I CSK 2026/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Maciej Kowalski
21 lutego 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 21 lutego 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku W. L., A. T. L. i M. L.-G.
z udziałem M. J., I. J., D. S. i M. J.
o zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej M. J.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Elblągu
z 19 grudnia 2022 r., I Ca 316/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. ustala, że wnioskodawcy i uczestnicy postępowania ponoszą
koszty postępowania kasacyjnego we własnym zakresie.
(a.z.)
UZASADNIENIE
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od postanowienia Sądu Okręgowego
w Elblągu z 19 grudnia 2022 r., uzupełnionej pismem z 30 grudnia 2024 r.,
uczestniczka postępowania M.J. wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania
wskazując, że w niniejszej sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych
co w konsekwencji w całości czyni skargę kasacyjną w pełni uzasadnioną.
W ocenie skarżącej Sądy obydwu instancji w błędny sposób przyjęły
w sprawie rozpoczęcie biegu terminu zasiedzenia jak również błędnie ustaliły,
że z chwilą usunięcia z obiegu prawnego art. 177 k.c. okres w którym
I CSK 2026/23
2
nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa mógł zostać w całości doliczony
do terminu zasiedzenia.
Uczestniczka podniosła, że okres potrzebny do zasiedzenia opisany
w art. 172 k.c. może zostać skrócony o połowę w oparciu o art. 10 ustawy z dnia
28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny tylko wtedy, kiedy z chwilą
wejścia w życie ww. ustawy zmieniającej k.c. tj. 1 października 1990 r. samoistny
posiadacz w dobrej wierze posiadał nieruchomość przez dwadzieścia lat
lub dłuższy okres od dwudziestu lat, w złej wierze natomiast przez okres lat
trzydziestu lub dłuższy.
Według skarżącej, wnioskodawcy z chwilą wejścia w życie art. 1 pkt 34
ww. ustawy zmieniającej k.c., którym uchylono art. 177 k.c. oraz art. 1 pkt 32
ww. ustawy zmieniającej k.c., a którym wydłużono okresy potrzebne
do zasiedzenia, jak również art. 10 tej ustawy uprawniającym do skrócenia okresów
o połowę, byli w samoistnym posiadaniu nieruchomości należącej do uczestniczki
łącznie przez 15 lat, 5 miesięcy i 26 dni.
Zdaniem uczestniczki, wynika z tego, że na dzień wejścia uprawnienia
do skrócenia okresu posiadania (1 października 1990 r.) o połowę zgodnie z art. 10
ww. ustawy zmieniającej k.c. nie został spełniony warunek jakim jest zaistnienie
stanu posiadania w okresie obowiązywania zakazu z art. 177 k.c. na dzień wejścia
w życie ww. ustawy zmieniającej k.c., tj. przez okres opisany w art. 172 k.c.
zmienionego przez art. 1 pkt 32 ustawy zmieniającej k.c.
Ponadto uczestniczka podniosła, że ustalenie rozpoczęcia biegu terminu
potrzebnego do zasiedzenia na podstawie art. 1 i art. 5 ustawy z dnia 10 maja
1990 roku Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę
o pracownikach samorządowych - od dnia 27 maja 1990 r., tj. od dnia wejścia tej
ustawy w życie, z uwagi na fakt stania się nieruchomości z mocy prawa mieniem
gminy, stoi w wyraźnej sprzeczności z treścią art. 9 ww. ustawy zmieniającej k.c.
Zdaniem skarżącej istnieje konieczność dokonania wykładni przepisów
prawnych wskazanych powyżej w zakresie ustalania daty rozpoczęcia biegu
terminu zasiedzenia po usunięciu z obrotu prawnego art. 177 k.c. oraz samoistnego
I CSK 2026/23
3
posiadania w okresie obowiązywania zakazu z art. 177 k.c., przy zastosowaniu
art. 10 ww. ustawy zmieniającej k.c.
Wnioskodawcy A. L. i W. L. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o
odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania
kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu
postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia (środek prawny),
nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa,
jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia
z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością
lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia
orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej (zob. np.
postanowienia SN: z 22 marca 2007 r., III CZ 16/07; z 13 czerwca 2018 r., II CSK
71/18; z 7 lipca 2022 r., I CSK 2151/22; z 28 września 2023 r. I CSK 6680/22,
i z 12 stycznia 2024 r., I CSK 2817/23).
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja
tzw. „przedsądu” ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych
w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej.
W razie wystąpienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione (zob. np. postanowienie SN
z 17 czerwca 2021 r., IV CSK 1/21).
