I CSK 2129/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
23 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 23 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Z.P. i A.N.
przeciwko Syndykowi masy upadłości X. spółki akcyjnej w upadłości w W.
o stwierdzenie nieważności umowy i zapłatę, ewentualnie ustalenie
bezskuteczności,
na skutek skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości X. spółki akcyjnej w upadłości
w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku
z 25 maja 2023 r., I ACa 304/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 5.400
(pięć tysięcy czterysta) zł z odsetkami w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu
świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od
doręczenia pozwanemu odpisu niniejszego orzeczenia,
tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
I CSK 2129/24
2
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,
o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na
potrzebę wykładni art. 22 k.c. (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz z uwagi na
występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które
przedstawił w formie pytań: „czy przedsiębiorcy, który – za środki pochodzące
z kredytu hipotecznego – nabywa nieruchomość w celach mieszanych
mieszkaniowo-zarobkowych (z wykorzystaniem co najmniej części nieruchomości
na cele rejestrowe, w tym na potrzeby prowadzenia w niej działalności
gospodarczej) przypisać można status konsumenta, o którym mowa w art. 221 k.c.,
z uwzględnieniem, że – stosownie do: (a) art. 2 lit. b dyrektywy Rady 93/13/EWG
z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach
konsumenckich („dyrektywa 93/13/EWG”), (b) art. 2 pkt 1 dyrektywy Parlamentu
Europejskiego i Rady 2011/83/UE z 25 października 2011 r. w sprawie praw
konsumentów, zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE
Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającej dyrektywę Rady 85/577/EWG
i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady („dyrektywa 2011/83/UE”),
(c) art. 4 ust. 1 lit. a dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/11/UE z 21
maja 2013 r. w sprawie alternatywnych metod rozstrzygania sporów
konsumenckich oraz zmiany rozporządzenia (WE) nr 2006/2004 i dyrektywy
2009/22/WE („dyrektywa w sprawie ADR w sporach konsumenckich”) oraz
(d) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 524/2013 z 21 maja
2013 r. w sprawie internetowego systemu rozstrzygania sporów konsumenckich
oraz zmiany rozporządzenia (WE) nr 2006/2004 i dyrektywy 2009/22/WE
(„rozporządzenie w sprawie ODR w sporach konsumenckich”) – za konsumenta
uważa się osobę fizyczną, która działa w celach niezwiązanych z handlem,
przedsiębiorstwem lub zawodem?”; - „czy zamieszkiwanie w kredytowanej
I CSK 2129/24
3
nieruchomości, będącej równocześnie stałym miejscem wykonywania działalności
gospodarczej przedsiębiorcy wyklucza przyjęcie, że umowa kredytowa zawarta
została w bezpośrednim związku z działalnością gospodarczą lub zawodową
kredytobiorcy, z uwzględnieniem faktu, że: przedsiębiorca, prowadzący
jednoosobową działalność gospodarczą uprawniony jest do rozliczenia w ramach
kosztów uzyskania przychodów prowadzonej przez siebie działalności odsetek od
kredytu hipotecznego, zaciągniętego na zakup nieruchomości, służącego
potrzebom mieszkaniowym, proporcjonalnie do zajmowanej na działalność
gospodarczą powierzchni oraz domniemania prawdziwości wpisu, o którym mowa
w art. 16 ust. 1 ustawy z 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji
o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (t.j. Dz. U.
z 2022 r. poz. 541)?”; - „jakie mierniki (ilościowe, jakościowe, celowościowe,
podatkowe etc.) przyjmować należy w celu prawidłowej oceny czy przeznaczenie
kredytowania ma charakter konsumencki (osobisty, prywatny) /mieszany (prywatno-
gospodarczy)?”; - „czy dokonanie wpisu stałego miejsca wykonywania działalności
gospodarczej w lokalu nabytym za środki pochodzące z kredytu hipotecznego
stanowi czynnością typową ze względu na rodzaj prowadzonej działalności
gospodarczej, z uwzględnieniem, że z faktu prowadzenia w danym miejscu
działalności gospodarczej wynika profesjonalny charakter, powtarzalność i ciągłość
podjętej przez przedsiębiorcę aktywności, ukierunkowanej na osiągnięcie zysku,
a w lokalu takim zapewnić należy odpowiednią infrastrukturę techniczną i zaplecze,
umożliwiające świadczenie usług oraz ich przyjmowanie od zewnętrznych
kontrahentów?”.
