I CSK 2314/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Wesołowski
6 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 6 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J. K., M. K., T. K., J. C. i A. W.
przeciwko K. K., T. N., M. K. i D. K.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,
na skutek skargi kasacyjnej J. K., M. K., T. K., J. C. i A. W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie
z 21 grudnia 2023 r., I Ca 369/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od powodów T. K., J. K., J.
C.,
A.
W.
i
M.
K.
oraz
pozwanego D. K. solidarnie na rzecz pozwanych
M.
K.
i
K.
K.
tytułem
kosztów
postępowania kasacyjnego kwotę 1350 zł (tysiąc trzysta
pięćdziesiąt złotych) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie
za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
postanowienia zobowiązanemu do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
I CSK 2314/24
2
W związku ze skargą kasacyjną powodów T. K., J. K., J. C., A. W. i M. K.
oraz pozwanego D. K. od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z 21 grudnia 2023
r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych
funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć
rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo
i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być
zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet
w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej
wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia
wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą
korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa
w każdej indywidualnej sprawie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparli
na przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie
zostały spełnione.
Przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej
ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c.) polega, według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego,
na sformułowaniu tego zagadnienia, powołaniu przepisu, na tle którego ono
powstało oraz wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi
przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze,
które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz
I CSK 2314/24
3
innych podobnych spraw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 grudnia
2024 r., I CSK 2070/24).
Powołanie się przez skarżącego na takie zagadnienie wymaga jego
sformułowania oraz uzasadnienia występowania w sprawie (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 28 listopada 2003 r., II CK 324/03, postanowienie Sądu
Najwyższego z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05, z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07,
postanowienie Sądu Najwyższego z 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07,
postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2005 r., II PK 98/05,
postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2019 r., I CSK 627/18). Wywód ten
powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia
prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu
Najwyższego z 9 maja 2006 r., V CSK 75/06).
Natomiast oczywista zasadność skargi, przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c., zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz
szczegółowych rozważań, wynika, że doszło do kwalifikowanego naruszenia
przepisów prawa materialnego lub procesowego (postanowienia Sądu
Najwyższego: z 5 grudnia 2013 r., III SK 19/13; z 3 grudnia 2014 r., III PK 75/14),
a przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi
(postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 października 2007 r., III CSK 216/07;
z 20 marca 2014 r., I CSK 18/14).
Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest zatem
oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego,
lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)
określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego:
z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02; z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07; z 11 kwietnia
2008 r., I UK 46/08 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08). Skarżący musi więc
wykazać, że następstwa wytkniętej w skardze wadliwości postępowania i orzekania
były tego rodzaju (bądź skali), że kształtowały one lub współkształtowały treść
kwestionowanego w sprawie orzeczenia (postanowienia Sądu Najwyższego:
z 10 lutego 1997 r., I CKN 57/96; z 24 października 2006 r., II PK 38/06 oraz wyroki
I CSK 2314/24
4
Sądu Najwyższego: z 17 marca 2006 r., I CSK 63/05; z 5 grudnia 2007 r., II PK
103/07; z 16 czerwca 2011 r., III UK 213/10).
Skarżący wnieśli o przyjęcie do rozpoznania ich skargi kasacyjnej „z uwagi
na fakt, że w niniejszej sprawie występuje istotne zagadnienie prawne polegające
na rozstrzygnięciu czy w sytuacji gdy strony umowy dożywocia, o której mowa
w przepisie art. 908 § 1 k.c. nie określiły w jej treści zobowiązań nabywcy
nieruchomości wobec dożywotnika, choć mogły to uczynić z uwagi na fakt
że zobowiązania wymienione w tym przepisie mają charakter dyspozytywny, mogą
być określane przez dożywotnika nabywcy nieruchomości na bieżąco, każdego
dnia, w nieograniczonym zakresie, w sposób jednostronny i samodzielny przez
dożywotnika bez zachowania szczególnej formy i czy wówczas nabywca
nieruchomości był zobowiązany do ich realizacji jeśli nie zostały określone
w umowie, a nadto czy strony umowy dożywocia mogą się umówić, aby
zobowiązania nabywcy nieruchomości zawarte w umowie względnie przewidziane
w przepisie art. 908 § 1 k.c. wykonywane były na rzecz dożywotnika przez osoby
trzecie, a nie osobiście przez nabywcę nieruchomości, a to wszystko w ramach
zasady swobody umów przy bezsprzecznym charakterze umowy dożywocia jako
umowy wzajemnej o alimentacyjnym charakterze.” Względnie w przypadku
uznania, że przyjęcie skargi kasacyjnej, w oparciu przesłankę z art. 3989 §1 pkt 1
k.p.c., jest nieuzasadnione, wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej z uwagi na jej
oczywistą zasadność, z powodu naruszenia przez Sąd II instancji art. 908 § 1 k.c.
