I CSK 2587/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Władysław Pawlak
21 lutego 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 21 lutego 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa L. G. i P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
w likwidacji w P.
przeciwko Skarbowi Państwa […]
o ochronę praw autorskich,
na skutek skargi kasacyjnej L. G. i P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
w likwidacji w P.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
z 2 sierpnia 2023 r., I AGa 284/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od powodów na rzecz Skarbu Państwa -
Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwoty
po 12500 (dwanaście tysięcy pięćset) zł, z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia powodom niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty,
tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu
kasacyjnym;
3. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego
w Gliwicach na rzecz adw. A.R. kwotę 18750 (osiemnaście tysięcy
siedemset pięćdziesiąt) zł, powiększoną o kwotę podatku od
towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc
prawną udzieloną powodom z urzędu w postępowaniu
kasacyjnym.
[PG]
I CSK 2587/24
2
UZASADNIENIE
Powodowie L. G. oraz P. spółka z o.o. w likwidacji w P. wnieśli - ostatecznie,
po rozszerzeniu powództwa o zasądzenie od pozwanych: Skarbu Państwa […] oraz
Z. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. kwoty 274 901 429.30 zł z
ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
Pozwani Skarb Państwa i Z. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w G.
wnieśli o oddalenie powództwa. Skarb Państwa […] przedstawił swoje stanowisko
w odpowiedzi na pozew z 20 listopada 2018 r. a odnośnie do rozszerzonego
powództwa w piśmie procesowym z 16 marca 2020 r.
Jak ustalono w sprawie, L. G. był prezesem powodowej spółki w likwidacji, a
potem jej likwidatorem. P. spółka z o.o. opatentowała dwie technologie dotyczące
budowy mostów. W 1992 r. Dyrekcja Okręgowa Dróg Publicznych w B. ogłosiła
przetarg na budowę mostu autostradowego przez rzekę W. koło T. Przetarg
wygrały wspólnie dwie firmy: Z. w W. i P. w P. W oparciu o procedurę przetargową,
Dyrekcja Okręgowa Dróg Publicznych w B. jako inwestor zawarła 3 czerwca 1992 r.
z […] w W., jako wykonawcą przy udziale P. w P. - zobowiązanego solidarnie z
wykonawcą, umowę na realizację budowy pierwszej nitki mostu autostradowego
koło T. W ramach tej współpracy spółka […] dostarczyła patenty dotyczące
technologii wykonania części prac oraz urządzenie do realizacji tej części prac.
Współuprawnionym do patentów i technologii dostarczonych przez spółkę […] był
również S. J., założyciel firmy […], który wcześniej był wiceprezesem spółki […],
szefem biura projektowego […] oraz głównym projektantem rozwiązania
alternatywnego dla budowy pierwszej nitki mostu, przyjętego przez głównego
wykonawcę. Po rozwiązaniu w 1995 r. umowy z […], prace były realizowane przez
nowego podwykonawcę, a w dalszej realizacji brał udział również S. J. Przyczyny
rozwiązania przez […] umowy z […] są zawarte w dokumentach znajdujących się w
aktach sprawy, a były nimi przede wszystkim znaczące opóźnienia leżące po
stronie tej Spółki. Sąd Apelacyjny w Poznaniu ustalił również jakie były okoliczności
I CSK 2587/24
3
związane z niedopuszczeniem pracowników […] do prac na podporze nr 6 i nie było
tu żadnych bezprawnych działań po stronie Skarbu Państwa lub jakiegokolwiek
innego podmiotu (spółka […] nie była już uprawniona do przebywania na placu
budowy, po rozwiązaniu z nią umowy). W trakcie prac nie używano urządzenia
dostarczonego przez spółkę […], pozostawało ono zamknięte na placu budowy,
albowiem toczył się spór o prawo własności do tego urządzenia, zakończony
wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 30 stycznia 2002 r. Do realizacji prac
przy budowie pierwszej nitki mostu używano innego urządzenia, dostarczonego
przez wykonawcę […]. Wzajemne rozliczenia finansowe pomiędzy spółkami […],
[…] i S. J. pozostawały poza zainteresowaniem Skarbem Państwa jako inwestora
budowy pierwszej nitki mostu. To samo dotyczyło sporów związanych z używaniem
przez te podmioty patentów lub innych praw czy dokumentów. Po rozwiązaniu
umowy ze spółką […] w 1995 r. dalsze wykorzystywanie patentów i dokumentacji
projektowej (alternatywnej) było autoryzowane przez udział w inwestycji ze strony
S. J., jako współuprawnionego do tych praw oraz głównego projektanta
ostatecznego sposobu wykonania pierwszej nitki mostu. Po zakończeniu sprawy o
prawo własności do urządzenia dostarczonego przez spółkę […], Skarb Państwa
oferował powodom zwrot tego urządzenia, lecz oni nie przystąpili do odbioru.
