I CSK 472/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Piotrowska
20 maja 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 20 maja 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa D.K. i B.K.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 4 października 2024 r., I ACa 2040/23,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od pozwanego na rzecz powodów koszty
postępowania kasacyjnego w kwocie 5400 (pięć tysięcy
czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu odpisu tego
postanowienia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 26 kwietnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Opolu zasądził od strony
pozwanej Bank Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powodów D.K. i B.K.
kwotę 299.619,53 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi: od kwoty
292.966,11 zł od 2 lipca 2022 r. do dnia zapłaty, od kwoty 6.653,42 zł od 29
listopada 2022 r. do dnia zapłaty, oddalił dalsze powództwo w zakresie żądania
I CSK 472/25
2
głównego zapłaty; oddalił powództwo w zakresie żądania ustalenia nieważności
bliżej opisanych umów o kredyt zawartych przez powodów w dniu 18 kwietnia 2002
r. oraz dniu 31 maja 2007 r. z Bankiem1 z siedzibą w W. (poprzednikiem prawnym
pozwanego) i umorzył postępowanie w zakresie cofniętych żądań ewentualnych
zapłaty. Apelacja pozwanego od tego orzeczenia została oddalona wyrokiem Sądu
Apelacyjnego we Wrocławiu z 4 października 2024 r.
Pozwany wniósł skargę kasacyjną, opierając wniosek o jej przyjęcie do
rozpoznania na przyczynach kasacyjnych objętych art. 3989 § 1 pkt 1, 2, 3 i 4 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia
przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym
ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania
prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz
eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym
lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd
Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez
stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz
założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą
„przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej
kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia
Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.
We wniosku o przyjęcie skargi skarżący powołał się na nieważność
postępowania apelacyjnego wskazując, że skład sądu orzekającego w drugiej
instancji był sprzeczny z przepisami prawa, jako, że rozpoznanie sprawy cywilnej
przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na
podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych
rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem
COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
I CSK 472/25
3
(tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.) ogranicza prawo do
sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie
jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji
RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.).
Odnosząc się do kwestii nieważności postępowania drugoinstancyjnego
należy przypomnieć, że w związku z pandemią COVID - 19 ustawą z dnia 2 marca
2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem,
przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz
wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: "ustawa covidowa"), w wersji
obowiązującej od dnia 3 lipca 2021 r. (por. art. 4 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o
zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw,
Dz. U. poz. 1090), postanowiono, że w czasie obowiązywania stanu zagrożenia
epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu
roku od odwołania tego z nich, który obowiązywał jako ostatni, w sprawach
rozpoznawanych według przepisów k.p.c. w pierwszej i drugiej instancji sąd
rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego, z wyjątkiem spraw
rozpoznawanych w składzie jednego sędziego i dwóch ławników; prezes sądu mógł
zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów, jeśli uznał to za
wskazane ze względu na szczególną zawiłość sprawy lub precedensowy jej
charakter (zob. art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4, uchylony art. 28 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca
2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o
ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz
niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 1860). Na gruncie tych przepisów Sąd
Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 26 kwietnia 2023 r. - zasada
prawna - III PZP 6/22, wyjaśnił, że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej
instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust.
1 pkt 4 ustawy covidowej ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy
(art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia
publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji) i prowadzi do nieważności
postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.), przy czym zastrzegł, że przyjęta w tej uchwale
wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia.
