I CSK 1944/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Grzesiowski
1 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 1 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa D.W. i syndyka masy upadłości A.W.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 12 grudnia 2024 r., I ACa 1270/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
(R.N.)
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 28 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy w Łodzi, w sprawie
z powództwa A.W. i D.W. przeciwko Bank Spółce Akcyjnej w W. o zapłatę, zasądził
od pozwanej na rzecz powodów kwotę 276 189,66 zł w częściach równych, to jest:
na rzecz A.W. kwotę 138 094,83 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie
liczonymi od kwoty 53.225,89 zł od 17 listopada 2020 r. do dnia zapłaty, od kwoty
84 868,94 zł od 1 października 2022 r. do dnia zapłaty (pkt 1a); na rzecz D.W.
kwotę 138 094,83 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty
53 225,89 zł od dnia 17 listopada 2020 r. do dnia zapłaty, od kwoty 84 868,94 zł
I CSK 1944/25
2
od 1 października 2022 r. do dnia zapłaty (pkt 1b) oraz orzekł o kosztach
postępowania (pkt 2 i 3).
2. W toku postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny w Łodzi
postanowieniem z 5 grudnia 2024 r. zawiesił na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c.
postępowanie w części dotyczącej powództwa A.W., wezwał do udziału w sprawie
syndyka masy upadłości A.W. i podjął zawieszone postępowanie z udziałem
syndyka oraz z urzędu uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 28 lutego 2023 r.
w zakresie pkt 1a, 2 i 3.
3. Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem
częściowym z 12 grudnia 2024 r. oddalił apelację co do pkt 1b zaskarżonego
wyroku pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego
Sądowi Apelacyjnemu w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
4. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona
pozwana. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując
się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1, 2, 3 i 4 k.p.c.
Skarżący podał, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania, jako że
Sąd drugiej instancji, postanowieniem z 5 grudnia 2024 r., w związku z upadłością
powoda zawiesił postępowanie jedynie w części jego dotyczącej i jedynie w tej
części wezwał do udziału w sprawie Syndyka masy i jedynie w tej części uchylił
wyrok Sądu pierwszej instancji, natomiast w pozostałej części, dotyczącej powódki,
postępowania nie zawiesił, wydał wyrok częściowy i oddalił apelację.
Skarga kasacyjna jest również oczywiście uzasadniona, z uwagi na
naruszenie art. 174 § 1 pkt 4, § 2 i § 3 k.p.c., z uwagi na to, że Sąd drugiej instancji
zobowiązany był zawiesić postępowanie w całości, wezwać Syndyka masy
upadłości do udziału w sprawie w całości i w całości uchylić wyrok Sądu
Okręgowego.
Podał, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne polegające
na konieczności odpowiedzi na pytania:
- czy wykorzystanie kwoty wypłaconej na podstawie umowy kredytu na cele
powiązane z działalnością gospodarczą kredytobiorcy, w szczególności na
I CSK 1944/25
3
refinansowanie kredytu zaciągniętego na sfinansowanie zakupu nieruchomości,
która następnie oznaczana jest jako siedziba prowadzenia działalności
gospodarczej przez jednego z kredytobiorców, eliminuje możliwość uznania
kredytobiorcy w stosunku prawnym wynikającym z umowy kredytu za konsumenta
w rozumieniu art. 221 k.c. i eliminuje możliwość objęcia go ochroną na podstawie
przepisów chroniących konsumentów, w szczególności art. 3851 k.c.;
- czy żądanie zapłaty, wyprowadzane z tezy o nieważności umowy kredytu
wynikającej z abuzywności postanowień dotyczących waloryzacji kursem waluty
obcej, zawartych w tej umowie, w sytuacji gdy kredyt został już w całości spłacony,
stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, takimi jak zasada
stabilności obrotu oraz pewności sytuacji prawnej.
Skarżący wskazał również na potrzebę dokonania wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 221 k.c. oraz art. 5 k.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
5. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu
postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany
na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu
prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub
oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń
umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji
skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona
w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi
kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony
wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.;
nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia
co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
jest wówczas usprawiedliwione.
6. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
I CSK 1944/25
4
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał
do zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia
prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych
sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga
kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.
Tak więc, nie w każdej sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest
na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być
przyjęta do rozpoznania, w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew
obowiązującym regulacjom sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu
Najwyższego korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania
czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie.
7. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna
strony pozwanej nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że
w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1,2,3 lub 4 k.p.c.
uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.
