I CSK 3265/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
3 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 3 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku A. W.
z udziałem M. W.
o podział majątku wspólnego,
na skutek skargi kasacyjnej M. W.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Tarnowie
z 21 lutego 2025 r., I Ca 676/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwotę 2.700
(dwa tysiące siedemset) zł z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
uczestnikowi odpisu niniejszego postanowienia, tytułem
kosztów postępowania kasacyjnego.
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
I CSK 3265/25
2
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,
o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Uczestnik wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na
występowanie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które
przedstawił jako pytania: - „czy nabycie pierwotne nieruchomości, którą
małżonkowie nabyli z mocy prawa, przez zasiedzenie do majątku wspólnego
powoduje, że po ustaniu wspólności małżeńskiej majątkowej, nieruchomość ta
podlega reżimowi, o którym mowa w treści 43 § 2 k.r.o., tak jak inne składniki
majątku nabyte w trakcie trwania małżeństwa w drodze tzw. nabycia pochodnego,
czy też pierwotny sposób nabycia nieruchomości powoduje, że składnik majątku
wspólnego nabyty w trakcie trwania małżeństwa w ten sposób (przez zasiedzenie),
nie podlega modyfikacjom wysokości udziału w oparciu o treść art. 43 § 2 k.r.o.?”; -
„czy fakt długotrwałego wyłącznego posiadania nieruchomości oraz brak
jakichkolwiek innych nieruchomości służących zaspokojeniu podstawowych potrzeb
mieszkaniowych, może powodować prymat przyznania nieruchomości na rzecz
faktycznego posiadacza w oparciu o treść art. 212 § 2 k.c.?”.
Zgodnie z ustaloną linią w orzecznictwie, powołanie się na występowanie
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu o charakterze
abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie
i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie
sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę
o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na
tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na
wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro
jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter
rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym
Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi
pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem
prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
I CSK 3265/25
3
Zagadnienie sformułowane przez uczestnika nie może być wyjaśnione
w niniejszym postępowaniu, gdyż nie nawiązuje do stanowiących podstawę
rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, którymi Sąd Najwyższy
przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej byłby związany (art. 39813 § 2 k.p.c.).
Ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym, o którym stanowi
art. 43 § 2 k.r.o., jest dopuszczalne w razie łącznego wystąpienia dwóch
przesłanek, a mianowicie - przyczynienia się małżonków do powstania majątku
wspólnego w różnym stopniu oraz istnienia ważnych powodów, które uzasadniają
ustalenie nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym. Rozstrzygnięcie
tego rodzaju nie dotyczy poszczególnych składników, które z różnych tytułów,
pierwotnie lub pochodnie, weszły do majątku wspólnego małżonków, lecz wyznacza
proporcje, w których małżonkom mają być przypisane prawa do wszystkich
składników ich majątku.
Przez przyczynienie się do powstania majątku wspólnego rozumie się
całokształt starań każdego z małżonków o założoną przez nich rodzinę
i zaspakajanie jej potrzeb (art. 27 k.r.o.), a więc nie tylko wysokość zarobków, czy
innych dochodów osiąganych przez każdego z nich, lecz również i to, jaki użytek
czynią oni z tych dochodów, czy gospodarują nimi należycie i nie trwonią ich (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z 23 września 1997 r., I CKN 530/97). O stopniu
przyczyniania się każdego z małżonków świadczą nie tylko osiągnięcia czysto
ekonomiczne, lecz także wkład osobistej pracy w wychowywanie dzieci i w pracę
we wspólnym gospodarstwie domowym. Dla oceny stopnia przyczynienia się
każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego nie mają przesądzającego
znaczenia wyliczenia czysto matematyczne, z zastrzeżeniem, że – wynikająca
z ocennego charakteru przesłanek z art. 43 § 2 k.r.o. – swoboda orzecznicza przy
rozstrzyganiu wniosku o ustalenie nierównych udziałów, nie może przerodzić się
w dowolność. Różny stopień przyczynienia się każdego z małżonków może
uzasadniać ustalenie nierównych udziałów wtedy, gdy różnica jest istota
i wyraźna. Nie jest też obojętna proporcja, w jakiej rzeczywisty wkład małżonków
w powstanie majątku, pozostaje do wartości całego majątku (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2013 r., IV CSK 553/12, OSNC-ZD 2014, nr 2,
poz. 24).
I CSK 3265/25
4
Drugą konieczną przesłanką dopuszczalności ustalenia nierównych udziałów
w majątku wspólnym jest wykazanie, że za takim rozstrzygnięciem przemawiają
ważne powody, oceniane przez wzgląd na zasady współżycia społecznego, gdyż
otrzymanie przez jednego z małżonków korzyści z tej części majątku wspólnego, do
której powstania on się nie przyczynił, pozostawałoby w sprzeczności z tymi
zasadami (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 listopada 1973 r., III CRN
227/73; z 5 października 1974 r., III CRN 190/74; z 20 grudnia 2019 r., IV CSK
327/19, z 21 listopada 2002 r., III CKN 1018/00; z 19 grudnia 2012 r., II CSK
259/12; z 24 kwietnia 2013 r., IV CSK 553/12 i z 4 czerwca 2019 r., V CSK 581/18).
