I CSK 1715/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
4 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 4 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa W.M.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej W.M.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 19 lipca 2022 r., VI ACa 631/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 5.400 (pięć
tysięcy czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia
powodowi odpisu niniejszego postanowienia, tytułem
kosztów postępowania kasacyjnego.
(R.N.)
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem
I CSK 1715/24
2
skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do powyższych przesłanek,
a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez
skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Powód wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z powołaniem się
na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wynikającą z tego, że Sąd
Apelacyjny bezzasadnie odmówił mu statusu konsumenta w zawartych umowach
kredytowych, czym naruszył art. 221 k.c. Wbrew ustalonej linii wykładni art. 221 k.c.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że „cechy podmiotowe konsumenta, jak jego
wykształcenie, wykonywany zawód, doświadczenie zawodowe i życiowe, a przez to
również ogólne zorientowanie na kwestie związane np. z kredytami indeksowanymi,
czy denominowanymi należą do stanu faktycznego konkretnego przypadku i należy
je brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek uruchamiających ochronę,
konsumencką”, a stanowisko to Sąd Apelacyjny wyraźnie skonfrontował z tym, że
„w orzecznictwie zarówno unijnym jak i krajowym dominuje pogląd, że na sytuację
konsumenta nie powinny mieć wpływu jego cechy podmiotowe - wykształcenie,
wykonywany zawód, niemniej jednak należy wskazać na przepis art. 32 Konstytucji
RP uprowadzający zasadę równości wobec prawa”. Powód za oczywiście błędną
uznał też ocenę Sądu Apelacyjnego, jakoby zawarcie przez niego pierwszej umowy
kredytowej miało związek z prowadzoną działalnością gospodarczą w formie spółki
z ograniczoną odpowiedzialnością. Wbrew obowiązkom sądu drugiej instancji, Sąd
Apelacyjny niezasadnie zaniechał też oceny roszczenia dotyczącego obu umów
kredytowych „w aspekcie nieważności, o której mowa w art. 58 § 1 k.c. w związku
z art. 3531 k.c. W rezultacie w niniejszej sprawie doszło wydane zostało orzeczenie
w którym nie dokonano oceny jurydycznej istoty sprawy”.
Zgodnie z ustaloną linią orzeczniczą uzasadnienie oczywistej zasadności
skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do rozpoznania wymaga powołania
się na kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów
prawa materialnego lub procesowego i przeprowadzania wywodu zmierzającego do
jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono
widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez
I CSK 1715/24
3
potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu
wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Nie chodzi przy
tym o naruszenie jakiegokolwiek przepisu zastosowanego lub niezastosowanego
przez sąd w toku rozpoznawania sprawy, lecz o naruszenie, które – gdy rzecz
dotyczy prawa procesowego – mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skonfrontowanie uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania z motywami zaskarżonego postanowienia nie potwierdza tezy
skarżącego o oczywistej zasadności skargi. Zarzuty powoda zgłoszone w związku
z odmówieniem mu statusu konsumenta nawiązują do jednego tylko wątku
wywodu prawnego Sądu Apelacyjnego, gdy tymczasem Sąd ten uzupełnił ustalenia
faktyczne dokonane w sprawie o informacje o okolicznościach, w jakich powód
zawarł umowy oraz o ich celu, i to przede wszystkim na bazie tych danych
sformułował wnioski o konsumenckim lub niekonsumenckim charakterze umów.
Zacytowane przez powoda stwierdzenie znalazło się w końcowej części motywów
wyroku, w której Sąd Apelacyjny – w uzupełnieniu do szerokiej argumentacji
przytoczonej wyżej – dał wyraz swojemu stanowisku na temat tego, czy od
okoliczności dotyczących konkretnej osoby zawierającej umowę kredytową
z bankiem – mających m.in. wpływ na ocenę jej zdolności kredytowej, do których
należy wykształcenie, wykonywany zawód i poziom wiedzy ekonomicznej
niejednokrotnie wyższy niż wymagany od pracowników banku – ma zależeć to, czy
zostanie ona zakwalifikowana do grupy konsumentów. Z wywodu Sądu
Apelacyjnego wynika przy tym, że przedstawione cechy powinny być uwzględniane
w celu dokonania pewnych rozróżnień w ramach grupy konsumentów („dokonanie
indywidulanych rozróżnień w ramach grupy konsumentów zaciągających kredyt”),
po to, by określić zakres informacji, jakie powinny im być przekazane na temat
oferowanego produktu. W podsumowaniu tego wątku rozważań Sąd Apelacyjny
stwierdził, że skoro także w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE ustalony
został wzorzec konsumenta „rozważnego, świadomego i krytycznego, który jest
w stanie prawidłowo rozumieć kierowane do niego informacje”, to osoby o takich
właściwościach nie można zwolnić z obowiązku przejawiania jakiejkolwiek
staranności przy ocenie umowy, którą mają zawrzeć. Powód, jak stwierdził Sąd
Apelacyjny, zrezygnował z negocjowania warunków umów kredytowych, co było
I CSK 1715/24
4
możliwe, działając – jak wyjaśnił – „pod presją czasu”, „w obawie przed
nieskorzystaniem z wyjątkowej okazji”.
W wyrokach 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22 (OSNC-ZD 2022, nr 4, poz.
