I CSK 3619/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Władysław Pawlak
23 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 23 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku J. S. i H. S.
z udziałem M. B. i L. B.
o dokonanie wpisu w dziale II oraz wykreślenie wpisów z działu III i IV księgi
wieczystej Kw Nr […],
na skutek skargi kasacyjnej M. B. i L. B.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi
z 19 kwietnia 2024 r., III Ca 2701/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[PG]
UZASADNIENIE
Wnioskodawcy H. i J. małżonkowie S. wnioskiem z 31 maja 2022 r.
skierowanym do Sądu Rejonowego w Kutnie domagali się wpisu w dziale II oraz
wykreślenia wpisów w działach III i IV księgi wieczystej KW nr […] prowadzonej
przez ten Sąd. Do wniosku załączone zostało prawomocne postanowienie Sądu
Rejonowego w Kutnie z 19 czerwca 2017 r., (sygn. akt I Co 1223/14) o
przysądzeniu własności, którym Sąd ten, między innymi, przysądził własność
nieruchomości rolnej niezabudowanej, o powierzchni […] ha, położonej w
miejscowości K., gmina Ł., stanowiącej działkę o nr. […], dla której Sąd Rejonowy
I CSK 3619/24
2
w Kutnie prowadzi księgę wieczystą KW nr […], będącej przedmiotem licytacji z 16
grudnia 2014 r. na rzecz wnioskodawców na prawach małżeńskiej wspólności
ustawowej, za cenę 20.700,00 zł.
Dnia 6 czerwca 2022 r. referendarz sądowy dokonał wpisu w dziale II oraz
wykreślił wpisy w działach III i IV księgi wieczystej […], w konsekwencji, w
szczególności, ujawniono jako właścicieli H. i J. małżonków S., wykreślono
wzmiankę o wszczęciu egzekucji z nieruchomości oraz wykreślono hipoteki
umowne zwykłe na rzecz Skarbu Państwa, Banku Spółdzielczego w Ł. oraz
hipotekę przymusową na rzecz Skarbu Państwa. Wpisy te skargą na orzeczenie
referendarza sądowego zaskarżyli uczestnicy postępowania M. B. i L. B.,
wskazując, że stanowiące podstawę zaskarżonych wpisów, postanowienie Sądu
Rejonowego w Kutnie z dnia 19 czerwca 2017 r., sygn. akt I Co 1223/14 nie jest
prawomocne.
Postanowieniem z 5 października 2022 roku, Sąd Rejonowy w Kutnie,
uznając tę skargę za bezzasadną, utrzymał w mocy zaskarżony wpis i oddalił
wniosek o zawieszenie postępowania.
Apelacje od tego postanowienia wnieśli: uczestnik postępowania L. B. i
uczestniczka postępowania M. B. Oboje uczestnicy zaskarżyli rozstrzygnięcie
utrzymujące w mocy wpisy dokonane przez referendarza sądowego, formułując
zarzuty sprowadzające się, w szczególności, do zakwestionowania prawomocności
postanowienia Sądu Rejonowego w Kutnie z 19 czerwca 2017 r., wydanego w
sprawie I Co 1223/14, o przysądzeniu własności nieruchomości objętej księgą
wieczystą KW nr […]. We wnioskach domagali się zmiany punktu pierwszego
zaskarżonego postanowienia poprzez uchylenie wszystkich zaskarżonych wpisów
(wykreśleń) dokonanych przez referendarza sądowego 6 czerwca 2022 r. i
oddalenie wniosków o ich dokonanie.
