I CSK 1701/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
28 października 2025 r.
SSN Krzysztof Wesołowski
na posiedzeniu niejawnym 28 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku K.S.
z udziałem M.S.
o umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym bez wymaganej zgody,
na skutek skargi kasacyjnej M.S.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie
z 4 czerwca 2024 r., III Ca 414/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego
w Radzyniu Podlaskim adwokatowi P.S. kwotę 240 (dwieście
czterdzieści) złotych, powiększoną o podatek od towarów i usług
we właściwej stawce, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą
pomoc prawną udzieloną uczestnikowi M.S. w postępowaniu
kasacyjnym.
UZASADNIENIE
W związku ze skargą kasacyjną uczestnika M.S. od postanowienia Sądu
Okręgowego w Lublinie z 4 czerwca 2024 roku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I CSK 1701/25
2
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych
funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć
rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo
jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej
funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której
rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,
skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na
przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została
spełniona.
Uzasadnienie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej
przyjęcia do rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać
naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub
procesowego i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania.
Oczywistość naruszenia ma miejsce wtedy, gdy jest ono widoczne prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia
w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę
przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Uzasadnienie wniosku oparte na tej
przesłance wymaga przedstawienia argumentacji prawnej zmierzającej do
wykazania kwalifikowanego naruszenia powołanych w skardze przepisów prawa,
możliwego do stwierdzenia bez badania sprawy, bez pogłębionej merytorycznej
analizy zaskarżonego orzeczenia oraz podstaw kasacyjnych. Uzasadnienie
I CSK 1701/25
3
wniosku nie może sprowadzać się do powtórzenia uzasadnienia podstaw
kasacyjnych, gdyż na tym etapie postępowania nie dochodzi do oceny ich
zasadności (zob. postanowienie SN z 10 września 2025 r., I CSK 5/25).
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżący wskazał, że w jego ocenie, „skarga jest oczywiście uzasadniona z uwagi
na to, że w sprawie nie rozważono i nie ustalono istotnych okoliczności
niezbędnych do wydania orzeczenia, a w szczególności zmierzających do
ustalenia, na czym w okolicznościach niniejszej sprawy miałoby polegać znaczne
pogorszenie stanu zdrowia uczestnika, czy ewentualne umieszczenie uczestnika
w szpitalu psychiatrycznym bez jego zgody daje uzasadnione podstawy do
przyjęcia, iż stan zdrowia uczestnika ulegnie poprawie, a także jakie konkretne
zachowania uzasadniają prognozę, że nieprzyjęcie uczestnika do szpitala
psychiatrycznego spowoduje znaczne pogorszenie stanu zdrowia psychicznego.”
Nie można w niniejszej sprawie uznać, że doszło do wskazywanych przez
skarżącego naruszeń. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sądy obu
instancji wynikało bowiem, że u uczestnika stwierdzono osiowe objawy schizofrenii
pod postacią braku aktywności, braku dbania o własną higienę, ubrania i posiłki.
Wskazano, że uczestnik wstaje z łóżka po to, by zjeść i załatwić potrzeby
fizjologiczne. M.S. nie ma poczucia choroby. Uczestnik jest negatywnie nastawiony
do członków swojej rodziny. Podejrzewa, że działają na jego szkodę, chcą się go
pozbyć z domu, nie chce spożywać posiłków przygotowanych przez domowników.
Uczestnik dolał płynów dezynfekcyjnych do szamponów domowników, namoczył w
płynie do mycia toalet szczoteczkę do zębów J.P. przez co doznała ona poparzenia
jamy ustnej. W 2012 r. w czasie jazdy samochodem próbował z niego wysiąść.