I CSK 472/25
4
Należy jednak wskazać, że przed wydaniem zaskarżonego kasacyjnie
wyroku z 4 października 2024 r., wszedł w życie, poczynając od dnia 28 września
2023 r., art. 3671 k.p.c., dodany przez art. 1 pkt 16 ustawy z 7 lipca 2023 r. o
zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego, ustawy Prawo o ustroju sądów
powszechnych, ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych
ustaw (Dz.U.2023 r., poz.1860- dalej: „ustawa nowelizująca”), wprowadzający jako
model podstawowy skład jednoosobowy sądu odwoławczego z wyjątkami
wskazanymi w tym przepisie. Zgodnie z art. 32 ustawy nowelizującej, w
postępowaniach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 1
pkt 15-20, 22-32 i 34 oraz art. 15 i art. 20 ustawy nowelizującej (a do tej kategorii
należy ta sprawa), sąd rozpoznaje sprawę w składzie zgodnym z przepisami
ustawy zmienianej w art. 1, art. 15 i art. 20 w brzmieniu nadanym ustawą
nowelizującą, a zatem w składzie jednoosobowym. W niniejszej sprawie nie ziściła
się ponadto żadna z wymienionych w art. 3671 § 1 k.p.c. przesłanek rozpoznania
sprawy przez Sąd Apelacyjny w składzie trzyosobowym, stąd wydanie przez Sąd
Apelacyjny zaskarżonego kasacyjnie wyroku z 4 października 2024 r. w składzie
jednoosobowym było zgodne z ustawą. Nie wystąpiła zatem wskazana przez
skarżącego przyczyna kasacyjna w postaci nieważności postępowania
odwoławczego (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 4 k.p.c.)
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał
się także na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego
dotyczącego kwestii, czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po
usunięciu postanowienia abuzywnego dopuszczalne jest ustalenie treści umowy
(stosunku prawnego), w zakresie który był regulowany przez abuzywną normę, na
podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w z w. z art. 41 ustawy - Prawo
wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c., lub też art. 56 k.c. w zw. z innymi
opisanymi przez skarżącego przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub
analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z
którą wartość waluty obcej określa się według kursu średniego NBP.
Według skarżącego, w sprawie występuje również istotne zagadnienia
prawne, polegające na ustaleniu, czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa
kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to
I CSK 472/25
5
dochodzi do automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko
zastosowanie środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby
miejsce, gdyby umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia.
Kolejne przedstawione przez skarżącego zagadnienie prawne dotyczy
kwestii, czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który
znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej
klauzuli kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na
potrzeby dobrowolnych i fakultatywnych operacji związanych z indeksowaniem przy
wypłacie i przy spłacie kredytu.
Skarżący wskazał także na istotne zagadnienie prawne, występujące w
niniejszej sprawie, polegające na ustaleniu, jaki charakter posiada wyrok sądu w
zakresie orzeczonych skutków abuzywności w postaci unieważnienia spornej
umowy kredytu (konstytutywny czy deklaratoryjny) w odniesieniu do roszczeń
pieniężnych o zwrot nienależnych świadczeń, a w konsekwencji, kiedy powstaje
obowiązek rozliczeń stron w związku z unieważnieniem funkcjonującej dotąd
umowy kredytu, tzn. kiedy roszczenia restytucyjne stron przedmiotowej umowy
stają się wymagalne oraz od kiedy należy liczyć odsetki za opóźnienie w zapłacie
tychże należności.
Według skarżącego, w sprawie występuje także istotne zagadnienie prawne
polegające na tym, czy wynikający z art. 212 § 2 k.p.c. w zw.z art. 1561 k.p.c. w zw.
z art. 1562 k.p.c. w zw. z art. 3851 §1 i 2 k.c. w zw.z art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 353
§ 1 i 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. w zw. z art 405 k.c. w zw. z art 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1
i 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych
warunków w umowach konsumenckich (dalej jako „Dyrektywa 93/13") w zw. z art.