W ocenie Sądu Okręgowego w Łodzi obie apelacje nie zasługiwały na
uwzględnienie. Jak, w szczególności, zważył Sąd II instancji, mając na względzie
zarzuty skarżących odnośnie do kwestii prawomocności postanowienia Sądu
Rejonowego w Kutnie z 19 czerwca 2017 r., wydanego w sprawie I Co 1223/14, do
I CSK 3619/24
3
kompetencji Sądu wieczystoksięgowego nie należy analiza, w ramach badania
formy przedstawionego dokumentu, czy wzmianka stwierdzająca prawomocność,
którą dołączone do wniosku przedmiotowe postanowienie zostało opatrzone,
odzwierciedla rzeczywistą prawomocność tego orzeczenia. Ponadto odnośnie do
badania treści dokumentu, jeżeli podstawę wpisu stanowi prawomocne orzeczenie
sądowe, sąd wieczystoksięgowy jest nim związany, co oznacza, iż nie może badać
go, ani oceniać merytorycznie, a więc nie ma kompetencji do rozważania i
rozstrzygania o tym, czy jest ono zgodne z prawem i skuteczne, ani czy Sąd był
uprawniony do wydania orzeczenia o takiej treści. Niedopuszczalność
kontrolowania w postępowaniu wieczystoksięgowym prawidłowości prawomocnych
orzeczeń sądowych jest oczywista (art. 365 k.p.c.), w konsekwencji Sąd
wieczystoksięgowy nie mógłby odmówić dokonania wpisu. Ostatecznie Sąd
Okręgowy w Łodzi postanowieniem z 19 kwietnia 2024 r. oddalił obie apelacje.
Uczestnicy postępowania: L. B. i M. B. skargą kasacyjną zaskarżyli
postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi z 19 kwietnia 2024 r. w całości.
Skargę kasacyjną od tego postanowienia uczestnicy postępowania oparli na
zarzutach naruszenia przepisów postępowania, tzn.: art. 6268 § 2 k.p.c. w zw. art.
999 § 1 k.p.c. i 1003 § 2 k.p.c. oraz art. 999 § 1 k.p.c. w zw. z art. 998 § 1 k.p.c.,
poprzez ich błędne zastosowanie, a ponadto art. 6268 § 2 k.p.c. w zw. z art. 6269
k.p.c. poprzez ich błędną wykładnie i w rezultacie niezastosowanie.
We wnioskach skarżący domagali się, w szczególności, przyjęcia ich skargi
kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art. 3989 § 1
pkt.: 4 k.p.c. oraz w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., z uwagi na tę okoliczność, że Sąd
Okręgowy w Łodzi postanowieniem z 19 kwietnia 2024 r., usankcjonował
dopuszczalność wykreślenia hipotek oraz wpisu do księgi wieczystej prawa
własności nieruchomości na rzecz wnioskodawców, którzy złożyli wraz ze
stosownym wnioskiem postanowienie o przysądzeniu własności nieruchomości z
19 czerwca 2017 r., pomimo zgłoszenia przez skarżących uczestników zarzutu
braku prawomocności tego postanowienia, jak również braku informacji o tym, czy
postanowienie w przedmiocie przybicia z 8 grudnia 2015 r. zyskało walor
prawomocności i w efekcie, czy postanowienie w przedmiocie przysądzenia
I CSK 3619/24
4
własności mogło, w takiej sytuacji, w ogóle zostać wydane, a tym bardziej stać się
prawomocne.
W dalszej kolejności skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego orzeczenia
w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych
przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest
uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje
publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta
do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje
sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W
judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego
Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji
zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności
kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę
postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,
OSNC 2001, nr 4, poz. 53).
Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu
publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego
w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4
lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparli na
przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została
jednak spełniona.
I CSK 3619/24
5
Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi
kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz
szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają
uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje
prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to
twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia
prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie,
przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia
Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz.
49, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26
kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14,
nie publ.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie
konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie
publ. i przywołane tam orzecznictwo).
