I CSK 2155/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Adam Doliwa
23 czerwca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 23 czerwca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa D.J.
przeciwko J.K. i B.K.
o stwierdzenie nieważności czynności prawnej,
na skutek skargi kasacyjnej D.J.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie
z 4 lipca 2024 r., I ACa 424/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
2. nie obciąża powódki kosztami postępowania kasacyjnego;
3. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Rzeszowie na rzecz adwokata E.G. kwotę 4050 (cztery tysiące
pięćdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów
i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej
udzielonej
powódce
z
urzędu
w postępowaniu kasacyjnym.
(P.H.)
UZASADNIENIE
Powódka, D.J., wywiodła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Rzeszowie z 4 lipca 2024 r., wydanego w sprawie przeciwko J.K. i B.K. o
stwierdzenie nieważności czynności prawnej.
I CSK 2155/25
2
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
wskazano na jej oczywistą zasadność, wynikającą z naruszenia przepisów prawa
procesowego, tj. art. 321 k.p.c., i polegającą na tym, że powódka w pozwie nie
zgłosiła żądania stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży wobec B.K.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).
Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego
prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań –
w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na
uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa.
Przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jaką jest jej oczywista
zasadność, może dotyczyć jedynie przepisów prawa niepodlegających różnej
wykładni i niepozostawiających sądowi swobody oceny. Chodzi przy tym
o wykładnię w oczywisty, dostrzegalny już prima facie sposób sprzeczną z jednolitą
i ugruntowaną wykładnią skonkretyzowanego przepisu, przyjmowaną
w orzecznictwie i nauce prawa (zob. m.in. postanowienia SN: z 21 maja 2025 r.,
I CSK 558/24; z 26 marca 2025 r., I CSK 3537/23; z 30 stycznia 2025 r.,
I CSK 3814/23; z 31 grudnia 2024 r., I CSK 1853/23; z 20 listopada 2024 r.,
I CSK 2892/23; z 14 września 2023 r., I CSK 518/23; z 27 lipca 2023 r.,
I CSK 5328/22).
Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że przesłanka
z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie została spełniona. Powódka pod pozorem oczywistej
zasadności w istocie pyta o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego wyrażonego
w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Przedstawiła wyłącznie własne
stanowisko, polemizując z niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem Sądu drugiej
instancji.
I CSK 2155/25
3
Podstawami skargi kasacyjnej nie mogą być objęte zarzuty błędnych ustaleń
faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), więc nie można z odwołaniem
się do nich kreować zagadnienia prawnego opartego na założeniu, że
w rzeczywistości miał miejsce stan faktyczny inny, niż ustalony przez sądy obu
instancji, czyli inny, niż stanowiący podstawę rozstrzygnięcia.
Nie jest rzeczą Sądu Najwyższego ustalanie stanu faktycznego
i dopuszczanie w sprawie nowych dowodów. Skarżąca błędnie traktuje skargę
kasacyjną jako trzecią instancję odwoławczą. Znamienne, że sądy obu instancji
wyczerpująco i wnikliwie odniosły się do braku legitymacji biernej po stronie
pozwanej B.K. Sądy szczegółowo ustaliły stan faktyczny, strony umowy sprzedaży
nieruchomości, a także ustrój rozdzielności majątkowej pozwanych.
Sąd Najwyższy uznał, że nie ma innych przyczyn uzasadniających przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności w postaci nieważności
postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przez podstawę faktyczną roszczenia należy
rozumieć zespół faktów (pewnych zdarzeń), na które powołuje się powód,
uzasadniając swoje żądanie. Fakty te podlegają ustaleniu (a nie "rozumieniu")
przez sąd. Sąd nie orzeka ponad żądanie, jeżeli fakty, na które powołuje się powód,
są wystarczające dla uznania powództwa za zasadne. Orzeczenie naruszałoby
natomiast art. 321 § 1 k.p.c., jeżeli dla uzasadnienia roszczenia konieczne byłoby
odwołanie się do faktów, co do których strona nie sformułowała twierdzeń,
a o których zaistnieniu sąd powziął informację z innych źródeł, np. zostały one
przywołane przez pozwanego, a powód nie objął ich swoimi twierdzeniami, sąd
dowiedziałby się o nich przy okazji przeprowadzania dowodów na inną okoliczność,
miałby o nich informację z urzędu lub należałyby one do faktów powszechnie
znanych. Również orzeczenie na podstawie faktów wywiedzionych przez sąd
w drodze domniemania faktycznego (art. 231 k.p.c.) należałoby uznać za
orzeczenie ponad żądanie, jeżeli powód wprost ani pośrednio nie odwołał się do
tych faktów uzasadniając swoje roszczenie. Warunkiem orzeczenia na innej
podstawie prawnej niż przytoczona przez powoda jest to, aby okoliczności
I CSK 2155/25
4
faktyczne, na jakie się powołał, to uzasadniały, aby ich rozumienie było takie samo,
albo co najmniej bardzo podobne (wyrok SN z 26 marca 2026 r., II CSKP 713/24).
Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił
przyjęcia skargi do rozpoznania.
Uwzględniwszy charakter sprawy oraz sytuację materialną skarżącej,
stosownie do art. 102 k.p.c. w związku z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. Sąd
Najwyższy odstąpił od obciążania powódki kosztami postępowania na rzecz Skarbu
Państwa.
O kosztach pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu orzeczono
stosownie do § 8 pkt 7 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb
Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej
udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 136).
Adam Doliwa
(P.H.)
[SOP]
