I CSK 2268/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
30 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 30 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Leśnego L.
z udziałem C.K., T.K., D.K., W.A., P.R., E.P., K.O., M.Z., Y.K., A.R.
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa
Leśnego L.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Radomiu
z 12 grudnia 2024 r., IV Ca 398/24,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. zasądza od Skarbu Państwa reprezentowanego przez
Państwowe Gospodarstwo Leśne L. na rzecz E.P.
i M.Z. po 3 750 zł (trzy tysiące siedemset pięćdziesiąt złotych)
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami
w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu niniejszego
postanowienia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 29 lutego 2024 r. Sąd Rejonowy w Lipsku oddalił wniosek
Skarbu Państwa reprezentowanego przez Państwowe Gospodarstwo Leśne L. o
stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie w sprawie z
I CSK 2268/25
2
udziałem C.K., T.K., D.K., W.A., P.R., E.P., K.O., M.Z., Y.K., A.R. (pkt 1) i orzekł
o kosztach postępowania (pkt 2-6).
Postanowieniem z 12 grudnia 2024 roku Sąd Okręgowy w Radomiu oddalił
apelację wnioskodawcy (pkt 1) i zasądził od Skarbu Państwa - Państwowego
Gospodarstwa Leśnego L. na rzecz C.K., E.P., M.Z., Y.K. i D.K. po 2 700 złotych
tytułem zwrotu kosztów postępowania za instancję odwoławczą z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym
je zasądzono do dnia zapłaty (pkt 2).
Wnioskodawca wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył postanowienie
Sądu Okręgowego w części, tj. co do pkt 1 i pkt 2 w zakresie, w jakim Sąd
Okręgowy oddalił apelację w przedmiocie oddalenia wniosku o stwierdzenie
zasiedzenia udziału należącego do J.K. i ewentualnie jej następcy prawnego K.K.,
a także w zakresie, w jakim Sąd Okręgowy zasądził na rzecz uczestniczek
będących ich następcami prawnymi, tj. E.P. i M.Z., koszty postępowania za
instancję odwoławczą. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżący powołał się na istotne zagadnienie prawne sprowadzające się do pytania:
„czy w postępowaniu nieprocesowym, w szczególności w postępowaniu o
stwierdzenie zasiedzenia, sąd w oparciu o art. 520 § 3 k.p.c. powinien przyznać
łącznie uczestnikom, reprezentowanym przez tego samego pełnomocnika
procesowego będącego adwokatem lub radcą prawnym, zwrot kosztów
postępowania w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu jednego pełnomocnika
zawodowego, czy też powinien zasądzić na rzecz każdego z nich kwotę,
odpowiadającą ww. wynagrodzeniu pełnomocnika”.
Skarżący wskazał także na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej z uwagi
na naruszenie przez Sąd Okręgowy art. 121 pkt 4 k.c. w zw. z art. 175 k.c. (a także
- w poprzednim stanie prawnym - art. 277 pkt 4 k.z., art. 109 pkt 4 p.o.p.c.
w zw. z art. 53 pr. rzecz, i w zw. z art. XLI § 1 i 2 p.w.k.c.) przez przyjęcie, że stan
siły wyższej zachodził od momentu objęcia nieruchomości w posiadanie do dnia
9 czerwca 1989 r.
I CSK 2268/25
3
W
odpowiedzi
uczestniczki
E.P.
i
M.Z.
wniosły
o odrzucenie, ewentualnie odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do
zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia
prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych
sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga
kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego
wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,
przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się
w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń
(postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01),
a jednocześnie zostać przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby
umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,
niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu
(postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02;
z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).
Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że wskazana wyżej przesłanka
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie została wykazana.
I CSK 2268/25
4
Ustawodawca zdecydował się odmiennie niż w trybie procesowym określić
zasady orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego, ponieważ
postępowanie nieprocesowe ma charakter wielokierunkowy i niezwykle
zróżnicowany, nie zawsze cechuje je sprzeczność interesów uczestników,
a dążeniem ustawodawcy jest udzielenie ochrony każdemu z zainteresowanych.
