I CSK 3799/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
22 października 2025 r.
SSN Małgorzata Manowska
na posiedzeniu niejawnym 22 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku T.W.
z udziałem B.W., W.W. i E.W.
o podział majątku wspólnego i dział spadku,
na skutek skargi kasacyjnej B.W.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Tarnowie
z 29 marca 2024 r., I Ca 520/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
(R.N.)
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 20 lipca 2022 r. Sąd Rejonowy w Tarnowie w pkt. I ustalił
skład spadku i majątku dorobkowego C.W. i G.W., a w pkt. II dokonał podziału
majątku wspólnego i działu spadku po G.W. i C.W., w ten sposób, że przyznał
wnioskodawcy T.W., uczestniczce A.W. i uczestniczce B.W. m.in. liczne,
szczegółowo opisane w tym postanowieniu, nieruchomości.
Od postanowienia Sądu I instancji apelację wniosła uczestniczka B.W.,
kwestionując podział majątku wspólnego i dział spadku po G.W. i C.W. Apelację
uczestniczki Sąd Okręgowy w Tarnowie postanowieniem z 29 marca 2024 r.
uwzględnił w nieznacznym zakresie.
I CSK 3799/24
2
Od postanowienia Sądu II instancji skargę kasacyjną wniosła uczestniczka
B.W., wskazując na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,
wskazując jednocześnie jako podstawę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Zdaniem skarżącej, wskazane zagadnienie dotyczy art.
1044 k.c. i polega na ustaleniu czy aby dokonać przyznania przedmiotu należącego
do spadku jako współwłasność w określonych częściach ułamkowych konieczne
jest aby podstawą rozstrzygnięcia był zgodny wniosek stron w tym zakresie, czy też
wystarczającym jest aby takowy wniosek został złożony przez dwóch lub więcej
spadkobierców przy czym sąd nie będzie związany jego treścią i może wydać
rozstrzygnięcie także w sytuacji gdy stanowiska stron są sprzeczne.
Jednocześnie skarżąca wskazała, że skarga jest oczywiście uzasadniona,
gdyż w przypadku, gdyby nie doszło do naruszenia prawa, a Sądy I i II instancji
zastosowały w sposób prawidłowy wskazany przepis, to w niniejszej sprawie
zapadłoby odmienne rozstrzygnięcie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na
skarżącego obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zagwarantował, że skarga
kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie
realizować funkcje publicznoprawne. Ograniczenie ilości przesłanek, wskazanych
w art. 3989 § 1 k.p.c. ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
ustrojowo i procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których
mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się
instrumentem wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie
w każdej sprawie skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania.
W przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom,
sądem trzeciej instancji, a nie jest przecież jego zadaniem dokonywanie korekty
I CSK 3799/24
3
ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej
indywidualnej sprawie.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa, przywołanie przyczyny
kasacyjnej unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga poprawnego
zidentyfikowania problemu, w tym odniesienia go do konkretnych przepisów.
Konieczne jest także przedstawienie argumentów prowadzących do rozbieżnych
ocen danego zagadnienia (postanowienie SN z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01).
Istotność problemu prawnego wyraża się w tym, że ma on znaczenie
precedensowe dla rozstrzygania podobnych spraw lub rozwoju jurysprudencji
(postanowienie SN z 23 marca 2012 r., I CSK 496/11). Obowiązkiem wnoszącego
skargę jest wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie problemu
w sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia
prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie SN
z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14).
Natomiast powołanie się na potrzebę wykładni przepisów prawnych
budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości,
określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne
mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy,
a jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących
w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez
sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń,
dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni
przepisu (zob. np. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02;
z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08;
z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).
Z kolei powołując się na przesłankę oczywistej zasadności skargi kasacyjnej
(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), strona powinna przedstawić stosowną argumentację
prawną zmierzającą do wykazania kwalifikowanego, ewidentnego naruszenia
wskazanych przez nią przepisów prawa, możliwego do stwierdzenia bez
merytorycznej analizy zaskarżonego wyroku oraz podstaw kasacyjnych (zob. m.in.
I CSK 3799/24
4
postanowienia SN z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49
i z 11 sierpnia 2011 r., IV CSK 163/11).
Skarżąca oparła swój wniosek o przyjęcie niniejszej skargi kasacyjnej do
rozpoznania jednocześnie na trzech podstawach uregulowanych w art. 3989 § 1
pkt 1, 2 oraz 4 k.p.c. Jednak w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że
między przesłankami przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z art. 3989 § 1
pkt 1i z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zachodzi relacja logicznego wykluczania się (zob.
m.in. postanowienia SN: 23 stycznia 2025 r., I CSK 4077/23, 6 marca 2025 r.,
I CSK 2314/24, 15 kwietnia 2025 r., I CSK 441/25).
Skarga kasacyjna nie spełnia przesłanek przyjęcia jej do rozpoznania.
Kwestie podnoszone przez skarżącą były przedmiotem rozstrzygnięć Sądu
Najwyższego. W doktrynie podkreśla się, że dopuszczalność zniesienia
współwłasności przez przyznanie rzeczy wspólnej lub jej części na współwłasność
kilku dotychczasowym współwłaścicielom może być uzasadniona przez
zastosowanie do zniesienia współwłasności w drodze analogii art. 1044 k.c.
Warunkiem niezbędnym dopuszczalności takiego zniesienia współwłasności jest
wyrażenie nań zgody przez wszystkich współwłaścicieli, którzy mają nadal
pozostać w niepodzielności. Za tym stanowiskiem przemawia treść art. 210 k.c.,
zgodnie z którym każdy współwłaściciel ma prawo żądać całkowitej likwidacji
w stosunku do niego węzła współwłasności, jak i treść art. 1044 k.c. zwłaszcza, że
nie istnieje usprawiedliwiona racja prawna, która by przemawiała za odmiennym
traktowaniem pod tym względem postępowania o zniesienie współwłasności
i o dział spadku, szczególnie, że oba te postępowania zostały w znacznym stopniu
zharmonizowane i mogą toczyć się łącznie (postanowienie SN
z 16 listopada 1993 r., I CRN 176/93). Ponadto art. 211 k.c. dotyczy sądowego
zniesienia współwłasności na żądanie każdego ze współwłaścicieli, przyznając
współwłaścicielom roszczenie o zniesienie wspólności. Kodeks cywilny zakłada, że
współwłasność w częściach ułamkowych stanowi stan tymczasowy, przejściowy,
zaś żaden ze współwłaścicieli nie powinien być zmuszany wbrew własnej woli do
pozostawania we wspólności z innymi osobami (postanowienie SN
z 6 maja 2021 r., V CSKP 29/21).
I CSK 3799/24
5
Skarga nie jest też oczywiście uzasadniona. Skarżąca w istocie kwestionuje
rozstrzygnięcia sądów meriti, gdyż twierdzi, że na skutek wadliwości w stosowaniu
przepisów prawa materialnego zapadło rozstrzygnięcie oddalające apelację
uczestniczki, co jest daleko niewystarczające, aby uznać, że przesłanki przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały w sposób właściwy wykazane.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania na
podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
(M.M.)
[SOP]
Małgorzata Manowska