267 i 288 TFUE oraz w zw.z art 4 ust. 3 TUE obowiązek poinformowania
konsumenta przez sąd o konsekwencjach prawnych wynikających z unieważnienia
w całości zawartej umowy kredytu obejmuje konieczność poinformowania
konsumenta o możliwości dochodzenia przez bank roszczeń wynikających z
unieważnienia umowy, w tym roszczenia o zapłatę tzw. wynagrodzenia za
korzystanie z kapitału (nawet jeżeli istnienie tych roszczeń nie jest ostatecznie
I CSK 472/25
6
przesądzone), aby konsument mógł świadomie i dobrowolnie podjąć decyzję o
skorzystaniu z przysługujących mu uprawnień,
Kolejne występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne dotyczy kwestii,
czy w sytuacji, w której mechanizm przeliczenia należności w oparciu o Tabele
kursowe banku, ma charakter fakultatywny, zastosowanie winien mieć reżim art.
3851 § 1 i § 2 k.c., art. 3852 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13.
Według skarżącego, potrzeba wykładni przepisów budzących poważne
wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie dotyczy 3851 § 1 i 2 k.c.
co do kwestii, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu
indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia
przez sąd, że uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza
rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna
jest wówczas wyłącznie klauzula kursowa określająca sposób ustalenia wartości
franka szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji
kredytu, tj. klauzula kursowa i klauzula ryzyka walutowego stanowiąca, że
wysokość zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni
obowiązywania umowy wartości waluty obcej.
Potrzeba wykładni dotyczy także przepisów art. 3851 § 1 i 2 k.c. co do
zagadnienia, czy zawarcie przez kredytobiorcę z bankiem negocjowanej,
natychmiastowej transakcji wymiany walut dotyczącej kursu kupna waluty w
zakresie uruchomienia transzy kredytu może być poczytywane za udzielenie
świadomej, wyraźnej i wolnej zgody na te postanowienia i ten sposób przywraca im
skuteczność.
W nawiązaniu do tak sformułowanych przyczyn kasacyjnych należy
przypomnieć, że istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego
abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd
Najwyższy przy okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju
prawa i orzecznictwa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej,
jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw. Skarżący powinien
sformułować to zagadnienie w sposób przyjęty przy przedstawianiu przez sąd
I CSK 472/25
7
powszechny zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy;
przedstawić pogłębiony wywód prawny uzasadniający zgłoszone wątpliwości,
wykazać zasadność preferowanego sposobu jego rozstrzygnięcia, a także
wadliwość rozwiązania przez Sąd drugiej instancji postawionego problemu
prawnego w sposób rzutujący na wynik sprawy. Na gruncie drugiej przyczyny
kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) rozbieżności w orzecznictwie należy
interpretować jako brak zgodności rozstrzygnięć w sprawach o takich samych lub
bardzo podobnych stanach faktycznych, w których mają zastosowanie te same
przepisy, wykładane lub stosowane w sposób prowadzący do odmiennych -
zróżnicowanych albo sprzecznych - orzeczeń albo decyzji procesowych. Wskazując
na tę przyczynę kasacyjną, skarżący powinien opisać, na czym polega trudność w
interpretacji określonych przepisów prowadząca do niepożądanego wyżej stanu
oraz zilustrować swoje twierdzenia przykładami takich rozbieżnych rozstrzygnięć..
Wszystkie sformułowane przez skarżącego wątpliwości prawne zostały już
rozstrzygnięte w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE)
oraz Sądu Najwyższego. Wskazano w nim, że określenie wysokości świadczenia z
tytułu zwrotu kredytu obciążającego konsumenta z odwołaniem do tabel kursów
walut obcych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych
kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i
w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem, narusza
równorzędność stron, w związku z czym tego rodzaju postanowienia umowne mają
charakter niedozwolony w rozumieniu art. 3851 k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego
z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z 1 marca 2017
r., IV CSK 285/16, z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, z 11 grudnia 2019 r., V CSK
382/18, OSNC-ZD 2021, Nr 2, poz. 20; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, z 24
lutego 2022 r., II CSKP 45/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22). Klauzule
kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne świadczenie kredytobiorcy w
rozumieniu art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c., a zatem podlegają kontroli, jeśli nie
zostały sformułowane w jednoznaczny sposób (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 4
kwietnia 2019 r., I CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, z 21 czerwca 2021
r., I CSKP 55/21 oraz z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22). Postanowienia umowne
są wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, gdy umowa przedstawia w sposób
I CSK 472/25
8
przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się dane
postanowienie, umożliwiając konsumentowi orientację, w oparciu o jednoznaczne i
zrozumiałe kryteria, co do wypływających dla niego z tej umowy konsekwencji
ekonomicznych (zob. wyroki TSUE: z 20 września 2017 r., C-186/16; z 3
października 2019 r., C-260/18 oraz z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13; wyroki Sądu
Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, z 10 maja 2022 r., II CSKP
285/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22).