Opisane wyżej patenty wygasły w 2003 r. Powodowie brali udział przy budowie
pierwszej nitki mostu do kwietnia 1995 r. Mieli wiedzę jakie urządzenia i jakie
technologie są przy tej budowie wykorzystywane. Jako uczestnicy budowy,
powodowie twierdzili, że o tym jakie urządzenia lub technologie były wówczas
wykorzystywane dowiedzieli się kilkanaście czy dwadzieścia lat później. Skarb
Państwa jako inwestor budowy pierwszej nitki mostu autostradowego koło T., nie
wyczerpał znamion jakiegokolwiek przestępstwa, co zostało poddane szczegółowej
analizie w uzasadnieniu wyroków Sądów obu instancji. W niniejszej sprawie
zastosowanie miał przede wszystkim ogólny termin przedawnienia roszczeń
deliktowych, wynikający z art. 4421 k.c. oraz poprzednio obowiązującego art. 442
k.c., przy czym nie wchodzi w grę szkoda na osobie i w efekcie nie znajduje
zastosowania art. 4421 § 3 k.c.
Ostatecznie Sąd Okręgowy w Gliwicach wyrokiem z 15 grudnia 2020 r., w
szczególności, oddalił roszczenia o zapłatę oraz żądania w przedmiocie wydania
I CSK 2587/24
4
dokumentacji projektu.
Apelację od powyższego wyroku wywiedli powodowie, zaskarżając go w
części, to jest w zakresie w jakim Sąd Okręgowy oddalił roszczenie o zapłatę
przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa – […] i jednocześnie wnosząc, w
szczególności, o jego zmianę oraz zasądzenie na rzecz powodów od pozwanego
Skarbu Państwa – […] odszkodowania zgodnie z żądaniem pozwu. Jako zarzuty
powodowie wskazali na dookreślone w apelacji przepisy prawa procesowego oraz
na zarzuty odnośnie do przepisów prawa materialnego, to jest: art. 415 k.c. w zw. z
art. 422 w zw. z art. 4421 § 2 k.c. w zw. z art. 121 ust. 2 i art. 123 ust. 2 ustawy z
dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości w zw. z art. 115 ust. 3, art. 116 ust. 1,
art. 117 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawach autorskich i pokrewnych w
zw. z art. 204 § 1 i art. 210 § 1 ustawy z dnia 19 kwietnia 1969 r. Kodeks karny
poprzez ich błędne niezastosowanie i uznanie że roszczenie powodów uległo
przedawnieniu, podczas gdy, w ocenie skarżących działanie pozwanego Skarbu
Państwa – […] należało zakwalifikować jako przestępstwo i w związku z tym
zastosowanie miał dłuższy 20 - letni termin przedawnienia, a roszczenie powodów
nie było więc przedawnione i w konsekwencji uznanie, że Skarb Państwa nie jest
odpowiedzialny za przekazanie projektu pierwszej jezdni nowemu wykonawcy
firmie […], ponieważ nie on ten projekt przekazał, a tymczasem zgodnie z art. 422
k.c. za delikt odpowiada również osoba, która świadomie skorzystała z wyrządzonej
drugiemu szkody; oraz art. 5 k.c. przez błędne niezastosowanie i uznanie, że w
związku z przedawnieniem roszczenie powodów podlegało oddaleniu.
W odpowiedzi na apelację pozwany Skarb Państwa Generalny […] wniósł o
jej oddalenie.