50) i z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 914/22, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że status
osoby fizycznej jako konsumenta wyznaczany jest w ramach konkretnej czynności
prawnej dokonywanej z przedsiębiorcą z uwzględnieniem jej rodzaju i celu. Nie
decyduje o nim to, czy dana osoba prowadzi działalność gospodarczą lub
zawodową, lecz to, czy czynność zdziałana z przedsiębiorcą pozostaje
w bezpośrednim związku z jej działalnością. Punktem odniesienia przy ocenie
związku czynności prawnej z prowadzoną przez kredytobiorcę działalnością
gospodarczą jako bezpośredniego lub pośredniego, są okoliczności danej sprawy
istniejące w czasie dokonywania skonkretyzowanej czynności. Właściwe dla jej
dokonania są kryteria rodzaju czynności prawnej i jej przedmiotu, typowego
charakteru czynności ze względu na prowadzoną działalność gospodarczą,
przeznaczenia nabywanego towaru lub usługi dla celu bezpośrednio lub pośrednio
związanego z działalnością gospodarczą (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 3
października 2014 r. V CSK 630/13, OSNC 2015, nr 7-8, poz. 96 i 13 czerwca 2012
r., II CSK 515/11; w orzecznictwie unijnym wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej z 3 lipca 1997 r., C-269/95, Benincasa, pkt 16; z 20 stycznia 2005 r.,
C-464/01, Gruber, pkt 36; z 3 września 2015 r., C-110/14, Costea, pkt 18,21 i 30;
z 19 listopada 2015 r., C-74/15, Tarcãu, pkt 26; z 25 stycznia 2018 r., C-498/16,
Schrems, EU:C:2018:37, pkt 29). W wyroku z 8 czerwca 2023 r., C-570/21, I.S.
i K.S., pkt 59, Trybunał Sprawiedliwości UE przyjął, że pojęcie „konsumenta”
w rozumieniu dyrektywy 93/13 obejmuje osobę, która zawarła umowę kredytu do
użytku częściowo związanego z jej działalnością gospodarczą lub zawodową,
a w części niezwiązanego z tą działalnością, wspólnie z innym kredytobiorcą,
który nie działał w ramach swojej działalności gospodarczej lub zawodowej, jeżeli
cel działalności gospodarczej lub zawodowej jest tak ograniczony, że nie jest on
dominujący w ogólnym kontekście tej umowy.
W celu właściwego zastosowania w sprawie prawa materialnego sąd ma
obowiązek zweryfikowania, czy strona sporu, u podstaw którego leży umowa
łącząca ją z przeciwnikiem zawarła tę umowę jako konsument. Weryfikacja ta
I CSK 1715/24
5
dokonuje się w świetle informacji o okolicznościach zawarcia umowy oraz celu,
w jakim umowa została zawarta przedstawionych i wykazanych przez same strony,
w tym i tę, która przypisuje sobie w ocenianym stosunku prawnym status
konsumenta. Z uwagi na nieco inny reżim prawny mający zastosowanie do umów
z udziałem konsumentów teza o takim charakterze spornego stosunku prawnego
musi być ujawniona przeciwnikowi procesowemu, żeby mógł on zająć wobec niej
stanowisko i podjąć obronę własnych interesów w sporze.
O wyniku postępowania w sprawie zadecydowała nie przytoczona przez Sąd
Apelacyjny jedynie uzupełniająco argumentacja, lecz poczynione dodatkowo
ustalenia faktyczne i sformułowana na ich podstawie ocena, że powód zawarł obie
umowy kredytowe wprawdzie jako osoba fizyczna, lecz nie w celu zaspokojenia
swoich potrzeb konsumpcyjnych. Takiemu przeznaczeniu przeczy choćby kwota
kredytów przekraczająca przeciętną wysokość kredytów zaciąganych w 2008 r.
nawet na cele zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, w którym to celu zawsze
zawiera się jakiś pierwiastek inwestycyjny z uwagi na cechy mienia nabywanego za
środki z kredytu, nie podlegającego zużyciu, lecz trwale zasilającego majątek
kredytobiorcy. Jak wynika z ustaleń Sądu Apelacyjnego powód pobrał jeden kredyt
w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą i w celu jej rozwinięcia przez
zakup udziałów w spółce, zaś drugi w celu zrealizowania remontu […] i jego
otoczenia, na terenie którego prowadzi działalność gospodarczą – hotelowo-
konferencyjną.
W umowie kredytu zawieranej przez bank, czyli profesjonalistę na rynku
finansowym i przez przedsiębiorcę zajmującego się inną działalnością gospodarczą
oczywista jest przewaga banku, ale nie skutkuje to samo przez się nieważnością
umowy czy też jej postanowień. Z nierównej sytuacji prawnej stron umowy kredytu
nie można automatycznie wyprowadzić wniosku o sprzeczności umowy z zasadami
współżycia społecznego, gdyż brak równowagi świadczeń będący wyrazem woli
stron (art. 3531 k.c.) nie wymaga co do zasady wystąpienia okoliczności ją
usprawiedliwiających, zwłaszcza gdy umowa została zawarta między osobami, od
których należy wymagać wyższej staranności w dbałości o własne interesy przy
zawieraniu umowy, do czego odniósł się Sąd Apelacyjny w tej części wywodu, którą
powód cytuje. Z uwagi na datę zawarcia umów kredytu brak było podstaw do ich
I CSK 1715/24
6
oceny w świetle art. 3855 k.c., wprowadzonego do systemu prawnego z dniem 1
stycznia 2021 r. ustawą z 31 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu
ograniczenia obciążeń regulacyjnych (Dz. U. poz. 1495). O braku podstaw do
oceny umów jako nieważnych na gruncie art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 3531 k.c.
Sąd Apelacyjny się wypowiedział.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co
do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1
k.p.c., § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców
prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935), orzeczono jak w postanowieniu.
(M.M.)
[a.ł]
