I CSK 2602/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
18 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku K.C. i M.C.
z udziałem P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
w T., A.H. i A.C.
o ustanowienie służebności przesyłu,
na skutek skargi kasacyjnej P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w T.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Nowym Sączu
z 18 lutego 2025 r., III Ca 633/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. stwierdza, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty
postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
I CSK 2602/25
2
wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,
o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Uczestnik wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na
występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które
przedstawił w formie pytania: - „czy w chwili przekazania sieci dochodziło do
objęcia przez przedsiębiorstwo przesyłowe w dobrej wierze posiadania
prowadzącego (wraz z zaistnieniem przesłanek ustawowych) do nabycia
służebności przesyłu lub służebności o treści odpowiadającej treści służebności
przesyłu przez zasiedzenie?”.
Uczestnik powołał się też na potrzebę wykładni przepisów prawnych
budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów (3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 172 § 1 k.c. w zw. z art. 7 k.c. i art. 292 k.c.
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga wskazania na problem
o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygnięty w dotychczasowym orzecznictwie
i wymagający pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie sformułować
oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości
rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których
ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na wagę
problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro jednak
skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter
rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym
Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi
pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem
prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub
mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy
prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice
usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania.
I CSK 2602/25
3
Problemy sformułowane przez skarżącego nie mają cech zagadnienia
prawnego w przytoczonym wyżej znaczeniu, gdyż zostały ujęte
kazuistycznie, z pominięciem wykładni przepisów mających znaczenie w sprawie,
dokonanej w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych. Skarżący
kwestionuje przypisanie mu przez Sąd drugiej instancji w okolicznościach sprawy
złej wiary, co spowodowało uwzględnienie wniosku o ustanowienie służebności
przesyłu na skutek przyjęcia, że jako posiadacz służebności w złej wierze nie nabył
jej przez zasiedzenie.
W uchwale składu siedmiu sędziów z 9 sierpnia 2011 r., III CZP 10/11
(OSNC 2011, nr 12, poz. 129) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wykonanie trwałego
i widocznego urządzenia przez posiadacza nieruchomości w zakresie służebności
gruntowej drogi dojazdowej jest przesłanką zasiedzenia tej służebności (art. 292
k.c.). W postanowieniu z 6 września 2013 r., V CSK 440/12, Sąd Najwyższy
stwierdził zaś, że objęcie w posiadanie służebności gruntowej, odpowiadającej
obecnie służebności przesyłu, następuje najczęściej w chwili wejścia na cudzy
grunt w celu budowy trwałego i widocznego urządzenia, np. wejście na grunt w celu
budowy urządzeń kanalizacyjnych (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 6
września 2013 r., V CSK 440/12, z 19 grudnia 2012 r., II CSK 218/12, z 24 maja
2013 r., V CSK 287/12, z 18 sierpnia 2017 r., IV CSK 609/16, z 8 października
2020 r., II CSK 782/18).
Urządzenia przesyłowe są budowane na gruncie (ewentualnie pod jego
powierzchnią lub w przestrzeni nad gruntem), mają charakter widoczny i trwały;
posiadanie służebności polega na długoletnim (dwadzieścia lub trzydzieści lat),
manifestowanym na zewnątrz i widocznym dla właściciela nieruchomości oraz
użytkownika wieczystego, korzystaniu z konkretnej nieruchomości przez
przedsiębiorcę przesyłowego w celu prawidłowej eksploatacji tych urządzeń po
to, by zaspakajały one istotne potrzeby społeczne (przykładowo dostawa wody,
energii elektrycznej lub cieplnej, itp.). Służebność powstająca w związku
z wykorzystywaniem nieruchomości dla potrzeb tych urządzeń obciąża
nieruchomość gruntową w sytuacji, gdy jest ona przedmiotem użytkowania
wieczystego określonej osoby fizycznej lub prawnej. Nie obciąża prawa
użytkowania wieczystego, chociaż ma wpływ na zakres i sposób korzystania
I CSK 2602/25
4
z gruntu przez wieczystego użytkownika. W efekcie, z odwołaniem się do wcześniej
ukształtowanej linii orzeczniczej i wyjaśniając zasady jej stosowania, Sąd
Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 16 maja 2017 r., III CZP 101/16
(OSNC 2017, nr 11, poz. 123) przyjął, że służebność przesyłu może być
ustanowiona na prawie użytkowania wieczystego; użytkownik wieczysty nie może
jednak skutecznie żądać ustanowienia takiej służebności, jeżeli urządzenia
przesyłowe – zainstalowane przez przedsiębiorstwo państwowe w okresie
obowiązywania zasady jednolitej własności państwowej – znajdowały się na
nieruchomości Skarbu Państwa przed oddaniem jej w użytkowanie wieczyste.