W ocenie Sądu odwoławczego zarzuty apelacji odnośnie do naruszenia
przez Sąd I instancji przepisów postępowania nie odniosły skutku, gdyż
koncentrowały się one na niezasadnym pominięciu przez ten Sąd dowodów
wnioskowanych przez powodów, w szczególności dowodu z opinii biegłego
sądowego i przesłuchania stron oraz zaniechaniu skierowania do pozwanego
Skarbu Państwa określonych zobowiązań. Nadto Sąd odwoławczy poczynione
I CSK 2587/24
5
przez Sąd Okręgowy ustalenia w zakresie, w jakim dotyczą okoliczności
pozwalających na uznanie przedawnienia roszczeń powodów, jak i braku
uprawnień powodów do patentów po ich wygaśnięciu w 2003 r., ocenił jako
prawidłowe, czyniąc je podstawą własnego rozstrzygnięcia oraz w całości podzielił
stanowisko Sądu Okręgowego odnośnie do wchodzących w realiach sprawy, w grę
przedawnionych roszczeń powodów. W dalszej kolejności Sąd odwoławczy
stwierdził także, że roszczenia, których podstawę stanowiło twierdzenie o
naruszeniu patentów uległy przedawnieniu na podstawie art. 58 ustawy z 19
października 1972 r. o wynalazczości w związku z art. 315 ust. 1 i 2 ustawy z 30
czerwca 2000 r. prawo własności przemysłowej. Sąd Apelacyjny w całości podzielił
stanowisko Sądu Okręgowego, co do braku podstaw do przyznania ochrony
prawnej powodom z wygasłych patentów przy realizacji drugiej nitki mostu; przed
wniesieniem pozwu w niniejszej sprawie upłynął pięcioletni okres liczony od daty
ewentualnego naruszenia. Analizowane roszczenia przedawniłyby się z końcem
2015 r. Pozew wniesiony w roku 2018 nie przerywał zatem biegu terminu
przedawnienia roszczeń z patentu. Sąd Apelacyjny, podobnie jak Sąd Okręgowy,
nie znalazł podstaw do podzielenia stanowiska powodów o konieczności
zastosowania w sprawie dyrektyw art. 415 k.c. w związku z art. 123 ust 2 ustawy o
wynalazczości. Niezasadne było zatem twierdzenie skarżących o obowiązującym w
okolicznościach sporu dwudziestoletnim terminie przedawnienia roszczeń z tytułu
naruszenia praw z patentu. Nie sposób, zdaniem Sądu II instancji, zgodzić się było
ze stanowiskiem powodów, co do działania Skarbu Państwa w warunkach czynu
zabronionego w rozumieniu art. 4421 § 2 k.c. Sąd Apelacyjny nie podzielił także
zarzutu wadliwego uznania przez Sąd Okręgowy przedawnienia roszczeń
powodowej Spółki z tytułu naruszenia jej prawa autorskiego do projektu mostu, nie
było podstaw do uznania, że doszło do naruszenia praw autorskich do projektu
powodowej spółki […], przy realizacji drugiego etapu prac przy moście. Twierdzenia
o przekazaniu przez pozwany Skarb Państwa kopii projektu pierwszego etapu prac
biuru projektowemu w G. i zaprojektowanie na jego podstawie drugiego etapu przez
to biuro przy uprzednim skopiowaniu projektu powodowej Spółki, nie zostały w
sprawie wykazane. Sąd Apelacyjny nie podzielił przy tym zarzutu naruszenia przez
Sąd I instancji art. 115 ust. 3, art. 116 ust. 1, art. 117 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego
I CSK 2587/24
6
1994 r. o prawach autorskich i pokrewnych (Dz.U. Nr 24, poz. 83) w zw. z art. 204 §
1 i § 3 k.k. art. 210 § 1 k.k., które wskazywać miało na zastosowanie przez ten Sąd
niewłaściwego terminu przedawnienia. Sąd odwoławczy, wbrew twierdzeniu
apelacji, nie znalazł przesłanek do przyjęcia, że i w tym przypadku, działania
pozwanego Skarbu Państwa w warunkach czynu niedozwolonego mającego
uzasadniać dwudziestoletni okres przedawnienia. Sąd odwoławczy nie znalazł
także podstaw do podzielenia stanowiska apelującej o naruszeniu dyrektyw art. 116
ust 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Brak było podstaw do
uznania, że pozwany Skarb Państwa bez uprawnienia dokonywał rozpowszechnia
utworu w postaci projektu powoda. Sąd II instancji nie podzielił także zarzutu
apelacji dotyczącego naruszenia art. 117 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i
prawach pokrewnych. Dla uznania o popełnieniu przez pozwany Skarb Państwa
przestępstwa opisanego we wskazanym artykule niezbędne było wykazanie
zaistnienia po stronie naruszyciela celu rozpowszechnia cudzego utworu w wersji
oryginalnej lub w formie opracowania. Dla udowodnienia jego zaistnienia konieczne
jest zatem wykazanie, że sprawca działał w celu rozpowszechnienia
zwielokrotnionego utworu. Zdaniem Sądu II instancji ustalenie w tym zakresie nie
może opierać się na domniemaniach bądź hipotezach, a powinno być poparte
obiektywnym materiałem dowodowym. Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska
apelującej spółki, co do konieczności przyjęcia dwudziestoletniego terminu
przedawnienia. Nie było podstaw do zastosowania dłuższego, bo
dwudziestoletniego okresu przedawnienia, gdyż obowiązujący wówczas art. 442 §
2 k.c. został uchylony po dacie przedawnienia tego roszczenia (10 sierpnia 2007 r.).