Wnioskodawcy składając wniosek o wpis w księdze wieczystej dołączyli
dokument urzędowy w postaci odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w Kutnie z
19 czerwca 2017 r., I Co 1223/14 o przysądzeniu na ich rzecz m.in. nieruchomości
objętej księgą wieczystą […], ze wzmianką o stwierdzeniu prawomocności z dniem
11 października 2021 r., zaopatrzone w urzędową pieczęć Sądu i urzędowe
poświadczenie podpisów znajdujących się na oryginale orzeczenia (k. 147-148). W
aktach sprawy znajduje się też postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi z 11
października 2021 r., III CZ 732/21, oddalające zażalenie dłużnika J. O. i
wierzyciela L. B. na postanowienie Sądu Rejonowego w Kutnie z 19 czerwca 2017
r., I Co 1223/14 (k. 327). Na powyższe postanowienie Sądu drugiej instancji
powołują się zresztą sami skarżący. Nadmienić należy, że uczestnicy składając
skargę na wpis referendarza sądowego podnosili, że postępowanie egzekucyjne
powinno być umorzone (k. 167 i n.), a w konsekwencji Sąd odwoławczy powinien
uzupełnić postanowienie oddalające zażalenie o ten element orzeczniczy.
I CSK 3619/24
6
Jakkolwiek od strony formalnej można mieć pewne wątpliwości co do
spełnienia wymogów przedłożonego dokumentu, uzasadniających wpis do księgi
wieczystej. W istocie powinien to być dokument w postaci odpisu postanowienia
Sądu Rejonowego w Kutnie (z poświadczeniem jego zgodności z oryginałem) i
klauzulą prawomocności, nadaną stosownie do art. 364 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2
k.p.c.). W niniejszej sprawie odpis postanowienia został poświadczony w sposób
urzędowy za zgodność z oryginałem, natomiast zamiast klasycznej klauzuli
prawomocności, przedłożony dokument zawiera jedynie poświadczoną za
zgodność z oryginałem wzmiankę o stwierdzeniu z urzędu prawomocności
postanowienia o przysadzeniu własności, uczynioną z urzędu w związku z
oddaleniem zażalenia.
Pomimo tego brak jest podstaw do podzielenia tezy skarżących, że ich
skarga kasacyjna - przez wzgląd na przytoczone okoliczności - jest oczywiście
zasadna w przedstawionym wyżej rozumieniu przesłanki przyjęcia jej do
rozpoznania, skoro nie ulega jakichkolwiek wątpliwości, że postanowienie Sądu
Rejonowego w Kutnie o przysądzeniu własności przedmiotowej nieruchomości na
rzecz wnioskodawców jest prawomocne, gdyż zażalenia zostały oddalone, zaś na
tego rodzaju orzeczenie Sądu odwoławczego nie przysługuje środek odwoławczy,
względnie skarga kasacyjna (zob. art. 767¹ § 2 i 3 k.p.c.). Z kolei do umorzenia
postępowania egzekucyjnego właściwy jest organ egzekucyjny, co wynika z art.
824 i n. k.p.c., a nie sąd w ramach etapu postępowania egzekucyjnego o
przysądzenie własności. Zgodnie z art. 998 § 2 zd. 2 k.p.c. podstawą zażalenia na
postanowienie o przysądzeniu własności nie mogą być uchybienia sprzed
uprawomocnienia się przybicia.
Ponadto zauważyć trzeba, iż art. 999 § 1 k.c. wymaga jedynie, aby
postanowienie o przysądzeniu własności było prawomocne i nie określa
szczególnych wymogów, potwierdzających formalnie prawomocność postanowienia
o przysądzeniu własności, tak jak to ma miejsce w odniesieniu do tytułów
wykonawczych (art. 776 k.p.c. i art. 781 k.p.c.). W konsekwencji sąd wieczysto-
księgowy w ramach swej kognicji może, na podstawie dowodów z dokumentów,
badać i ustalić, czy postanowienie o przysądzeniu własności jest prawomocne. Jak
już wspomniano w stanie faktycznym sprawy nie budziła wątpliwości
I CSK 3619/24
7
prawomocność postanowienia o przysądzeniu własności, gdyż została ona
urzędowo potwierdzona i w tej sytuacji ewentualne naruszenie art. 364 § 1 k.p.c.
nie mogło mieć wpływu na prawidłowość zaskarżonego orzeczenia.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.
[PG]
[a.ł]
