I CSK 2719/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
18 czerwca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 czerwca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa H. E. i E. E.
przeciwko S. S.A. w S.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej H. E. i E. E.
od wyroku Sądu Okręgowego w Sosnowcu z 29 lutego 2024 r., II Ca 307/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza solidarnie od H. E. i E. E. na rzecz S. S.A. w S. 2700
(dwa tysiące siedemset) zł kosztów postępowania kasacyjnego.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 1 lutego 2023 r., I C 530/17, Sąd Rejonowy w Sosnowcu
zasądził od pozwanego przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego na rzecz
powodowych użytkowników wieczystych 5723 zł z odsetkami tytułem
wynagrodzenia za korzystanie od 1 lipca 2007 r. do 30 czerwca 2014 r. z 59 m2
powierzchni nieruchomości zajętej pod sieć wodociągową i oddalił w pozostałym
zakresie powództwo o zapłatę 67 488 zł z odsetkami.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy w Sosnowcu
oddalił apelację użytkowników wieczystych oraz uwzględnił apelację
przedsiębiorstwa i zmienił wyroku Sądu pierwszej instancji przez oddalenie
powództwa.
I CSK 2719/24
2
Sąd drugiej instancji ustalił, że na nieruchomości w użytkowaniu wieczystym
powodów w latach 70-tych XX w. wybudowano budynek z przyłączami wody
i kanalizacji. W tamtym czasie nieruchomość, wówczas i w okresie objętym sporem
stanowiąca własność Skarbu Państwa, była w zarządzie przedsiębiorstwa
państwowego. Po przekształceniu zarządu w użytkowanie wieczyste powodowie
nabyli prawo użytkowania wieczystego z budynkiem. W 2007 r. użytkownicy
wieczyści zwrócili się do pozwanego przedsiębiorstwa o zgodę na odprowadzanie
do przyłącza kanalizacyjnego na ich nieruchomości ścieków z nieruchomości
sąsiednich. Przedsiębiorstwo, po analizie zużycia wody na nieruchomościach
sąsiednich, stwierdziło, że przyłącze budynku powodów może przyjąć dodatkowe
ścieki, i wyraziło zgodę pod warunkiem wykonania przyłączy z sąsiednich
nieruchomości przez zainteresowanych – pozostawiając umowie powodów i
właścicieli nieruchomości sąsiednich uregulowanie, kto wykona przyłącza i poniesie
koszt robót. Po wykonaniu przyłączy ścieki z nieruchomości sąsiednich były
odprowadzane do sieci kanalizacyjnej pozwanego za pośrednictwem przyłącza
przeznaczonego pierwotnie tylko dla budynku powodów. W 2014 r. pozwany
zakończył budowę nowej sieci kanalizacyjnej, do której zostały podłączone
nieruchomości sąsiednie, z pominięciem przyłączy wybudowanych w 2007 r. na
nieruchomości w użytkowaniu wieczystym powodów. Pozwany betonowymi
czopami odciął nieruchomości sąsiednie od przyłącza obsługującego budynek
powodów. Natomiast powodowie od 2014 r. odprowadzają starymi przyłączami,
tymi z lat 70-tych, tylko wodę deszczową.
Sąd odwoławczy uznał, że wątpliwym jest czy pozwane przedsiębiorstwo
było posiadaczem samoistnym lub zależnym jakiejkolwiek instalacji na
nieruchomości w użytkowaniu wieczystym powodów. Przedsiębiorstwo nie jest
posiadaczem trzech przyłączy do budynku powodów, ponieważ przedsiębiorstwo
wodno-kanalizacyjne jest co najwyżej dzierżycielem przyłącza obsługującego
wyłącznie właściciela, który zwrócił się o przyłączenie budynku do sieci. Pozwane
przedsiębiorstwo pozostawało w przekonaniu, że przyłącza te nie stanowią jego
własności, lecz są instalacją wewnętrzną obsługującą nieruchomość.
Wykorzystywanie tej instalacji na potrzeby nieruchomości sąsiednich odbywało się
na mocy umowy powodów z sąsiadami.
I CSK 2719/24
3
Przy tym Sąd Okręgowy uznał za zbędne stanowcze rozstrzyganie, czy
pozwany jest posiadaczem jakichś instalacji na nieruchomości powodów, ponieważ
nawet jeżeli nimi włada jako posiadacz samoistny lub zależny, to jest posiadaczem
w dobrej wierze, a tym samym warunkiem przysługiwania wynagrodzenia za
korzystanie z części nieruchomości jest wniesienie powództwa, o którym mowa
w art. 224 § 2 k.c. Tymczasem powodowie nie wytoczyli powództwa o nakazanie
pozwanemu usunięcia jakichkolwiek instalacji.