W dalszej kolejności Sąd odwoławczy wskazał, że przyjęty przez Sąd Okręgowy
trzyletni termin przedawnienia roszczenia powoda, jako wynikający z rozliczenia
zerwanej umowy, jest prawidłowy. Nie było podstaw do uznania, że w sprawie
doszło do przywłaszczenia ruchomości powodowej Spółki w postaci urządzenia
trakcyjnego. Między powodową spółką a pozwanym Skarbem Państwa zaistniał
spór o prawo własności do tego urządzenia. Po jego przegraniu pozwany wezwał
powodową spółkę do jego odbioru. Twierdzenie o konieczności przyjęcia dłuższego
niż trzyletni okresu przedawnienia w tym przypadku, okazało się
nieusprawiedliwione okolicznościami. W braku podstaw do przyjęcia
I CSK 2587/24
7
przywłaszczenia urządzenia przyjęcia dłuższego okresu przedawnienia. Zdaniem
Sądu Apelacyjnego chybionym okazał się także zarzut naruszenia art. 5 k.c. Sąd
Okręgowy trafnie nie znalazł w sprawie podstaw do zastosowania dyrektyw art. 5
k.c. przy ustalaniu przedawnienia roszczeń powodów.
W rezultacie, na podstawie art. 385 k.p.c., Sąd Apelacyjny oddali apelację
powodów.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 2 sierpnia 2023 r., sygn. akt I AGa
284/2, został zaskarżony przez powodów skargą kasacyjną w całości.
Na podstawie art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. zaskarżonemu wyrokowi powodowie
zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego to jest: art. 121 ust. 2 i art. 123
ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości poprzez błędne
niezastosowanie, w sytuacji gdy w sprawie jednoznacznie ustalono, że pozwany ani
żaden inny uczestnik procesu inwestycyjnego, nie miał zawartej pisemnej umowy
licencyjnej na korzystanie z patentów nr.: […] i […], przysługujących powodom, nie
wypłacił powodom wynagrodzenia za korzystanie z patentów wobec czego
działanie pozwanego należało ocenie jako przestępstwa z art 121 ust 2 i art. 123
ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości; art 115 ust. 3 ustawy
z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych poprzez ich
błędne niezastosowanie w sytuacji, gdy z ustalonego w sprawie stanu faktycznego
jednoznacznie wynikało, że powodowa spółka opracowała na potrzeby
uczestnictwa w konkursie na budowę przedmiotowego mostu projekt
przedstawiający alternatywną koncepcję budowy mostu i ta właśnie koncepcja
została przez Skarb Państwa wybrana do realizacji, a jednocześnie w umowie nr
[…] z dnia 3 kwietnia 1992 r. brak jest jakiegokolwiek uregulowania praw pozwanej
do korzystania z przedmiotowego projektu jako utworu w rozumieniu prawa
autorskiego i brak jest przewidzianego za korzystanie z praw autorskich do tego
projektu wynagrodzenia, a jednocześnie pozwana, po usunięciu powodowej spółki
z placu budowy i wyrażeniu przez powodową Spółkę sprzeciwu względem
korzystania z projektu, nadal korzystała z przedmiotowego projektu - wobec czego
działanie pozwanej należało ocenić jako przestępstwo z art. 115 ust. 3 ustawy z
I CSK 2587/24
8
dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych; art. 204 § 1 i § 31
ustawy z dnia 19 kwietnia 1969 r. Kodeks karny poprzez błędne niezastosowanie,
w sytuacji gdy w sprawie ustalono, że w porozumieniu z pozwanym Skarbem
Państwa przedsiębiorstwo […] w dniu 11 września 1995 r. zawarło umowę z firmą
ochroniarską A. z T. o ochronę podpory nr 6 mostu i w wyniku zawartej umowy
pracownicy firmy ochroniarskiej nie dopuścili pracowników powodowej spółki na
plac budowy przy podporze nr 6, a w wyniku tego Spółka ta została pozbawiona
posiadania urządzeń technicznych służących do budowy mostu, które stanowiły jej
własność, przy czym działanie to było celowe, ponieważ urządzenia te potrzebne
były do kontynuowania budowy przez nowego wykonawcę; wobec czego działanie
to spełniło znamiona przestępstwa przywłaszczenia cudzej rzeczy ruchomej; art.