Sąd Najwyższy wyjaśnił już również, że klauzula ryzyka walutowego i klauzula
kursowa określająca przeliczenie zobowiązań stron (tzw. klauzula spreadowa) - w
ramach przyjętego w umowie mechanizmu waloryzacji są ze sobą ściśle
powiązane, co ma istotne znaczenie z perspektywy oceny, czy określają one
główne świadczenia stron, czy zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, a
także w płaszczyźnie możliwości utrzymania umowy w mocy, a ich rozszczepienie
jest zabiegiem sztucznym (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r.,
II CSKP 809/22 i z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i dalsze powołane tam
orzecznictwo). Oceny abuzywności postanowienia umownego dokonuje się według
stanu z chwili zawarcia umowy, a nie następczo, co oznacza, że ocena
niedozwolonego charakteru postanowienia nie może uwzględniać okoliczności
powstałych po zawarciu umowy - w tym także sposobu stosowania postanowienia
umowy w praktyce (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20
czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1. poz. 2). Uznanie klauzul
przeliczeniowych za abuzywne oznacza, że są one - z mocy samego prawa od
momentu zawarcia umowy - bezskuteczne (nie wiążą) konsumentów (art. 3851 § 1
k.c.), aczkolwiek strony pozostają związane umową w pozostałym zakresie, jeśli
jest to tylko możliwe. Stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia w
umowie kredytu może uzasadniać uznanie umowy za nieważną. Umowa będzie
dotknięta nieważnością, gdy bez abuzywnych postanowień jej obowiązywanie nie
jest możliwe w świetle prawa krajowego i nie zaszły przesłanki umożliwiające
zastosowanie regulacji zastępczej, a konsument postanowień abuzywnych nie
potwierdził, nie udzielając następczo świadomej i wolnej zgody na te klauzule i tym
samym odmawiając przywrócenia im skuteczności z mocą wsteczną (zob. uchwała
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC
I CSK 472/25
9
2021, Nr 9, poz. 56; uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20,
OSNC 2021, Nr 6, poz. 40; wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18 i z 29
kwietnia 2021 r., C-19/20, oraz wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V
CSK 382/18, OSNC-ZD, 2021, Nr 2, poz. 20, z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21
i z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22). Sąd Najwyższy wypowiedział się także w
kwestii, czy bez dotkniętych abuzywnością. klauzul przeliczeniowych, umowa
kredytu indeksowanego do waluty obcej może nadal obowiązywać, wskazując, że
wyeliminowanie tych klauzul prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka walutowego,
charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i
uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest
równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za
umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby
nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Wyłączył
dopuszczalność zastąpienia abuzywnych postanowień umownych przepisami
dyspozytywnymi lub zwyczajami, przez zastosowanie średniego kursu NBP w
oparciu o art. 358 § 2 k.c. lub art. 41 prawa wekslowego, ewentualnie w oparciu o
wykładnię umowy przy zastosowaniu art. 65 k.c. (zob. wyroki z 8 listopada 2022 r.,
II CSKP 1153/22 i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). Wskazał, że jeżeli bez
niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może obowiązywać, a nie są
spełnione przesłanki uzupełnienia luki przez regulację zastępczą i konsument nie
wyraził świadomie i swobodnie woli sanowania postanowienia, umowa jest trwale
bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej nieważności jest art. 58 k.c. (zob. wyroki
Sądu Najwyższego z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21; z 25 lipca 2023 r., II
CSKP 1487/22; z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23; z 9 stycznia 2024 r., II
CSKP 874/22 oraz z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22). W orzecznictwie Sądu
Najwyższego wyjaśniono także, że - w braku szczególnych rozwiązań
intertemporalnych - miarodajny dla rozstrzygnięcia, czy umowa może obowiązywać
bez klauzuli abuzywnej, jest stan prawny obowiązujący w chwili zawarcia umowy.