8. Przedmiotem analizy Sądu Najwyższego z uwzględnieniem orzecznictwa
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej były przepis art. 221 k.c. w kontekście
warunków, jakie należy spełnić, aby uzyskać status konsumenta w konkretnej
czynności prawnej. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Sądu Najwyższego status
konsumenta (w znaczeniu art. 221 k.c.) determinowany jest celem czynności
prawnej oraz jej związkiem z działalnością zawodową lub gospodarczą, ocenianym
na chwilę zawarcia umowy (zob. m.in. uchwałę siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, wyroki
Sądu Najwyższego: z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, z 14 marca 2025 r., II CSKP
165/23, z 28 lutego 2025 r., II CSKP 1323/24, z 31 stycznia 2025 r., II CSKP
1791/22 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 marca 2025 r., I CSK 1715/24,
I CSK 1944/25
5
z 23 kwietnia 2025 r., I CSK 2129/24, z 25 kwietnia 2025 r., I CSK 1464/24,
z 28 listopada 2024 r., I CSK 2866/23, z 21 kwietnia 2023 r., I CSK 5082/22
i powołane tam orzecznictwo, a także wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej: z 8 czerwca 2023 r., C-570/21, z 23 listopada 2023 r., C-321/22).
Z orzecznictwa tego wynika, że status konsumenta nie podlega ocenie in abstracto,
lecz w relacji do konkretnej czynności prawnej. Okoliczność, że osoba fizyczna
prowadzi działalność gospodarczą lub zawodową nie pozbawia jej per se atrybutu
konsumenta; osoba taka może bowiem korzystać ze statusu konsumenta, jeżeli
dokonywana przez nią czynność nie jest bezpośrednio związana z jej działalnością
gospodarczą lub zawodową (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 27 maja 2022 r.,
II CSKP 314/22 i z 28 marca 2025 r., II CSKP 2082/22).
Zagadnienia przedstawione przez skarżącego dotyczące art. 221 k.c.
jak również kwestia ciężaru wykazania spełnienia przesłanki statusu konsumenta
były już przedmiotem wyczerpującej analizy w orzecznictwie. Status konsumenta
jest przedmiotem badania w okolicznościach sprawy więc jego stwierdzenie
nie może by przedmiotem uniwersalnego zagadnienia prawnego. Weryfikacja
okoliczności faktycznych w powyższym zakresie może być dokonana wyłącznie
przez sądy meriti w określonej sprawie.
9. Natomiast odnosząc się do wskazanych w skardze wątpliwości
w interpretacji art. 5 k.c., należy wskazać, że zasady współżycia społecznego
w rozumieniu art. 5 k.c. są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku
z całokształtem okoliczności danej sprawy i w takim całościowym ujęciu
wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia w wyjątkowych
sytuacjach, które przepis ten ma na względzie. Dlatego dla zastosowania art. 5 k.c.
konieczna jest ocena całokształtu szczególnych okoliczności danego wypadku
w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym stanem faktycznym.
W konsekwencji stosowanie klauzuli generalnej z art. 5 k.c. pozostaje domeną
sądów meriti, a Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym mógłby
zakwestionować oceny tych sądów, gdyby były rażąco błędne i krzywdzące
(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 4 lipca 2024 r., II CSKP 96/24).
I CSK 1944/25
6
Natomiast strona, która nie zachowuje się uczciwie i lojalnie wobec drugiej
strony, nie może powoływać się wobec niej na nadużycie prawa, o którym stanowi
art. 5 k.c. Powoływanie się przez pozwanego - w warunkach rozpoznawanej
sprawy, gdzie żądanie zapłaty na przez powodów zostało sformułowane w oparciu
o przyjęcie nieważności umowy kredytu wynikającej z abuzywności postanowień
dotyczących waloryzacji kursem waluty obcej - na nadużycie prawa przez
powodów, należy zatem uznać za oczywiście nieakceptowalne.
10. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że przedstawione w skardze
istotne zagadnienia prawne oraz powiązane z nimi wątpliwości wykładnicze zostały
już wyjaśnione w orzecznictwie, skarżący nie przedstawił zaś nowych argumentów,
świadczących o konieczności zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyżej po raz
kolejny.
11. W sprawie nie zachodzi również nieważność postępowania (art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c.), jak również skarga nie jest oczywiście zasadna, z uwagi na
okoliczności w niej podane dla uzasadnienia przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Wskazać należy, że zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 12 grudnia
2024 r. na charakter wyroku częściowego. Rozstrzygniecie w nim zawarte dotyczy
jedynie żądań powódki i w żaden sposób nie wpływa na ocenę roszczeń powoda.
Natomiast postanowieniem z 5 grudnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi,
po zawieszeniu postepowania względem powoda, wezwał do udziału w sprawie
syndyka masy upadłości powoda i podjął zawieszone postępowanie z udziałem
syndyka. W sytuacji wydania wyroku częściowego niezasadne było wezwanie
syndyka do działania również odnośnie kwestii objętych rozstrzygnięciem
częściowym. Argumentacja skarżącego nie zasługuje więc na uwzględnienie.
12. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
13. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
Krzysztof Grzesiowski
I CSK 1944/25
7
(M.M.)
[SOP]