Zgodnie z aktualnym stanowiskiem Sądu Najwyższego odnośnie do
posiadania nieruchomości w zakresie służebności przesyłu (służebności
odpowiadającej treścią służebności przesyłu), ocena czy wejście w posiadanie
nastąpiło w dobrej lub złej wierze wymaga analizy całokształtu okoliczności
poprzedzających i towarzyszących uzyskaniu posiadania. Posiadacz jest w dobrej
wierze, jeżeli objęcie cudzej nieruchomości w posiadanie nastąpiło w takich
okolicznościach, które usprawiedliwiają jego przekonanie, że nie narusza cudzego
prawa, albo gdy posiadacz przypuszcza, że prawo mu przysługuje, a przekonanie
to jest usprawiedliwione okolicznościami faktycznymi. Posiadaczowi należy
przypisać złą wiarę w sytuacji gdy wie, że prawo mu nie przysługuje albo nie wie
wskutek braku należytej staranności (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów
Sądu Najwyższego – zasada prawna - z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91; uchwały
Sądu Najwyższego z 20 listopada 2015 r., III CZP 76/15; z 8 grudnia 2016 r.,
III CZP 86/16, nr 9, poz.98 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 18 sierpnia
2018 r., IV CSK 636/16; z 23 lipca 2017 r., I CSK 360/14; z 2 marca 2017 r., V CSK
356/16; z 3 lutego 2016 r., V CSK 105/16; z 21 maja 2015 r., IV CSK 468/14; z 7
maja 2014 r., I CSK 354/12, OSNC-ZD 2014, nr 1, poz. 5; z 7 maja 2014 r., II CSK
472/13 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 10 lipca 2013 r., V CSK 320/12).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, że wybudowanie urządzeń
przesyłowych na gruncie osoby trzeciej za jej zgodą wyrażoną bez zachowania
formy aktu notarialnego o złej wierze posiadacza nieruchomości (zob. uchwała
Sądu Najwyższego z 16 maja 2019 r., III CZP 110/18). W konsekwencji do
stwierdzenia dobrej wiary nie są wystarczające elementy subiektywne w postaci
I CSK 2602/25
5
fałszywego przeświadczenia posiadacza o przysługującym mu uprawnieniu, lecz
konieczne jest dodatkowe stwierdzenie obiektywnych okoliczności
usprawiedliwiających takie przekonanie. Sąd Najwyższy stwierdził istnienie takich
obiektywnych okoliczności w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo państwowe, które
nabyło z mocy prawa – na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie
ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. z 1991 r., nr 2, poz. 6)
– własność urządzeń przesyłowych, posadowionych na nieruchomości Skarbu
Państwa, przyjmując, że może być ono uznane za posiadacza w dobrej wierze
służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu (zob. uchwała Sądu
Najwyższego z 15 lutego 2019 r., III CZP 81/18, OSNC 2020, nr 1, poz. 4).
Okoliczności sprawy, w których inwestycję, w zakresie objętym wnioskiem,
zrealizowano na nieruchomości stanowiącej własność osoby fizycznej, bez jej
zgody, nie pozwalają na czynienie analogii do stanów faktycznych objętych
przywołaną uchwałą.
W świetle powyższego należy stwierdzić, że dobra wiara jako klauzula
generalna wymaga uwzględnienia różnego rodzaju istotnych prawnie okoliczności
faktycznych, które nie mogą być ocenione jednorazowo i w sposób jednakowy w
oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego.
W niniejszej sprawie nie stwierdzono obiektywnych okoliczności,
usprawiedliwiających fałszywe przekonanie posiadacza o przysługującym
skarżącemu tytule do nieruchomości. Skarżący nie wykazał, że uzyskał zgodę od
poprzedników prawnych obecnych właścicieli przedmiotowych nieruchomości na
korzystanie z posadowionej na nich infrastruktury przesyłowej, jak również, aby
nastąpiło to w formie aktu notarialnego. W związku z tym sąd drugiej instancji
prawidłowo uznał, że posiadanie służebności przesyłu miało miejsce w złej wierze i
nie upłynął ustawowy termin jej zasiedzenia.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. w związku
z art. 13 § 2 k.p.c. oraz – co do kosztów postępowania – art. 520 § 1 k.p.c.,
orzeczono jak w postanowieniu.
Marta Romańska
I CSK 2602/25
6
[dr]
[SOP]