Wskazuje na to charakter sankcji zastosowanej w art. 3851 § 1 k.c., która polega na
tym, że niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego
prawa, dotknięte bezskutecznością, przy czym jest to bezskuteczność „na korzyść
konsumenta”, co oznacza, że może on udzielić następczo świadomej i wolnej
I CSK 472/25
10
zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą
wsteczną (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 października 2024 r., II CSKP 474/23
i uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., III
CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2 i z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC
2021, Nr 9, poz. 56). Sąd Najwyższy wypowiedział się także co do znaczenia
nowelizacji prawa bankowego dokonanej tak zwaną ustawą antyspreadową czyli
ustawą z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych
innych ustaw (Dz. U. Nr 165, poz. 984) dla bytu prawnego umów zawartych przed
wejściem w życie tej noweli (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2019 r.,
V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i
z 28 października 2022 r., II CSKP 894/22).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już także, że samo
zapewnienie kredytobiorcy możliwości spłaty rat kredytu w walucie obcej (walucie
indeksacji) nie uchyla abuzywności postanowienia dotyczącego spłaty rat kredytu w
walucie krajowej, w wysokości zależnej od kursu waluty obcej określanego
swobodnie przez bank (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 25 października 2023 r., II
CSKP 820/23 i powołany tam wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 21 września
2023 r., C-139/22, mBank (Polski rejestr klauzul niedozwolonych), pkt 52-57), gdzie
wskazano m.in., że włączenie do umowy zawartej z konsumentem dwóch
alternatywnych warunków dotyczących wykonania tego samego obowiązku
ciążącego na konsumencie, z których jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny z
prawem, pozwala danemu przedsiębiorcy na spekulowanie, że poprzez brak
informacji, nieuwagę lub niezrozumienie konsument wykona dane zobowiązanie
zgodnie z warunkiem, który powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków
stron ze szkodą dla konsumenta.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono również, że dokonanie
przez konsumenta wyboru między różnego rodzaju umowami oferowanymi przez
bank nie stanowi formy indywidualnego uzgodnienia postanowień umowy w
rozumieniu art. 3851 § 1 i 3 k.c., nie świadczy bowiem o rzeczywistym wpływie
konsumenta na treść postanowień umowy, którą wiąże się z bankiem (zob. wyroki
Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22 i z 13 czerwca 2025 r., II
CSKP 1075/23). Za indywidualnie negocjowane w rozumieniu art. 3851 k.c. należy
I CSK 472/25
11
rozumieć tylko takie postanowienia, które zostały zaproponowane przez
konsumenta albo były przedmiotem rzeczywistych, rzetelnych negocjacji, a nie
takie na które konsument mógłby wywrzeć rzeczywisty wpływ, gdyby dołożył
należytej staranności. Wybór dokonany przez konsumenta spośród kilku możliwości
przez zaznaczenie jednej z opcji na wzorze jednostronnie przygotowanym przez
przedsiębiorcę nie oznacza, że zakwestionowane postanowienie umowne było
indywidualnie negocjowane (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 30 maja 2025 r., II
CSKP 2048/22).