W orzecznictwie zdefiniowano ważne powody na gruncie art. 43 § 2 k.r.o.
jako okoliczności, które oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego
sprzeciwiają się przyznaniu jednemu z małżonków korzyści z tej części majątku
wspólnego, do której powstania ten małżonek nie przyczynił się. Przy ocenie
ważnych powodów należy uwzględnić zasady współżycia społecznego, ponieważ
ocena ta ma nie tylko aspekt majątkowy, ale również etyczny. Ważnym powodem
jest w szczególności naganne postępowanie małżonka, przeciwko któremu jest
skierowane żądanie ustalenia nierównych udziałów, polegające na tym, że
w sposób rażący lub uporczywy nie przyczyniał się on do powstania dorobku
stosownie do sił i możliwości zarobkowych (por. uchwała Sądu Najwyższego z 26
listopada 1973 r., III CRN 227/73, OSNCP 1974, poz. 189; postanowienie Sądu
Najwyższego z 2 października 1997 r., II CKN 348/97). Wskazano jednak, że nie
chodzi tu o winę w rozkładzie pożycia, ale o winę odnoszoną do nieprzyczyniania
się lub przyczyniania się w mniejszym stopniu niż to wynika z możliwości małżonka
do zgromadzenia majątku wspólnego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego
z 8 lutego 2018 r., II CNP 11/17).
Sąd Okręgowy w niniejszej sprawie szczegółowo wyjaśnił, że przeważającą
część majątku wspólnego podlegającego podziałowi stanowiła nieruchomość
położona w S., w tym działka nr […] wraz z zabudowaniami, którą wnioskodawczyni
otrzymała w drodze darowizny od swoich rodziców. Wnioskodawczyni podjęła się
pracy za granicą, aby zaspokoić potrzeby finansowe rodziny. Z uzyskanych
środków finansowych dokonywała potrzebnych remontów i nakładów na tej
nieruchomości.
I CSK 3265/25
5
Sądy meriti omówiły przesłanki ustalenia udziałów w majątku wspólnym
z uwzględnieniem stopnia, w jakim każdy z małżonków przyczynił się do powstania
tego majątku. Uznał, że nie istniały podstawy do przyjęcia, że udziały stron
w majątku dorobkowym są równe. Stosownie do ustaleń dokonanych w sprawie,
w trakcie małżeństwa uczestnik przestał przyczyniać się do powstania
i pomnażania majątku wspólnego stron. Uczestnik od początku trwania małżeństwa
nadużywał alkoholu, doraźnie tylko dokładał się do kosztów utrzymania rodziny,
uzyskiwane dochody z pracy zarobkowej przeznaczał zasadniczo na własne swoje
potrzeby, w ograniczonym zakresie brał udział w pracy w gospodarstwie rolnym,
wskutek powyższego wnioskodawczyni musiała pracować ponad siły. Uczestnik
przez lata stosował przemoc w stosunku do wnioskodawczyni i dzieci, za co został
skazany prawomocnym wyrokiem karnym i osadzony w zakładzie karnym, gdzie
odbywał karę pozbawienia wolności. Uczestnik na przestrzeni lat podejmował
działania niweczące starania wnioskodawczyni w pomnażanie majątku wspólnego
przez destabilizację życia rodzinnego wskutek nadużywania alkoholu i nagminne
dopuszczanie się aktów przemocy względem współmałżonki. Ponadto uczestnik
podejmował nawet działania godzące bezpośrednio w trwałość składników
gospodarstwa, ponieważ próbował spalić stodołę w gospodarstwie stron, co
ostatecznie uniemożliwił mu syn. Takie zachowania stanowiły formę rażącego,
uporczywego nieprzyczyniania się przez uczestnika do powstania dorobku
stosownie do jego sił i możliwości zarobkowych. W związku z tym zaistniały
przesłanki do ustalenia nierównych udziałów wnioskodawczyni i uczestnika
w majątku wspólnym na podstawie art. 43 § 2 i 3 k.r.o.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. w zw. z art.
13 § 2 k.p.c. oraz – co do kosztów postępowania – art. 520 § 2 k.p.c. w zw. z art.
39821 i art. 391 § 1 k.p.c. oraz § 5 pkt 2 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat
za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. 2023 r. poz. 1935), orzeczono jak
w postanowieniu.
I CSK 3265/25
6
Marta Romańska
[dr]
[a.ł]