Podstawowe znaczenie w tym zakresie ma zatem reguła określona
w art. 520 § 1 k.p.c., zgodnie z którą każdy uczestnik ponosi koszty postępowania
związane ze swoim udziałem w sprawie. Równocześnie określono, że jeżeli
uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub ich
interesy są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów
lub włożyć go na jednego z uczestników w całości. Jeżeli interesy uczestników są
sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub
odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego
uczestnika. Przyjęcie jako podstawy orzekania o kosztach konkretnego
postępowania jednej z zasad przewidzianych w art. 520 k.p.c. powinno uwzględniać
jej adekwatność do wyniku postępowania oraz wymagań określonych
w § 2 i § 3 tego przepisu, które podlegają ocenie ad casum, przy uwzględnieniu
okoliczności konkretnego przypadku. Należy przy tym dostrzec, że regulacja
zawarta w art. 520 k.p.c. nie jest wyczerpująca, stąd też na podstawie
art. 13 § 2 k.p.c. znajdują odpowiednie zastosowanie procesowe regulacje
dotyczące kosztów (art. 98-109 k.p.c.).
Oczywista zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) zachodzi
wówczas, gdy z treści skargi bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych
rozważań wynika, że wadliwości przytoczone w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania, uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku,
gdy strona skarżąca twierdzi, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,
powinna przedstawić argumentację prawną wyjaśniającą w czym ta oczywistość się
wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Konieczne jest w związku z tym wykazanie
kwalifikowanej postaci naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającej
na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy
prawniczej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r.,
V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; postanowienie Sądu Najwyższego
I CSK 2268/25
5
z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 r., nr 4, poz. 75; postanowienie Sądu
Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06). Wymaga przy tym podkreślenia,
że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie
konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia
(zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15). Wynikająca
z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej ma
charakter wyjątkowy. W konsekwencji, w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje
się, że skarga kasacyjna jest zasadna w stopniu „oczywistym”, jeżeli można ją
stwierdzić „na pierwszy rzut oka”, bez potrzeby pogłębionego badania okoliczności
sprawy (zob. postanowienie SN z 2 sierpnia 2007 r., III UK 45/07).
Bliższa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
pozwala przyjąć, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w przyjętym
wyżej rozumieniu.
Przeszkoda uniemożliwiająca rozpoczęcie lub powodująca zawieszenie
biegu zasiedzenia powinna mieć charakter obiektywny w tym znaczeniu, że chwilę
jej powstania i ustania określają obiektywne okoliczności, niezależne od
zachowania się osoby, którą przeszkoda dotknęła. Zasiedzenie nie biegło, jeżeli
właściciel nie mógł skutecznie dochodzić wydania nieruchomości
(art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 k.c.). Przeszkody natury społeczno-politycznej
mogą być postrzegane jako okoliczności, które - pod pewnymi warunkami - mogą
być zrównane w skutkach z siłą wyższą (art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 k.c.).
Siła wyższa może być uznana za przeszkodę w dochodzeniu przez właściciela
roszczenia o zwrot nieruchomości bezprawnie zajętej przez Państwo w czasie
działań nacjonalizacyjnych po drugiej wojnie światowej w razie wykazania, że ze
względu na indywidualną sytuację, w jakiej się znajdował lub przynależność do
określonej grupy społecznej, nie mógł on - obiektywnie rzecz oceniając - liczyć na
skuteczność dochodzenia tego roszczenia w okresie istnienia Polskiej
Rzeczypospolitej Ludowej. W okolicznościach sprawy próba dochodzenia
przywrócenia władztwa nad rzeczą musiałaby wiązać się z zarzutami kierowanymi
przeciw ustrojowi państwa, co skutecznie odstraszało strony od dochodzenia
swoich roszczeń. Dlatego w ocenie Sądu Najwyższego można uznać, że była to
I CSK 2268/25
6
sytuacja, w której właściciel nie jest w stanie skutecznie dochodzić wydania
nieruchomości (postanowienie SN z 28 listopada 2024 r., II CSKP 2399/22;
postanowienie SN z 30 stycznia 2025 r., II CSKP 701/24).
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie
z art. 520 § 3 k.p.c., art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 k.p.c.
w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., § 5 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 8 i § 10 ust. 4 pkt 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności adwokackie.
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
A.G.
[a.ł]