Przyjęcia skargi do rozpoznania nie uzasadnia także problematyka sposobu
realizacji przez sąd obowiązku informacyjnego wobec konsumenta. Sąd Najwyższy
wyjaśnił w uchwale składu siedmiu sędziów z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (OSNC
2021, Nr 9, poz. 56), uwzględniając orzecznictwo TSUE, że sąd krajowy ma
obowiązek zbadania z urzędu, czy klauzula ma charakter abuzywny i wyciągnięcia
z tego konsekwencji. Aby konsument mógł udzielić wolnej i świadomej zgody, sąd
krajowy powinien, w ramach krajowych norm proceduralnych i zasady słuszności w
prawie cywilnym, wskazać konsumentowi w sposób obiektywny i wyczerpujący,
konsekwencje prawne, jakie mogą wynikać z usunięcia nieuczciwego warunku, w
tym upadku umowy i narażenia go na roszczenia restytucyjne instytucji kredytowej.
(zob. wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20). Pouczenie to powinno nastąpić
niezależnie od tego czy konsument korzysta z profesjonalnej pomocy prawnej. Nie
ulega jednak wątpliwości, że cel obowiązku informacyjnego sądu wobec
konsumenta może być oceniany w świetle działań konsumenta zmierzających do
uzyskania należnej mu ochrony (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r.,
III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56 oraz wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C-
19/20). Sąd Najwyższy wyjaśnił również, że sąd nie może wiążąco przesądzić
wyniku przyszłego procesu z powództwa banku o zapłatę przeciwko konsumentowi,
a pouczenie o skutkach upadku umowy musi ograniczyć do potencjalnych
konsekwencji istniejących lub możliwych do przewidzenia w chwili zaistnienia sporu
w świetle okoliczności sprawy i jej oceny prawnej. (zob.m.in. wyrok Sądu
Najwyższego z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22). Tymczasem przedmiotem
niniejszej sprawy było roszczenie konsumentów o zapłatę, w toku postępowania
powodowie reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika konsekwentnie
I CSK 472/25
12
powoływali się na nieważność umów kredytu , a nadto, po udzieleniu im przez Sąd
pierwszej instancji stosownego pouczenia o możliwych konsekwencjach
stwierdzenia nieważności umowy kredytu, podtrzymali wcześniej prezentowane
stanowisko prawne (protokół rozprawy z 30 listopada 2022 r., k. 337 i n.).
Brak także potrzeby odniesienia się przez Sąd Najwyższy do
sformułowanego zagadnienia prawnego dotyczącego zagadnienia wymagalności
wzajemnych roszczeń zwrotnych, wskutek stwierdzenia nieważności umów
kredytu. Z orzecznictwa TSUE wynika, iż w razie stwierdzenia nieważności
umowy kredytowej, konsument jest uprawniony do domagania się od
przedsiębiorcy zwrotu świadczeń spełnionych przez konsumenta w wykonaniu tej
umowy oraz odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na
danego przedsiębiorcę do wykonania tego zobowiązania, po tym jak
przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu tego świadczenia (zob. wyrok
TSUE z 14 grudnia 2023 r., C-28/22). Ponadto, powstanie stanu wymagalności
roszczenia o zwrot świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy oraz
stanu opóźnienia w realizacji tego roszczenia przez zobowiązanego, nie jest
uzależnione od stanowiska konsumenta co do braku jego zgody na dalsze
obowiązywanie umowy zawierającej klauzule abuzywne (zob. wyrok TSUE z 7
grudnia 2023 r., C - 140/22). Z orzecznictwa TSUE wynika także jednoznacznie,
że przedsiębiorcy - w przypadku nieważności umowy kredytowej - przysługuje
roszczenie o zwrot kapitału wypłaconego konsumentowi w wykonaniu tej umowy,
z odsetkami za opóźnienie od dnia wezwania konsumenta do zapłaty (zob. wyrok
TSUE z 15 czerwca 2023 r., C - 520/21 oraz postanowienie TSUE z 11 grudnia
2023 r., C - 756/22). Do powstania roszczenia zwrotnego (restytucyjnego) jest
konieczne wezwanie dłużnika do spełnienia świadczenia, a zatem doprowadzenie
przez wierzyciela do stanu wymagalności własnej wierzytelności (zob. wyrok Sądu
Najwyższego z 28 lutego 2025 r., II CSKP 704/23). Brak zatem podstaw do
przyjęcia, że na gruncie niniejszej sprawy powstała potrzeba odniesienia się przez
Sąd Najwyższy do przedstawionej przez skarżącego wątpliwości.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał
także na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, przejawiającą się w zastosowaniu
przez Sąd Apelacyjny dyspozycji art. 3851 § 1 k.c. i sankcji z art. 58 § 2 k.c. do
I CSK 472/25
13
umowy kredytu stricte dewizowego (walutowego), z całkowitym pominięciem
charakteru przedmiotowej umowy, jej specyfiki, jak również wyłącznie
fakultatywnego charakteru postanowień dotyczących wypłaty i spłaty kredytu, które
w toku postępowania zostały uznane za abuzywne.