422 k.c. poprzez błędne niezastosowanie, w sytuacji gdy z ustalonych okoliczności
sprawy wynika, że pozwany był beneficjentem występków popełnionych na szkodę
powodów, polegających na naruszeniu praw z patentów, praw autorskich do
projektów oraz przywłaszczeniu urządzeń technicznych służących do budowy
mostu, stąd odpowiedzialność pozwanego powinna wynikać co najmniej z
powołanego przepisu - jako podmiotu, który skorzystał z wyrządzonej powodom
szkody; art. 442 § 2 k.c., art. 442 § 2 k.c. oraz art. 58 ustawy o wynalazczości -
poprzez błędną wykładnię, że w każdym przypadku działania polegającego na
naruszeniu praw do patentu zastosowanie ma 3 - letni termin przedawnienia
wynikający z art. 58 ustawy o wynalazczości, podczas gdy w sytuacji gdy czyn nosi
znamiona występku lub zbrodni, zastosowanie będzie miał termin przedawnienia
wynikający odpowiednio z art. 442 § 2 lub art. 442 § 2 k.c.; art. 442 § 2 k.c. i art.
4421 § 2 k.c. poprzez błędne niezastosowanie w niniejszej sprawie do roszczenia
powodów wywodzącego się z naruszenia praw autorskich do projektu
budowlanego, w sytuacji gdy naruszenie to, w związku z przybraniem postaci
występku opisanego w ustawie o prawie autorskim, korzystało z terminu
przedawnienia wynikającego odpowiednio z art. 442 § 2 k.c. i art. 4421 § 2 k.c.; art.
442 § 2 k.c. i art. 4421 § 2 k.c. poprzez błędną wykładnię, gdyż Sąd II instancji
niezasadnie przyjął, że bieg terminu przedawnienia powinien być liczony od
pierwszego dnia naruszenia, tymczasem w sprawie mamy do czynienia z
występkami o charakterze ciągłym, wobec czego bieg terminu przedawnienia
I CSK 2587/24
9
powinien być liczony od ustania stanu niezgodnego z prawem; art. 5 k.c. przez
błędne niezastosowanie i uznanie, że w związku z przedawnieniem roszczenie
powodów podlegało oddaleniu, podczas gdy ocena stanu faktycznego przez
pryzmat zasad współżycia społecznego przemawiała za zastosowaniem art. 5 k.c. i
nieuwzględnieniem ewentualnego upływu terminu przedawnienia.
Skarżący wnieśli o przyjęcie ich skargi kasacyjnej do rozpoznania na
podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.; uchylenie wyroku Sądu II instancji w
zaskarżonej części i wydanie przez Sąd Najwyższy orzeczenia co do istoty sprawy
poprzez zasądzenie od pozwanego - Skarbu Państwa […] w całości kwot zgodnie z
żądaniem pozwu; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi II instancji; zasądzenie od
pozwanego Skarbu Państwa […] na rzecz powodów zwrotu kosztów postępowania
za obie instancje oraz za postępowanie ze skargi kasacyjnej według norm
przepisanych; przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu powodów
wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w imieniu powodów,
które to wynagrodzenie nie zostało uiszczone w całości ani w części.
