I CSK 2874/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Władysław Pawlak
12 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 12 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa U. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
w
likwidacji w O.
przeciwko A. J.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej A. J.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 26 marca 2024 r., I AGa 321/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę
5400 (pięć tysięcy czterysta) zł, z ustawowymi odsetkami za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
pozwanemu niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem
kosztów postępowania kasacyjnego.
[PG]
UZASADNIENIE
Pozwem z 24 października 2017 r., skierowanym przeciwko A. J., strona
powodowa U. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. domagała
się zasądzenia od pozwanego kwoty 332.100 zł wraz z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie od 3 marca 2017 r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu. W
uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że na podstawie zawartej z pozwanym
I CSK 2874/24
2
umowy wykonała na jego rzecz prace obejmujące demontaż konstrukcji oraz
przynależnych urządzeń sortowni kruszywa zlokalizowanej w D., a następnie
zorganizowała ich transport i rozładunek oraz wykonała montaż konstrukcji i
urządzeń wraz z ich uruchomieniem. Z tego tytułu wystawiła pozwanemu fakturę
VAT na kwotę 332.100 złotych, której ten, pomimo upływu terminu płatności i
przesłanego wezwania do zapłaty, nie uregulował.
W dniu 13 grudnia 2017 roku Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie wydał
nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, którym uwzględnił żądanie po-
wódki. W wyniku wniesionego przez pozwanego sprzeciwu sprawa trafiła pod osąd
Sądu Okręgowego we Wrocławiu, a następnie, wskutek zarzutu pozwanego,
została przekazana według właściwości miejscowej do Sądu Okręgowego w Łodzi,
który ostatecznie ją rozpoznał i w efekcie oddalił powództwo, jako bezzasadne. W
ocenie Sądu nie można było stwierdzić, że powódka zrealizowała przedmiot umowy
w sposób prawidłowy, pomimo że wykonała czynności związane z demontażem,
przewozem i montażem sortowni w miejscu docelowym. Zasadny okazał się
natomiast zarzut przedawnienia podniesiony przez pozwanego. Ostatecznie Sąd
Okręgowy w Łodzi wyrokiem z 25 lipca 2023 r. oddalił powództwo.
Apelację od tego wyroku wniosła strona powodowa zarzucając naruszenie
wyszczególnionych przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego.
Pozwany wniósł o jej oddalenie.
W ocenie Sądu odwoławczego zaskarżony wyrok podlegał zmianie, gdyż
odpowiednie zarzuty apelacji okazały się uzasadnione. W rezultacie Sąd ten nie
podzielił wyrażonego w uzasadnieniu skarżonego wyroku stanowiska, wedle
którego nie zaistniały podstawy do wystawienia przez powódkę faktury opiewającej
na wynagrodzenie, którym ta obciążyła pozwanego. Sąd Apelacyjny w Łodzi
zauważył, że jedyną, udowodnioną w sprawie, okolicznością świadczącą o
nienależytym wykonaniu łączącej strony umowy był fakt przekroczenia terminu jej
wykonania. Sąd odwoławczy stwierdził także, iż za przeszkodę w udzieleniu
ochrony żądaniu pozwu nie mógł uznany zostać podniesiony w sprawie zarzut
przedawnienia.
Mając te rozważania na względzie Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z 26
I CSK 2874/24
3
marca 2024 r. zmienił zaskarżony wyrok, w szczególności, w ten sposób, że w pkt.
1. zasądził od A. J. na rzecz U. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w
likwidacji w O. kwotę 332 100 zł (trzysta trzydzieści dwa tysiące sto złotych) z
ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia 3 marca 2017 r. do dnia
zapłaty.
Pozwany skargą kasacyjną zaskarżył powyższy wyrok w całości. Skargę
kasacyjną oparł na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: art.
642 § 1 k.c. w zw. z 643 k.c. poprzez ich niewłaściwą wykładnię; art. 65 § 1 i 2 k.c.
w zw. z § 1.1, § 12.1, § 12.4 oraz § 12.5 umowy nr […] z 13 kwietnia 2014 r. w zw.
z art. 354 § 2 k.c. poprzez błędną wykładnię jej postanowień, to jest w sposób
sprzeczny z rzeczywistą wolą stron i literalnym brzmieniem; art. 643 k.c. w zw. z
642 § 1 k.c. w zw. § 4.4 przedmiotowej umowy poprzez jej błędną wykładnię; art.
