I CSK 2687/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Maciej Kowalski
26 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 26 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku P.K.
z udziałem M.T.
o podział majątku wspólnego,
na skutek skargi kasacyjnej M.T.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Katowicach
z 29 listopada 2023 r., IV Ca 289/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. ustala, że wnioskodawca i uczestniczka ponoszą koszty
postępowania kasacyjnego związane ze swoim udziałem
w sprawie.
(a.z.)
UZASADNIENIE
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od postanowienia Sądu Okręgowego
w Katowicach z 29 listopada 2023 r. uczestniczka M.T. wniosła o przyjęcie skargi
do rozpoznania ze względu na jej oczywistą zasadność
– art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
W uzasadnieniu wskazała, że wnioskodawca będąc w związku małżeńskim
z uczestniczką regularnie nadużywał alkoholu, dokonywał pod jego wpływem
czynności związanych z zarządzaniem majątkiem stron, wszczynał awantury
I CSK 2687/24
2
i stosował wobec niej przemoc a wartość prac wykonywanych przez wnioskodawcę
jako „ekwiwalent” pracy zarobkowej wynosiła zaledwie kilkaset złotych miesięcznie.
Uczestniczka podniosła, że mimo powyższego Sąd Okręgowy - wbrew
utrwalonej wykładni art. 43 § 2 k.r.o. - uznał, że ustalone okoliczności nie stanowią
„ważnych powodów” uzasadniających ustalenie nierównych udziałów w majątku
wspólnym stron.
Wnioskodawca w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę
przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania według norm
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania
lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez
prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek
o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły
stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej
do rozpoznania.
Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym
orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista
zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane
w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała
miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,
że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione
we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście
uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym
tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy
I CSK 2687/24
3
czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone
uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut
oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN:
z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca
2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,
I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK
1673/23).
Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje
jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym
sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które
polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu
oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną
w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie
obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu
w ustalonym stanie faktycznym.
Nie budzi również wątpliwości, że okoliczności uzasadniające przyjęcie
skargi do rozpoznania skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się
do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie
tak zwanego „przedsądu” (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 stycznia 2022 r.,
I CSK 947/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, i z 10 sierpnia 2023 r., I CSK
5584/22).
Skarżąca nie przedstawiła przekonujących od razu, widocznych prima facie,
twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce
i zaskarżeniu. Nie odnosi się ona bowiem w istocie do stanowiska Sądu
Okręgowego, lecz powtarza tezy, które negatywnie zweryfikował już Sąd drugiej
instancji, a zarazem pomija okoliczności istotne dla oceny sprawy.
Zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym nie jest
dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest
związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego
orzeczenia. Z unormowaniem tym koresponduje art. 3983 § 3 k.p.c., stosownie
do którego podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia
I CSK 2687/24
4
faktów lub oceny dowodów. W konsekwencji, uzasadnienie wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania powinno zawierać taką argumentację, która
wspierałaby tezę o rażącym naruszeniu prawa - co umożliwiałoby uznanie skargi
za oczywiście uzasadnioną, ale w ustalonym przez sąd drugiej instancji stanie
faktycznym.
Wobec powyższego powołanie się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
nie może stanowić próby obejścia dokonanych przez sądy ustaleń faktycznych
i oceny dowodów (zob. postanowienie SN z 21 lutego 2024 r., I CSK 6579/22).
Skarżąca pod pozorem zarzutu naruszenia prawa materialnego - art. 43 § 2
k.r.o. w istocie zmierza do zwalczenia poczynionych przez Sądy meriti ustaleń
faktycznych przemawiających za przyjęciem, że brak jest podstaw do ustalenia
nierównych udziałów w majątku wspólnym stron.
Zauważyć należy, że Sąd Okręgowy wyjaśnił, iż materiał dowodowy zebrany
w sprawie nie wskazuje, aby wnioskodawca nie czynił starań o założoną
z uczestniczką rodzinę i nie przyczyniał się do powstania dorobku stosownie
do posiadanych sił i możliwości zarobkowych. Z ustaleń faktycznych wynika
natomiast, że w trakcie trwania małżeństwa był aktywny zawodowo,
a w stosunkowo krótkim okresie ok. trzech lat, kiedy nie pracował zarobkowo,
zajmował się budową domu dla rodziny. Wbrew wywodom uczestniczki
zaangażowanie wnioskodawcy przy budowie miało znaczący wymiar majątkowy,
co wynika z opinii biegłego. Ponadto przez wiele lat strony zaspokajały swe
potrzeby mieszkaniowe w mieszkaniu należącym do majątku osobistego
wnioskodawcy, które później stanowiło też źródło dodatkowego dochodu rodziny.
Pomimo że uczestniczka zarabiała znacznie więcej od wnioskodawcy brak było
zatem podstaw dla ustalenia, że on sam w sposób zawiniony nie wykorzystywał
swoich realnych możliwości zarobkowych. Ponadto, Sąd drugiej instancji zauważył,
że nadużywanie alkoholu przez wnioskodawcę miało wprawdzie ujemny wpływ
na rodzinę, tym niemniej nie ma w okolicznościach faktycznych sprawy podstaw
dla uznania, iż skutkowało umniejszeniem majątku wspólnego lub stanowiło istotną
przeszkodę dla jego powiększenia.
I CSK 2687/24
5
W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd
Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1
w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd
Najwyższy orzekł, jak w sentencji. Orzekając o kosztach postępowania
kasacyjnego Sąd Najwyższy miał na uwadze, że w sprawie nie zachodzą podstawy
do odejścia od reguły wyrażonej w art. 520 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1
k.p.c., zgodnie z którą każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze
swym udziałem w sprawie (zob. postanowienie SN z 10 października 2022 r., I CSK
3175/22).
Maciej Kowalski
(a.z.)
[SOP]