Pozwany zarzucił, że Sąd Apelacyjny w Białymstoku posłużył się
wyabstrahowanymi miernikami ilościowymi i jakościowymi, przyjąwszy ad hoc, że
cechy nieruchomości (jej położenie i metraż) wykluczają prowadzenie w niej
działalności, z pominięciem specyfiki usług, świadczonych przez Kredytobiorcę
frankowego. Jednocześnie, Sądy I i II instancji zaniechały ustalenia czy powód
(jako przedsiębiorca) rozlicza wydatki związane z utrzymaniem i eksploatacją
mieszkania oraz odsetki od rat kredytowych jako koszt uzyskania przychodów
w odniesieniu do całego lokalu lub wyodrębnionej do prowadzenia działalności
części.
I CSK 2129/24
4
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na występowanie
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu o charakterze
abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie
i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie
sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę
o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów,
na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na
wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro
jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter
rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym
Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi
pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem
prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy ustalił, że „Powodowie działając jako
konsumenci, wystąpili w dniu 26 czerwca 2008 r. do pozwanego z wnioskiem
o udzielenie kredytu na zakup mieszkania na rynku wtórnym” (s. 3), „Nabycie
mieszkanie ze środków pochodzących od pozwanego służyło i służy zaspokojeniu
potrzeb mieszkaniowych powodów. Powód nie prowadził tam działalności
gospodarczej” (s. 7). Pozwany w apelacji zarzucił, że wyrok Sądu Okręgowego
został wydany z naruszeniem art. 232 w zw. z art. 6 k.c. w zw. z 233 § 1 k.p.c.
„poprzez uznanie, że strona powodowa udowodniła, iż sporną umowę zawarła jako
konsument, podczas gdy to na stronie powodowej zgodnie z ogólną zasadą
rozkładu ciężaru dowodu spoczywa obowiązek wykazania posiadania statusu
konsumenta, a strona powodowa nie przestawiła żadnych dowodów, z których
powyższe by wynikało, w tym nie obaliła domniemania zgodności z prawdą wpisu
do rejestru działalności gospodarczej, a zgodnie z art. 3851 § 4 k.c. jedynie ciężar
dowodu co do indywidualnego uzgodnienia umowy został przeniesiony na
przedsiębiorcę, co oznacza, że pozostałe przesłanki (w tym również posiadanie
statusu konsumenta) spoczywa na osobie powołującej się na ochronę prawna
przynależna konsumentom”. Sąd Apelacyjny zarzut ten rozważył i stwierdził, że
„kwestionowanie przez pozwanego w apelacji statusu konsumentów po stronie
I CSK 2129/24
5
powodów nie znajduje racji bytu w okolicznościach sprawy niniejszej. Trafnie
bowiem Sąd I instancji zauważył (odwołując się do orzecznictwa sądowego), że dla
możliwości uznania powoda jako osoby fizycznej za konsumenta wystarcza
ustalenie, że umowa zawarta przez niego z pozwanym bankiem była czynnością
prawną niezwiązaną bezpośrednio z jego działalnością gospodarczą lub
zawodową”. Sąd Apelacyjny zbadał zaświadczenia z CEiDG (k. 116), na które
powołał się zarówno Sąd Okręgowy w ustaleniach odnośnie do statusu powodów
w umowie kredytowej, jak i pozwany, i uzupełniająco ustalił, że „powód prowadzi
działalność gospodarczą w zakresie usług związanych z przeprowadzkami” (…)
„z treści wniosku kredytowego wypełnionego przez powodów wynika, iż
powodowie wnosili o skredytowanie zakupu lokalu mieszkalnego, usytuowanego na
IV piętrze, o powierzchni ok. 60,4 m2”. Sąd Apelacyjny wywiódł, że „w takiej
wielkości i tak usytuowanym lokalu (…) świadczenie przez powoda usług
związanych z przeprowadzkami nie jest po prostu możliwe, a wskazanie adresu
kredytowanego przez pozwanego lokalu jako adresu prowadzenia przez powoda
działalności gospodarczej ma charakter li tylko ewidencyjny i nie pozostaje
w bezpośrednim związku z prowadzoną przez powoda działalnością”.
Zacytowane wypowiedzi Sądów obu instancji dotyczą ustalonych przez nie
faktów oraz oceny dowodów, a ta nie może być podważana w postępowaniu
kasacyjnym. Jeżeli pozwany miał wiedzę i środki dowodowe mogące stanowić
podstawę do innych ustaleń niż te, które poczynione zostały na podstawie materiału
dowodowego dostarczonego przez powodów, to powinien był je przedstawić
Sądowi pierwszej, a ostatecznie - drugiej instancji w niniejszej sprawie.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co
do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1
k.p.c., § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców
prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935), orzeczono jak w postanowieniu.
[SOP]
[a.ł]
I CSK 2129/24
6