646 k.c. w zw. z 642 § 1 k.c. w zw. § 3.1.5 przedmiotowej umowy poprzez jej
błędną wykładnię oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, tj.: art.
278 § 1 k.p.c.; art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c.
Skarżący wniósł o przyjęcie jego skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi
na to, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne (art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c.) oraz że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt
2 k.p.c.). Nadto wskazał, że jego skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c.). Odnośnie do powołanych w skardze przyczyn kasacyjnych skarżący
sformułował następujące zagadnienia: czy dopuszczalna jest zmiana ustaleń
faktycznych stanowiących podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji bez
przeprowadzenia postępowania dowodowego uzasadniającego odmienne,
samodzielne ustalenia sądu drugiej instancji – tytułem uzasadnienia zaprezentował
dwa poglądy prawne wyrażone w orzecznictwie sądowym, co do wyszczególnionej
kwestii powołując szereg przykładowych orzeczeń, w tym Sądu Najwyższego; czy
możliwe jest dopuszczenie przez sąd odwoławczy dowodu z opinii biegłego
sądowego, względnie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego sądowego mimo
braku inicjatywy dowodowej stron w tym zakresie - tytułem uzasadnienia kasator
powołał szereg orzeczeń sądowych zaznaczając, że żadne z nich nie dotyczy
I CSK 2874/24
4
postępowania przed sądem drugiej instancji; podkreślił, że kwestia ta nie została
dostatecznie uregulowana w doktrynie i zdaniem skarżącego wymagała zajęcia
stanowiska przez Sąd Najwyższy; czy w przypadku przeprowadzenia przez sąd I
instancji oceny materiału dowodowego zgodnie z zasadami logiki oraz
doświadczenia życiowego i ustalenia na podstawie takiej oceny stanu faktycznego,
sąd odwoławczy może zmienić ustalenia faktyczne w związku z tym, iż
subiektywnie nie godzi się z taką oceną, która jednak jest zgodna z zasadami logiki
oraz doświadczenia życiowego - tytułem uzasadnienia skarżący powołał
dookreślony wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie konfrontując jego
rozstrzygnięcie z zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem Sądu Apelacyjnego w
Łodzi. W dalszej kolejności skarżący stwierdził, że w jego ocenie przedmiotowa
skarga kasacyjna powinna być przyjęta przez Sąd Najwyższy do rozpoznania z
uwagi na jej oczywistą zasadność, wobec faktu istotnych wad dzieła, będącego
przedmiotem łączącej strony umowy.
We wnioskach skarżący domagał się między innymi uchylenia zaskarżonego
wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do
ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę pozwanego strona powodowa wniosła o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o
zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym
kosztów zastępstwa procesowego, a w przypadku przyjęcia skargi powódka
domagała się oddalenia skargi w całości oraz zasądzenia od pozwanego na jej
rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa
procesowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych
I CSK 2874/24
5
przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest
uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje
publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta
do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje
sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W
judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego
Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji
zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności
kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę
postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,
OSNC 2001, nr 4, poz. 53).
Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu
publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego
w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4
lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na
przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie zostały
jednak spełnione, ponieważ wskazana przez pozwanego problematyka została już
wyjaśniona w judykaturze.
Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie
okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na
przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) polega na
sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do
rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas
nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania
wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (por. postanowienia
Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z
dnia 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 21
I CSK 2874/24
6
czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ., z dnia 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16,
nie publ.).
Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym,
że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że
określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się
wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez
skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z 26 czerwca 2015 r.,
III CSK 77/15, nie publ. i z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.).
