I CSK 2242/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Adam Doliwa
26 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 26 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa D.O.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z 28 lutego 2024 r., III Ca 1861/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanej na rzecz powoda 2700 (dwa tysiące
siedemset) złotych z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia niniejszego postanowienia pozwanej do dnia zapłaty
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Pozwana Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wywiodła skargę kasacyjną
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 28 lutego 2024 r., wydanego
w sprawie z powództwa D.O. o zapłatę i ustalenie.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania bank przedstawił
szereg zagadnień prawnych, związanych z wykładnią postanowień umowy kredytu
hipotecznego przeliczanego na franki szwajcarskie. Wskazał również na potrzebę
I CSK 2242/24
2
dokonania wykładni przepisów, w oparciu o które sformułował szczegółowe
zagadnienia. Skarżąca powołała się także na nieważność postępowania związaną
z zakresem udzielonego pełnomocnictwa przez powoda w sprawie o zapłatę
i ustalenie, podczas gdy pełnomocnictwo procesowe upoważniało tylko do działania
w sprawie o zapłatę.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).
Zawarcie w art. 3989 k.p.c. przyczyny kasacyjnej w postaci nieważności
postępowania wynika z konieczności możliwie każdorazowego eliminowania
uchybień procesowych o najdonioślejszym charakterze. Stosownie do
art. 39813 § 1 k.p.c. nieważność postępowania należy brać pod uwagę z urzędu.
Oznacza to także możliwość uwzględnienia skargi niezależnie od tego, czy
skarżący sformułował stosowny zarzut naruszenia określonego przepisu
postępowania, oraz tego, czy wykazał on możliwość wpływu tego uchybienia na
wynik sprawy. Jednocześnie, mając na względzie okoliczność, że na etapie tzw.
przedsądu nie dochodzi do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej,
w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie tej skargi do rozpoznania nie jest konieczne
najzupełniej pewne wykazanie, że postępowanie przed sądem drugiej instancji
dotknięte było wadliwością określoną w art. 379 k.p.c. Konieczne jest jednak
przedstawienie argumentacji, z której wynika, że stan taki jest co najmniej wysoce
prawdopodobny (zob. postanowienie SN z 19 września 2025 r., I CSK 2094/24).
W sprawie nie uprawdopodobniono, by wystąpiła wskazana przez pozwaną
przyczyna nieważności postępowania. Pełnomocnictwo udzielone przez powoda
adw. A.Ł. 24 lipca 2020 r. upoważniało do działania w sprawie
o ustalenie i zapłatę. Powód trafnie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wskazał, że
zatwierdził wszystkie czynności procesowe związane z wytoczeniem powództwa.
I CSK 2242/24
3
Choć wymagania stawiane istotnemu zagadnieniu prawnemu i potrzebie
dokonania wykładni przepisów prawa jako przyczynom przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania nie są tożsame, to w obu przypadkach musi występować przymiot
nowości. Problem prawny przedstawiony do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy
nie może być już rozwiązany w orzecznictwie (zob. np. postanowienia SN:
z 23 kwietnia 2025 r., I CSK 1920/24; z 28 marca 2025 r., I CSK 725/24;
z 6 marca 2025 r., I CSK 3018/24; z 29 października 2024 r., I CSK 4297/23;
z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22;
z 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4599/22; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22;
z 18 sierpnia 2023 r., I CSK 4091/22).
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede
wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie
faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.
postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia
SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,
III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie
argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien
nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy
zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu
wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla
merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia
SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).
W przypadku przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. przyjęcie skargi do
rozpoznania może uzasadniać rozbieżność występująca w orzecznictwie Sądu
Najwyższego lub sądów powszechnych Jednakże jeśli skarżący dąży do
zakwestionowania ustalonej już linii orzeczniczej, to powinien przedstawić istotne
argumenty, ze względu na które zmiana stanowiska Sądu Najwyższego wydaje się
I CSK 2242/24
4
zasadna (zob. np. postanowienia SN: z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24;
z 13 sierpnia 2024 r., I CSK 1623/24; z 16 listopada 2023 r., I CSK 3453/23;
z 20 października 2023 r., I CSK 1658/23; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1105/23).