Z ustaleń tych wynika też, że u uczestnika postępowania występują objawy
wytwórcze, podejrzewa, że rodzina działa na jego niekorzyść, chce się go pozbyć
z domu. Z przeprowadzonych w sprawie opinii biegłych lekarzy psychiatrów wynika,
że niepodjęcie leczenia psychiatrycznego spowoduje znaczne pogorszenie stanu
zdrowia uczestnika. Mogą nasilić się nieracjonalne i groźne zachowania takie jak
dolewanie płynów do dezynfekcji do szamponów, rozszczelnienie butli z gazem czy
wszczynanie awantur.
I CSK 1701/25
4
Podkreślenia wymaga, że Sąd drugiej instancji dążąc do kompleksowego
wyjaśnienia wszystkich ważkich z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy
aspektów po raz kolejny dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłego sądowego
z zakresu psychiatrii E.P. z 19 czerwca 2023 roku, która ponownie podtrzymała
złożoną wcześniej opinię pisemną. Biegła w złożonych opiniach szczegółowo
wskazywała, jakie zachowania uczestnika postępowania wskazują zarówno na
chorobę psychiczną, jak i konieczność natychmiastowego podjęcia leczenia. Z
opinii wynikało, że zebrane dane nie pozostawiają wątpliwości, iż opiniowany jest
osobą chorą psychicznie ma schizofrenię paranoidalną, jest całkowicie
bezkrytyczny wobec swojej choroby i wynikających stąd zaburzeń w jego
funkcjonowaniu. Nie jest on zdolny do samodzielnego zaspokajania swoich potrzeb
życiowych. Jest też drażliwy i napastliwy, nie leczony będzie w coraz gorszym
stanie psychicznym, natomiast hospitalizacja daje szansę na poprawę jego
zdrowia. Do tego biegła wykazała, że leczenie ambulatoryjne uczestnika nie
przyniesie żadnych rezultatów, gdyż nie ma on wglądu w objawy choroby, nie widzi
potrzeby zażywania leków.
Ponadto należy podkreślić, że Sąd Odwoławczy uwzględniając wniosek
pełnomocnika uczestnika zawarty w apelacji, dopuścił opinię biegłego L.K. (k. 146-
151), który podobnie jak poprzedni biegły, jednoznacznie stwierdził, że uczestnik
jest chory psychicznie na schizofrenię prostą i potrzebuje leczenia
przeciwpsychotycznego w szpitalu psychiatrycznym. W ocenie tego biegłego
uczestnik nie jest zdolny do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, a
leczenie w szpitalu przyniesie poprawę jego zdrowia. Biegły powyższe wnioski
potwierdził następnie opinią uzupełniającą (k. 168-169).
Podstawą prawną zaskarżonego postanowienia był art. 29 ust. 1 pkt 1
ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, stanowiący, że do szpitala
psychiatrycznego może być przyjęta, bez zgody wymaganej w art. 22 ustawy
o ochronie zdrowia psychicznego, osoba chora psychicznie, której dotychczasowe
zachowanie wskazuje na to, że nieprzyjęcie do szpitala spowoduje znaczne
pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego.
I CSK 1701/25
5
Przyjmuje się trafnie w piśmiennictwie, że przez pojęcie „znaczne
pogorszenie stanu zdrowia psychicznego” - uwzględniając art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy
o ochronie zdrowia psychicznego - należy rozumieć doprowadzenie się przez
osobę chorą psychicznie, na skutek niepodejmowania leczenia, do stanu
uniemożliwiającego jej funkcjonowanie w rodzinie, w miejscu zamieszkania lub
w pracy. Takie rozumienie tego pojęcia pozwala ograniczyć hospitalizację
przymusową tylko do tych osób, dla których jest ona niezbędna (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 2010 r., V CSK 384/09). Na tle
poczynionych przez Sądy ustaleń faktycznych taka sytuacja niewątpliwie zaistniała
w stosunku do uczestnika M.S.
Uznać zatem należy, że wskazane we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
okoliczności nie zaistniały.
Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.
innych
przyczyn
Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł
jak w sentencji.
M.L.
[SOP]