Odnośnie do wykazania powołanej w skardze przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c. skarżący podnieśli szereg zarzutów dotyczących zasadniczo okoliczności
stanu faktycznego sprawy, to jest wskazali, że ani pozwany Skarb Państwa, ani
żaden inny uczestnik procesu inwestycyjnego (budowa mostu autostradowego), nie
miał zawartej umowy licencji na korzystanie z patentów użytych do budowy
spornego mostu na autostradzie, ani też nie miał zawartej umowy licencji lub
umowy o przeniesienie praw autorskich do utworu - projektu budowlanego
alternatywnej metody budowy mostu, opracowanego przez stronę powodową na
potrzeby konkursu ofert. Z dokumentów, w tym umowy o realizację inwestycji,
wynikało, że strona powodowa nie otrzymała z tytułu tych praw żadnego
wynagrodzenia. W efekcie, jak wskazali skarżący, nie sposób było nie
zakwalifikować zachowania pozwanego Skarbu Państwa jako czynu zabronionego.
Jak podkreślili skarżący na zlecenie strony pozwanej w 1995 r. doszło do usunięcia
powodowej Spółki z placu budowy Jednocześnie strona pozwana nie zapewniła
sobie prawa do korzystania z przedmiotowych praw własności intelektualnej i nadal
I CSK 2587/24
10
czerpała zyski z tych praw. Następowało to pomimo wyraźnego sprzeciwu ze strony
powodowej i wzywania do zaprzestania naruszeń. W dalszej kolejności skarżący
wskazali, że powodowa spółka została usunięta z placu budowy i w rezultacie
pozbawiona posiadania urządzeń technicznych służących do budowy mostu. Jak
podkreślili skarżący inicjatorem wszelkich działań zmierzających do zatrzymania
przedmiotowych urządzeń był Skarb Państwa. Skarżący wskazali, że wobec
powyższych okoliczności działania Skarbu Państwa nosiło znamiona przestępstwa
przywłaszczenia cudzej rzeczy ruchomej.
W odpowiedzi na powyższą skargę kasacyjną, Skarb Państwa […] wniósł o
odmowę jej przyjęcia do rozpoznania, względnie jej oddalenie, a w każdym
przypadku zasądzenie od każdego z powodów osobno na rzecz pozwanego
Skarbu Państwa zwrotu kosztów procesu w postępowaniu kasacyjnym według
norm przepisanych, jednakże w zakresie kosztów zastępstwa procesowego
zasądzenie ich na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej
Rzeczypospolitej Polskiej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych
przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest
uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje
publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta
do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje
sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W
judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego
Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji
I CSK 2587/24
11
zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności
kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę
postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,
OSNC 2001, nr 4, poz. 53).
Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu
publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego
w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4
lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).
Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi
kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz
szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają
uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje
prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to
twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia
prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie,
przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia
Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz.
49, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26
kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14,
nie publ.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie
konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie
publ. i przywołane tam orzecznictwo).
Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozwala na zakwalifikowanie
skargi kasacyjnej jako oczywiście zasadnej w przedstawionym wyżej rozumieniu
przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania. Ocen Sądów obu instancji - co do braku
podstaw do przypisania zachowaniu reprezentantów jednostki organizacyjnej
pozwanego Skarbu Państwa oraz zachowaniu innych podmiotów podejmujących
I CSK 2587/24
12
czynności na rzecz pozwanego Skarbu Państwa znamion czynów zabronionych -
tak w zakresie podstawy faktycznej, jak i prawnej rozstrzygnięcia, nie sposób
zakwalifikować jako oczywiście wadliwych.
Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., a o kosztach postępowania
kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., art.
108 § 1 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c. oraz art. 32 ust. 3 ustawy z dnia
15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (jedn. tekst:
Dz. U. z 2024 r., poz. 1192), w zakresie zaś odsetek, opierając się na art. 98 § 11
k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy
- Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614)
oraz przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6
sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności (jedn. tekst:
Dz. U. z 2021 r., poz. 2324). Zasądzone koszty obejmują wynagrodzenie za
zastępstwo procesowe ustalone według stawki minimalnej (§ 2 pkt 9 w zw. z § 10
ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności radców prawnych - jedn. tekst: Dz. U. z 2023 r., poz.
1935 ze zm.).
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu,
rozstrzygnięto stosownie do art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo
o adwokaturze oraz § 2 i § 4 ust. 1 i 3, § 8 pkt 9 i § 16 ust. 4 pkt 2 oraz § 24
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie
ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r.
poz. 763).
[PG]
[a.ł]
I CSK 2587/24
13