Użytkownicy wieczyści wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
ze względu na oczywistą zasadność wszystkich zarzutów kasacyjnych,
tj. naruszenia:
I. prawa materialnego:
1) 224 w zw. z art. 225 k.c. przez uznanie, iż pozwane przedsiębiorstwo
posiadało grunty dzierżawione przez powodów w dobrej wierze;
2) art. 229 § 1 k.c. przez uznanie, iż zaczopowanie przyłączy
kanalizacyjnych należy zakwalifikować jako zwrot rzeczy, chociaż kanalizacja nadal
istnieje w gruncie dzierżawionym przez powodów i ogranicza sposób wykorzystania
gruntu;
II. przepisu postępowania, art. 378 § 1 k.p.c., przez nierozpoznanie sprawy
w granicach apelacji z uwagi na brak odniesienia się do wszystkich zarzutów
apelacji, a w szczególności zaniechanie odniesienia się co do powodów pominięcia
zarzutu apelacyjnego w przedmiocie oddalenia wniosku dowodowego o dowód
z biegłego geodety na ustalenie powierzchni i przebiegu wszystkich rur
kanalizacyjnych stanowiących własność pozwanego znajdujących na
nieruchomości dzierżawionej przez powodów.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sądy meriti ustaliły, że powodom przysługuje prawo użytkowania
wieczystego gruntów. Skarżący piszą w skardze o nieruchomości dzierżawionej
przez siebie. Skarga jest niezasadna niezależnie od tytułu prawnego powodów do
nieruchomości.
I CSK 2719/24
4
Przed wprowadzeniem instytucji służebności przesyłu montaż w gruncie
instalacji wodnych lub kanalizacyjnych i włączenie ich do sieci przedsiębiorstwa
wodno-kanalizacyjnego oznaczał korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie,
który obecnie odpowiada służebności przesyłu. Jednak do powstania roszczenia
właściciela (ew. podmiotu, któremu przysługują roszczenia właściciela)
o wynagrodzenie konieczne jest wytoczenie powództwa o wydanie części
nieruchomości zajętej przez instalacje (art. 224 § 2 k.c.), czego powodowie nie
uczynili. Roszczenie o wynagrodzenie powstaje z chwilą rozpoczęcia korzystania
z cudzego gruntu tylko w przypadku umieszczenia instalacji w złej wierze (art. 225
k.c.). Tymczasem skarżący nie wskazali żadnego fragmentu instalacji wodnych
i kanalizacyjnych na nieruchomości zbudowanego wbrew woli powodów lub ich
poprzedników prawnych.
Skarżący powołali tezę z wyroków Sądu Najwyższego z 25 listopada 2008 r.,
II CSK 344/2008, i z 3 kwietnia 2009 r., II CSK 400/2008, iż „przedsiębiorstwo, które
nie legitymuje się uprawnieniem do korzystania z cudzej nieruchomości, w celu
eksploatacji i bieżącego utrzymania posadowionych na niej urządzeń przesyłowych,
korzysta z tej nieruchomości w złej wierze i zobowiązane jest do świadczenia
wynagrodzenia na podstawie art. 224 § 2 i art. 225 k.c.”. Teza ta dotyczy
uprawnienia do korzystania z cudzej nieruchomości w celu eksploatacji i bieżącego
utrzymania posadowionych na niej urządzeń przesyłowych. Teza ta nie stosuje się
w niniejszej sprawie.
Po pierwsze, z ustalonego stanu faktycznego nie wynika, aby pozwane
przedsiębiorstwo eksploatowało i utrzymywało instalacje wbrew woli powodów.
Strony łączyła umowa o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków, czyli
pozwany miał tytuł prawny do utrzymywania instalacji. Pozwany utrzymywał te
instalacje właśnie w celu dostarczania powodom wody i odprowadzania ich
ścieków. Pozwany odprowadzał także ścieki z nieruchomości sąsiednich, lecz
czynił to na wniosek powodów. Złożenie przez powodów wniosku o zgodę na
przyłączenie sąsiadów i wyrażenie zgody przez pozwanego ustanowiło stosunek
obligacyjny między stronami uprawniający pozwanego do utrzymywania
dodatkowych przyłączy na nieruchomości powodów, przyłączy zbudowanych przez
powodów lub jego sąsiadów, lecz nie przez pozwanego.
I CSK 2719/24
5
Po drugie, powodowie żądają wynagrodzenia nie za korzystanie
z nieruchomości przez działania polegające na eksploatacji i bieżącym utrzymaniu
posadowionych na niej urządzeń przesyłowych, lecz za sam fakt istnienia pod
powierzchnią gruntu urządzeń przesyłowych, co ma utrudniać powodom
ewentualną rozbudowę budynku. W tym zakresie istotna jest dobra wiara w chwili
budowy urządzeń przesyłowych i skarżący nie podważyli domniemania dobrej wiary
(art. 7 k.c.).
Po trzecie, w powołanych przez skarżących wyrokach Sąd Najwyższy nie
uzasadnił tezy, sprzecznej z art. 7 k.c., że sam brak tytułu prawnego do eksploatacji
i bieżącego utrzymania urządzeń przesyłowych oznacza posiadanie nieruchomości
w złej wierze. Zatem nawet gdyby stan faktyczny w niniejszej sprawie odpowiadał
tezie, na której zostały oparte te wyroki, to skarga nie byłaby oczywiście
uzasadniona.
Zarzut naruszenia przepisów postępowania sprowadza się do zaniechania
dowodu na wysokość wynagrodzenia należnego skarżącym. Zarzut ten mógłby być
istotny pod warunkiem zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego przez
przyjęcie, że skarżącym nie przysługuje wynagrodzenie.
Ze względu na brak podniesionej podstawy przyjęcia skargi do rozpoznania
z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi.
Na podstawie art. 98 k.p.c. uczestnikowi przysługuje od skarżącego zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Dariusz Pawłyszcze
(G.G.)
[a.ł]
I CSK 2719/24
6