w zw. z przepisem art. 58 § 1 k.c., jako kwalifikowanego naruszenia prawa
materialnego, które spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego,
a zaskarżonego orzeczenia.
Należy wskazać, że nie jest możliwe jednoczesne wykazywanie, że
w sprawie istnieje zagadnienie prawne dotyczące wykładni określonych przepisów
prawa i że skarga oparta na naruszeniu tych przepisów jest oczywiście
uzasadniona. Albo jest tak, że wykładnia danych przepisów jest prosta i w związku
z tym ich naruszenie jest oczywiste, albo tak, że wykładnia ta rodzi wątpliwości,
wobec czego naruszenie przepisów nie może być oczywiste (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14). To co ma świadczyć
o oczywistej zasadności skargi nie może być jednocześnie ujmowane jako
I CSK 2314/24
5
podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., gdyż jeżeli występuje istotne
zagadnienie prawne, to nie można jednocześnie twierdzić, że z tych samych
przyczyn skarga jest oczywiście uzasadniona, jako że twierdzenie o oczywistej
zasadności skargi pozostaje wówczas w kolizji z problemami prawnymi
warunkującymi pierwszą podstawę przedsądu (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z 18 lipca 2012 r., I UK 118/12). Zatem nie do pogodzenia
z oczywistością skargi jest stawianie w niej zagadnień prawnych, wymagających
rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy (por. postanowienie Sądu Najwyższego
z 14 kwietnia 2011 r., II UK 24/11).
Niezależnie od powyższego wywód skarżącego w ramach uzasadnienia
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełniał powyższych
wymagań. Przede wszystkim należy zaznaczyć, że sam sposób wykonywania
umowy nie rzutuje na jej ewentualną nieważność. Nie ma też wątpliwości, co do
braku obowiązku osobistego świadczenia przez zobowiązanego z tytułu umowy
dożywocia.
Zgodzić się tez należy z Sądem drugiej instancji, że w treści aktu
notarialnego z 13 grudnia 2012 r. obowiązki J. Z. względem J. K. określone zostały
dosyć lakonicznie i ogólnie, bowiem zobowiązała się ona, w zamian za
przeniesienie do jej majątku prawa własności nieruchomości, do zapewnienia mu
dożywotniego utrzymania. Taki sposób sformułowania umowy powodował, że od
woli dożywotnika zależało, które z przewidzianych w przepisie prawa świadczeń
zobowiązana będzie wykonać J. Z. i w jakim zakresie będzie się to odbywać. W
szczególności wolą J. K., pomimo zawartej umowy dożywocia, było to, aby to H. B.
(siostra J. K.) dokonała pochówku jego zwłok po uprzedniej kremacji, na co H. B.
wyraziła zgodę i co przybrało postać odrębnego aktu notarialnego w przedmiocie
oświadczenia dotyczącego pochowania zwłok. Jeżeli zatem J. K. akceptował taką
formę jego utrzymania, która przejawiała się podziałem obowiązków na
poszczególnych członków jego rodziny, to należało przyjąć, że było to zgodne z
jego wolą oraz osobistymi wówczas potrzebami i dopóki nie zgłaszał w tym
przedmiocie sprzeciwu żądając np. aby to wyłącznie J. Z. sprawowała nad nim
opiekę, utrzymywała go, gotowała posiłki, czy pielęgnowała w chorobie, to nie ma
innych podstaw, by uznać, że umowa dożywocia była nieważna i sporządzona
I CSK 2314/24
6
została dla pozoru, celem uszczuplenia masy spadkowej i pozbawienia jego żony i
dzieci prawa do zachowku.
Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł
jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c.
w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.
M.L.
[a.ł]
