sąd uzna, że dotychczasowe
wyniki postępowania dowodowego nie świadczą o wyjaśnieniu faktów istotnych dla
rozstrzygnięcia. Zaniechanie przez sąd przeprowadzenia dowodu z przesłuchania
stron nie stanowi zatem naruszenia art. 299 k.p.c., jeżeli w ocenie sądu fakty
istotne zostały już wyjaśnione. Wykorzystanie tego dowodu ma charakter
subsydiarny, odnosi się do przypadku braku dowodów lub ich wyczerpania wobec
niewyjaśnienia istotnych faktów w sprawie (np. wyroki Sądu Najwyższego: z 18
lutego 2010 r., II CSK 369/09; z 16 października 2016 r., V CSK 52/16). Jeśli Sąd
Apelacyjny uznał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie
wynikało, że powodowie uchybili terminowi do złożenia oświadczenia woli
o odwołaniu darowizny w związku z zarzucanym pozwanej zachowaniem, które by
miało świadczyć o jej rażącej niewdzięczności, to dowód z przesłuchania pozwanej,
zmierzający do wyjaśnienia przyczyn tego zachowania oraz potwierdzenia, że miało
miejsce, nie był niezbędny do ustalenia okoliczności istotnych w sprawie. Pozwanej
nie obciążało bowiem dowodzenie okoliczności, które wykazać mieli powodowie
i trudno przyjąć, żeby jej zeznania miały zadecydować o uwzględnieniu
skierowanego przeciwko niej powództwa.
Sąd Apelacyjny wyczerpująco wyjaśnił przyczyny, z uwagi na które doszło do
zmiany wyroku Sądu Okręgowego i oddalenia powództwa. Wyjaśnił mianowicie, że
poczynione ustalenia nie potwierdzają tezy o spełnieniu łącznie przesłanek
określonych w art. 898 i n. k.c. Uprawnienie do odwołania darowizny jest
ograniczone rocznym terminem, liczonym od dnia dowiedzenia się przez
darczyńcę o niewdzięczności obdarowanego. Powodowie nie zachowali terminu
przewidzianego w art. 899 § 3 k.c. do złożenia oświadczenia odwołującego
darowiznę w związku z tymi wymierzonymi w nich działaniami pozwanej, które
I CSK 5/25
4
miały miejsce przed lipcem 2020 r. Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że prawomocny wyrok
skazujący Sądu Rejonowego w Olsztynie z 23 czerwca 2017 r., II K 1226/16, na
mocy którego pozwana poniosła odpowiedzialność karną za pobicie powódki, nie
mógł stanowić podstawy odwołania darowizny, gdyż zachowanie pozwanej nie
mieściło się w okresie rocznym przed złożeniem oświadczenia z 28 lipca 2021 r.
o odwołaniu darowizny. Skoro oświadczenie powodów o odwołaniu darowizny
zostało złożone 28 lipca 2021 r., to trafnie Sąd Apelacyjny w kontekście podstaw
odwołania darowizny objął oceną te zarzucane przez powodów zachowanie
pozwanej, które miały miejsce w okresie od 28 lipca 2020 r. do 28 lipca 2021 r.,
a polegały na kierowaniu do nich korespondencji e-mail z obraźliwymi i wulgarnymi
słowami. Ostatecznego wniosku Sądu Apelacyjnego, że nie świadczyły one
o rażącej w rozumieniu art. 898 § 1 k.c. niewdzięczności obdarowanej w stosunku
do darczyńców nie można uznać za prowadzący do rażącego naruszenia tego
przepisu.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono
jak w postanowieniu.
[dr]
[SOP]
