I CSK 4581/23

I CSK 4581/23 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Maciej Kowalski 25 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym 25 lutego 2025 r. w Warszawie w sprawie z powództwa W. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. przeciwko I. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej W. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 28 marca 2023 r., I AGa 227/22, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. (a.z.) UZASADNIENIE W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 28 marca 2023 r. powódka W. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt, 1, 2 i 4 k.p.c. Zdaniem skarżącej w sprawie występują następujące istotne zagadnienia prawne: 1) Czy w ramach rozpoznania apelacji sąd apelacyjny jest władny pominąć i nie odnieść się w uzasadnieniu wyroku do części zarzutów postawionych przez I CSK 4581/23 2 apelującego, a dotyczących zgromadzenia i oceny dowodów, jeżeli jednocześnie ten sąd apelacyjny blankietowo oświadczy, że podziela ustalenia faktyczne poczynione przez sąd pierwszej instancji? 2) Czy biegły wydający opinię w sprawie może zastępować sąd orzekający w gromadzeniu materiału dowodowego i jego ocenie, jeżeli przedmiot postępowania w całości dotyczy zakresu specjalistycznej wiedzy biegłego? Powódka podniosła także, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów art. 378 § 1 k.p.c., art. 3271 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c. i wynikającego z nich obowiązku sądu apelacyjnego do „rozpoznania sprawy w granicach apelacji.” Ponadto zdaniem skarżącej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w zakresie obu zarzutów wyrażonych w punktach II. ppkt 1) i 2) skargi – to jest w zakresie naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Powódka wskazała, że z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wprost wynika, że Sąd nieprawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego. Skoro nie było przekroczenia terminu dla oddania dźwigu hydraulicznego osobowo - towarowego (bo to kwestia wynikająca z treści umowy łączącej strony - prawidłowo ustalonej, a nie ze zdania biegłego, które było oderwane od treści tej umowy; poza tym biegły nie może zastępować sądu w dokonywaniu ustaleń stanu faktycznego) oraz skoro prace dodatkowe były wykonywane na dodatkowe życzenie pozwanego (wobec zmiany umiejscowienia szafy sterowej przy dźwigu panoramicznym - również prawidłowo ustalone przez oba Sądy), to brak było powodów dla uznania, że spełniły się przesłanki do naliczenia kary umownej w ogóle (błąd w stosowaniu przepisów prawa materialnego), oraz aby pozwany mógł nie zapłacić w całości za wykonane pracy (błąd w stosowaniu przepisów prawa materialnego). W ocenie skarżącego blankietowe przyjęcie za własne ustaleń Sądu pierwszej instancji nie zwalniało Sądu Apelacyjnego z ponownego, merytorycznego zajęcia się sprawą i rozpoznania zgłoszonych zarzutów, w tym nie zwalniało Sądu z rozpoznania zarzutów, które zmierzały do zakwestionowania sposobu zebrania i oceny materiału dowodowego sprawy. Powódka podniosła także, że uzasadnienie Sądu Apelacyjnego powinno przedstawiać jego motywy w pełni. Tymczasem I CSK 4581/23 3 obecnie nie da się przewidzieć tego, czy Sąd drugiej instancji w ogóle wziął pod uwagę przedstawione przez skarżącego twierdzenia i czy te miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Powódka zauważyła jednocześnie, że z ustanowionego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika oczywiście konieczność osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu podniesionego w apelacji. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia (środek prawny), nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej (zob. np. postanowienia SN: z 22 marca 2007 r., III CZ 16/07; z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 7 lipca 2022 r., I CSK 2151/22; z 28 września 2023 r. I CSK 6680/22, i z 12 stycznia 2024 r., I CSK 2817/23). Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. „przedsądu” ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie wystąpienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione (zob. np. postanowienie SN z 17 czerwca 2021 r., IV CSK 1/21). Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba I CSK 4581/23 4 wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. W tym kontekście zauważyć trzeba, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie częścią skargi (art. 3984 § 2 k.p.c.) i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach wniesionego środka prawnego argumentów na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń (zob. postanowienia SN: z 22 kwietnia 2015 r., IV CSK 613/14 oraz z 11 maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC 2002, nr 2, poz. 22). Biorąc pod uwagę ujęcie przedmiotowego wniosku skarżącej podnieść należy, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że jeżeli jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3984 § 2 w zw. art. 3989 § 1 k.p.c.) wskazuje się istotne zagadnienie prawne, a więc zagadnienie poważne, wymagające pogłębionej analizy prawnej i wcześniej nierozstrzygane, to skarga taka nie może być jednocześnie oczywiście uzasadniona, a więc uzasadniona prima facie, bez podejmowania jakichkolwiek szczegółowych analiz i dociekań. To samo dotyczy zbiegu przesłanek w postaci oczywistej zasadności skargi oraz potrzeby wykładni przepisów prawa (zob. orzeczenia SN: z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 577/17, i z 17 lipca 2019 r., III CSK 148/19). W konsekwencji konstrukcja wniosku powódki o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może być uznana za prawidłową. Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które I CSK 4581/23 5 cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22; z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23). Powołanie się na przyczynę kasacyjną wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Zagadnienie prawne powinno przy tym zostać oparte na konkretnych, powołanych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przepisach prawa, które jednocześnie pozostają w związku z podstawami wniesionego środka prawnego. Zagadnienie takie musi zostać ujęte w sposób abstrakcyjny - tak, aby jego rozstrzygnięcie mogło uzyskać ogólniejsze znaczenie, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą. Konieczne jest także powołanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen przedstawionego problemu i zaprezentowanie możliwych kierunków interpretacyjnych (zob. np. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 16 grudnia 2021 r., V CSK 289/21; z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1253/23; z 4 września 2023 r., I CSK 1862/23; z 31 stycznia 2024 r., I CSK 2718/23). Ponadto zagadnienie prawne musi mieć charakter ściśle jurydyczny dający się przedstawić w sposób syntetyczny i oderwany od kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych lub oceny dowodów (zob. postanowienia SN: z 13 stycznia 2023 r., I CSK 1826/22, i z 26 maja 2023 r., I CSK 4904/22) oraz nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (zob. np. postanowienia SN: z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14, i z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 720/20). Analiza przedstawionych przez skarżącą problemów nie pozwala na przyjęcie, że podnoszone kwestie stanowią istotne zagadnienia prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Powódka, we wspólnym dla wszystkich przywołanych w skardze przyczyn kasacyjnych uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołała jedynie art. 378 § 1 k.p.c. i to przy okazji prezentacji akceptowanej przez nią wykładni tego przepisu. Przedmiotowe uzasadnienie nie zawiera natomiast jednoznacznego określenia, na tle jakich I CSK 4581/23 6 przepisów powstały przedstawione problemy i nie prezentuje stosownej argumentacji jurydycznej potwierdzającej, że zagadnienia te mają charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że istnieją co najmniej dwie równorzędne możliwości ich rozstrzygnięcia. Innymi słowy skarżąca nie przedstawiła argumentów prowadzących do rozbieżnych ocen zaprezentowanych problemów i nie wyjaśniła dlaczego ich rozstrzygnięcie może się przyczynić do rozwoju prawa. Taki sposób argumentacji nie spełnia zatem wymagań wynikających z orzecznictwa Sądu Najwyższego, gdzie przyjmuje się, że w uzasadnieniu przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie jest istotne dla rozwoju prawa, i jednocześnie będzie miało znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. postanowienie SN z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22). Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. m.in. postanowienia SN: z 8 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 13 października 2023, I CSK 2890/23; z 30 listopada 2023 r., I CSK 5560/22, i z 21 grudnia 2023 r., I CSK 3439/23). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 9 listopada 2023 r., I CSK 6588/22). Wywody skarżącej nie czynią zadość powyższym wymaganiom. Powódka powołując się na potrzebę wykładni wskazanych w przedmiotowym wniosku przepisów nie określiła – zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., czy budzą one poważne wątpliwości czy wywołują rozbieżności w orzecznictwie. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania prezentuje uchybienia, które I CSK 4581/23 7 zdaniem skarżącej, wystąpiły przy rozpoznaniu apelacji, ale nie wskazuje, jakie wątpliwości wiążą się z wykładnią powołanych przepisów ani nie przytacza judykatów – zwłaszcza Sądu Najwyższego, które mogłyby przemawiać za przyjęciem, że wywołują one rozbieżności w orzecznictwie. W uzasadnieniu tym powódka powołała co prawda kilka orzeczeń różnych sądów, ale nie odnosi ich do rozbieżności w rozumieniu „rozpoznania sprawy w granicach apelacji,” gdyż sama wskazała, że wynika z nich, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że nie jest rolą biegłego zastępowanie sądu w ustalaniu stanu faktycznego sprawy oraz ocen prawnych. Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r., I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1673/23). Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną I CSK 4581/23 8 w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Skarżąca nie przedstawiła przekonujących od razu, widocznych prima facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Fragmenty uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, które można odnieść do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wskazują że powódka zarzuca Sądowi Apelacyjnemu: naruszenie zasad sporządzania uzasadnienia, wadliwości postępowania prowadzonego przed Sądem drugiej instancji przez pominięcie zgłoszonych w apelacji zarzutów (zwłaszcza dotyczących wad opinii biegłego) oraz błędy w stosowaniu prawa materialnego. Skarżąca nie powiązała jednak w prawidłowy sposób zarzucanych Sądowi odwoławczemu uchybień z naruszeniem stosownych przepisów. Poza wskazanym w uzasadnieniu ww. wniosku art. 378 § 1 k.p.c. powódka nie powołała innych przepisów, a rolą Sądu Najwyższego nie jest poszukiwanie z urzędu regulacji, których naruszenie i to w sposób kwalifikowany mogłoby spowodować wystąpienie zarzucanych przez skarżącą uchybień i tym samym przemawiać za oczywistą zasadnością wniesionej skargi kasacyjnej. Bez znaczenia jest przy tym, że powódka w ramach podstaw wniesionego środka prawnego zarzuciła naruszenie określonych przepisów kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego. Jak zostało to już podniesione nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach skargi kasacyjnej argumentów na uzasadnienie przyjęcia jej do rozpoznania. Ponadto zaznaczyć należy, że mając na względzie argumenty skarżącej zawarte w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania dopuszczalne jest twierdzenie, że zmierza ona w istocie do zakwestionowania dokonanej przez Sąd Apelacyjny oceny dowodów – zwłaszcza opinii biegłego oraz poczynionych przez ten Sąd ustaleń faktycznych. Skarżąca opiera bowiem wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej na twierdzeniu, że nie doszło do przekroczenia terminu I CSK 4581/23 9 dla oddania dźwigu hydraulicznego osobowo - towarowego a prace dodatkowe były wykonywane na dodatkowe życzenie pozwanego (wobec zmiany umiejscowienia szafy sterowej przy dźwigu panoramicznym). Tymczasem według ustaleń Sądów meriti w przypadku dźwigu osobowego hydraulicznego opóźnienie wyniosło 140 dni, czyli około 4,5 miesiąca a prace związane z przeniesieniem szafy były wynikiem zaniechań powódki w zakresie dotyczącym wykonania projektu montażu dźwigu. Zawarty natomiast w art. 3983 § 3 k.p.c. zakaz oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów oraz związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.) oznacza niedopuszczalność powoływania się przez skarżącą na wadliwość postanowienia sądu drugiej instancji, polegającą na ustaleniu faktów lub niewłaściwie przeprowadzonej ocenie dowodów, również we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob. postanowienie SN z 15 października 2020 r., IV CSK 136/20). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. Maciej Kowalski (a.z.) [a.ł]