W obowiązującym modelu apelacji pełnej rola sądu drugiej instancji nie
ogranicza się jedynie do samego aktu kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Celem postępowania apelacyjnego jest bowiem ponowne i wszechstronne
merytoryczne rozpoznanie sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
27 kwietnia 2017 r., IV CZ 10/17, nie publ.). W orzecznictwie ukształtował się
pogląd, że art. 378 § 1 k.p.c. nakłada na sąd drugiej instancji obowiązek
ponownego rozpoznanie sprawy w granicach apelacji, co oznacza nakaz wzięcia
pod uwagę wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków. Granice
apelacji wyznaczają ramy, w których sąd drugiej instancji powinien rozpoznać
sprawę na skutek jej wniesienia. Określają je sformułowane w apelacji zarzuty i
wnioski, które implikują zakres zaskarżenia, a w konsekwencji kognicję sądu
apelacyjnego. Ponadto sąd drugiej instancji w ramach ustalonego stanu
faktycznego stosuje z urzędu prawo materialne i co najistotniejsze sąd odwoławczy
jest związany jedynie zarzutami naruszenia prawa procesowego (por. uzasadnienie
uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP
49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55). W związku z tym, że sąd drugiej instancji nie jest
związany zarzutami naruszenia prawa materialnego powinien też rozpoznając
apelację odnieść się do wszystkich tych zdarzeń i zarzutów zgłoszonych w
postępowaniu apelacyjnym, które mogły spowodować skutki materialno-prawne
(zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2015 r., III CSK
I CSK 2874/24
7
401/14, nie publ., wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2012 r., II CSK
314/11, nie publ oraz dnia 7 listopada 2013 r., V CSK 550/12, nie publ.).
Z kolei przepis art. 382 k.p.c. określa podstawę merytorycznego orzekania
przez Sąd drugiej instancji, która obejmuje materiał dowodowy zebrany przez sąd
pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Uregulowanie to nakłada na
sąd drugiej instancji obowiązek dokonania ponownie własnych ustaleń, które mogą
obejmować ustalenia sądu pierwszej instancji przyjęte za własne albo różnić się od
tych już poczynionych, a następnie poddania ich ocenie pod kątem prawa
materialnego. Sąd drugiej może zmienić ustalenia faktyczne stanowiące podstawę
wydania orzeczenia co do istoty sprawy sądu pierwszej instancji bez
przeprowadzenia postępowania dowodowego, uzasadniającego odmienne
ustalenia, chyba że szczególne okoliczności wymagają ponowienia lub
uzupełnienie tego postępowania (zob. uchwała składu 7 sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz.
124).
W orzecznictwie wyjaśniono również zagadnienia związane z potrzebą
dopuszczenia przez sąd meriti dowodu z urzędu.. Zresztą w uzasadnieniu wniosku
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołuje niektóre z
judykatów w tym przedmiocie. Należy zauważyć, iż w postępowaniu przed Sądami
obu instancji strony były reprezentowane przez profesjonalnych pełnomocników, co
nie pozostaje bez znaczenia dla ewentualnej inicjatywy dowodowej ze strony sądu.
Natomiast przewidziana w art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. oczywista zasadność
skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy
oraz szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne
uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje
prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to
twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia
prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie,
przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia
Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz.
I CSK 2874/24
8
49, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26
kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14,
nie publ.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie
konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie
publ. i przywołane tam orzecznictwo).
Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie daje podstaw do podzielenia
tezy skarżącego, że jego skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna w
przedstawionym wyżej rozumieniu. Sąd odwoławczy, w kontekście zarzutów
pozwanego odnośnie do wad dzieła, przedstawił szczegółowe motywy tak w
zakresie podstawy faktycznej, jak i prawnej rozstrzygnięcia, w tym wyjaśnił
problematykę rozkładu ciężaru dowodu w tej materii.
Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i
3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c.,
w zakresie zaś odsetek, opierając się na art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i
art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania
cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu
§ 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie
określenia brzmienia klauzuli wykonalności (jedn. tekst: Dz. U. z 2021 r., poz.
2324). Zasądzone koszty obejmują wynagrodzenie za zastępstwo procesowe
ustalone według stawki minimalnej (§ 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych - jedn. tekst: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze
zm.).
[PG]
[a.ł]
I CSK 2874/24
9