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na przyczynie objętej art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nakłada na skarżącego powinność wykazania kwalifikowanej
postaci naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego,
naruszenia dostrzegalnego prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy
prawniczej, bez potrzeby zagłębiania się w szczegóły sprawy lub dokonywania jej
poszerzonej analizy. Należy też przypomnieć, że zgodnie z powszechnie
aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa poglądem, o przyjęciu skargi
kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie
konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 r., Nr 13, poz. 230).
Skarżący nie spełnił powyższych wymagań. Przedstawiona we wniosku o
przyjęcie skargi do rozpoznania argumentacja nie wskazuje na uchybienia o
charakterze elementarnym, polegające w szczególności na oparciu
rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i
ugruntowaną wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa. Skarżący
kwestionując dokonaną przez Sądy meriti kwalifikację kredytu jako kredytu
denominowanego odwołał się do wyroku Sądu Najwyższego z 9 października
2020 r., III CSK 99/18, pominął jednak inne orzeczenia Sądu Najwyższego, z
których wyprowadzić można wniosek przeciwny, a mianowicie, że umowa, której
dotyczy spór nie miała charakteru walutowego, skoro była to umowa o kredyt
waloryzowany do waluty obcej, kwota kredytu została wyrażona w walucie obcej,
a kredyt został wypłacony w złotówkach, przy jednoczesnym jego przeliczeniu w
dniu wypłaty na walutę szwajcarską, uruchomienie kredytu miało nastąpić przez
przelew na rachunek bankowy prowadzony w złotówkach, a kredyt był kredytem
na cele mieszkaniowo-budowlane, w związku z czym powodowie byli
zainteresowani kredytem w złotówkach (zob.m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 30
września 2020 r., I CSK 556/18 oraz z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22 i II CSKP
I CSK 472/25
14
293/22). Takiej umowy nie można uznać za umowę kredytu walutowego, skoro po
stronie kredytobiorcy nie powstało roszczenie o wypłacenie mu środków w
walucie obcej w kwocie oznaczonej w umowie. Brak również gospodarczej
potrzeby uzyskania przez kredytobiorcę waluty obcej, z czego zdaje sobie sprawę
kredytodawca (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22
i z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22). Ponadto, sam walutowy albo
waloryzowany charakter umowy kredytu nie przesądza oceny czy umowa zawiera
niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 3851 k.c. Abuzywny
charakter mogą mieć postanowienia narażające konsumenta na ryzyko kursowe.
Przesądza to, że skargi kasacyjnej z wyżej omawianej przyczyny nie można
uznać za oczywiście uzasadnionej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 25
listopada 2025 r., I CSK 1248/24).
W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. . O kosztach postępowania
kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i
art. 39821 k.p.c., a § 2 pkt 7 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).
Agnieszka Piotrowska
(A.D.)
[SOP]