Skarżący przedstawił szereg wątpliwości natury prawnej odnoszących się do
następstw stwierdzenia abuzywności niektórych postanowień umów kredytu
zabezpieczonego hipoteką, w których wszystkie lub wybrane świadczenia stron
były wyrażone w walucie obcej lub do tej waluty przeliczane. Kwestie jednak
doczekały się już licznych wypowiedzi nie tylko Sądu Najwyższego, ale też
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Aktualnie zatem nie budzi wątpliwości, że choć umowa kredytu przewidująca
tzw. spread walutowy mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego
i stanowi jej możliwy wariant (art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 pr.bank.), to mechanizm
ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest
w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy
konsumenta, zaś klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to
pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla
konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną (por. wyroki
SN: z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22;
z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22;
z 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22; z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22;
z 15 października 2024 r., II CSKP 474/23; z 13 listopada 2024 r., II CSKP 854/24;
z 9 stycznia 2025 r., II CSKP 30/23; z 16 maja 2025, II CSKP 201/23;
z 28 lutego 2025 r., II CSKP 278/23).
Przede wszystkim jednak Sąd Najwyższy w uchwale składu całej Izby
Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118,
ugruntował dotychczasową linię orzeczniczą i przyjął że:
1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
I CSK 2242/24
5
2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub
część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają
samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze
stron.
4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych
z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,
w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie
postanowieniami umowy.
5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron
odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych
w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia
w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.
Należy wskazać, że odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład
całej Izby Sądu Najwyższego jest zaś możliwe tylko przez wydanie kolejnej uchwały
w analogicznym składzie (art. 88 ustawy o SN).
W uchwale składu siedmiu sędziów z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24, Sąd
Najwyższy stwierdził wprost, że w razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia
spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi
nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 k.c. w zw. art. 497 k.c.
Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że podstawowym argumentem przeciwko
przyjęciu, iż bank może powołać się na prawo zatrzymania, jest uznanie, że umowa
kredytu nie ma charakteru umowy wzajemnej.
Również wątpliwości dotyczące zarzutu zatrzymania zostały rozstrzygnięte
w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 19 czerwca 2024 r.,
III CZP 31/23, OSNC 2025 nr 3, poz. 25, w której wyjaśniono, że prawo
I CSK 2242/24
6
zatrzymania nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność
z wierzytelności drugiej strony. Stanowisko to zostało powtórzone w uchwale składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24, w której
przyjęto, że w przypadku dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego
na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie
przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c.
W uchwałach tych wyjaśniono również, że teoretycznoprawna kwestia
wzajemnej natury umowy kredytu nie ma znaczenia dla oceny, czy stronom
przysługuje zarzut zatrzymania, tym samym jej rozstrzygnięcie nie wywołałoby
bezpośredniego wpływu na wynik niniejszej sprawy.
Nie ma także racji skarżący, iż należało wezwać drugiego
współkredytobiorcę do udziału w sprawie w celu dochodzenia roszczenia mającego
na celu upadek umowy kredytu. Z analizy akt sprawy wynikało, iż pozwany bank
zwolnił D.O.1 z długu. W konsekwencji jedynym kredytobiorcą pozostał powód.
Przyjęcia skargi do rozpoznania nie uzasadnia także sygnalizowana przez
skarżącego potrzeba wykładni art. 189 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego
powszechnie dopuszcza się bowiem wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia
stosunku kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu (zob.m.in. wyroki
Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, niepubl.;
z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, niepubl. i z 28 lipca 2023 r., I CSK 611/22;
zob. także uchwały Sądu Najwyższego z 23 września 2020 r., III CZP 57/10,
OSNC 2011, Nr 2, poz. 14 i z 15 września 2020 r., III CZP 87/19, OSNC 2021 r.,
Nr 2, poz. 11 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 6 listopada 2015 r., II CSK 56/15).
Skuteczne powołanie się na interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. wymaga
wykazania przez powoda, że wyrok wydany w tego rodzaju sprawie wywoła takie
konsekwencje prawne w stosunkach między stronami, w wyniku których ich
sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie, nie będzie budziła wątpliwości,
co spowoduje w konsekwencji, iż zostanie usunięta niepewność co do istnienia
określonych praw i obowiązków stron oraz ryzyko ich naruszenia w przyszłości
(zob. wyrok SN z 12 stycznia 2022 r., II CSKP 212/22). Skarżący nie wykazał
I CSK 2242/24
7
potrzeby ponownego badania kryteriów zastosowania w sprawach kredytów
frankowych art. 189 k.p.c.
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zabrakło zatem
kwestii prawnych, które nie zostały jeszcze rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy.
Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego
rozstrzygnął zaś na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 6
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie.
SSN Adam Doliwa
(P.H.)
[SOP]