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania
lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez
I CSK 2026/23
4
prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek
o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły
stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej
do rozpoznania.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do sposobu przedstawienia wniosku
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienia zauważyć
trzeba, że brak w nim powołania stosownych przepisów ustawy procesowej
regulujących poszczególne przesłanki przedsądu – art. 3989 § 1 pkt 1,2,3,4 k.p.c.
Analiza tego wniosku uprawnia jednak – jak się wydaje – do przyjęcia, że według
skarżącej istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów oraz, że skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z drugiej strony, odnotowania wymaga,
że przedmiotowe uzasadnienie nie zawiera wyraźnego podziały na argumenty
odnoszące się do konkretnej przyczyny kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę ujęcie przedmiotowego wniosku uczestniczki przypomnieć
także należy, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego
wyjaśniono już, że jeżeli jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3984 § 2 w zw. art. 3989 § 1 k.p.c.) wskazuje się istotne
zagadnienie prawne, a więc zagadnienie poważne, wymagające pogłębionej
analizy prawnej i wcześniej nierozstrzygane, to skarga taka nie może być
jednocześnie oczywiście uzasadniona, a więc uzasadniona prima facie, bez
podejmowania jakichkolwiek szczegółowych analiz i dociekań. To samo dotyczy
zbiegu przesłanek w postaci oczywistej zasadności skargi oraz potrzeby wykładni
przepisów prawa (zob. orzeczenia SN: z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 577/17, i z 17
lipca 2019 r., III CSK 148/19). W konsekwencji konstrukcja wniosku uczestniczki
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może być uznana za prawidłową.
Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne
wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis
prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo
niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności
w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,
I CSK 2026/23
5
które należy przytoczyć (zob. m.in. postanowienia SN: z 8 marca 2007 r., II CSK
84/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 13 października 2023, I CSK
2890/23; z 30 listopada 2023 r., I CSK 5560/22, i z 21 grudnia 2023 r., I CSK
3439/23). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie
argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także
przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (zob. np. postanowienia SN:
z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 9 listopada 2023 r., I CSK 6588/22).
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK
5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony
przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,
może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie
wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne
stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie
prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd
we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające
zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r.,
I CSK 691/14; z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22).
Ponadto przesłanka kasacyjna z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. ma za przedmiot
analizę konkretnych przepisów i do tego się ogranicza, a więc nie polega
na jednoczesnej wykładni kilku przepisów i poszukiwaniu na tej podstawie
określonej normy prawnej, która mogła albo nie mogła zostać zastosowana
w zindywidualizowanej sprawie objętej skargą kasacyjna (zob. postanowienie SN
z 13 stycznia 2022 r., I CSK 1467/22).
Nieodzowne jest również, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej
określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną
od Sądu Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego
(zob. np. postanowienia SN: z 25 października 2023 r., I CSK 2926/23).
Skarżąca nie wykazała powołanej we wniosku przesłanki kasacyjnej
w rozumieniu powyżej wyjaśnionym. Zaprezentowane uzasadnienie nie zawiera
bowiem stosownego wywody jurydycznego wskazującego, że chodzi o wykładnię
I CSK 2026/23
6
przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione
w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich
dotychczasowej wykładni. Ponadto brak w nim odpowiedniego wyjaśnienia na czym
polegają wątpliwości związane z wykładnią przywołanych regulacji, że mają one
poważny oraz rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną
sprawą, a ponadto, że jest istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz
publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej.
Skarżąca nie powołała przy tym żadnych orzeczeń – zwłaszcza Sądu
Najwyższego, które jednoznacznie wskazywałyby na występowanie w judykaturze
rozbieżności wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni
przywołanych przepisów.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego tymczasem wyjaśniono, że w myśl
art. 10 ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny skróceniu, najwyżej o połowę,
ulega ustawowy dwudziestoletni lub trzydziestoletni termin zasiedzenia
przewidziany w art. 172 k.c. (zob. postanowienie SN z 16 kwietnia 2008 r., V CSK
532/07 i przytoczone tam orzecznictwo). Wskazano również, że artykuł 10
powyższej ustawy znajduje zastosowanie także do nieruchomości państwowych,
które z dniem 27 maja 1990 r. stały się z mocy prawa mieniem komunalnym. Jeżeli
korzystanie z trwałego i widocznego urządzenia nastąpiło przed dniem 27 maja
1990 r., bieg zasiedzenia służebności gruntowej obciążającej nieruchomość, która
do tego dnia była przedmiotem własności państwowej i z tym dniem z mocy prawa
stała się mieniem komunalnym, rozpoczyna się dnia 27 maja 1990 r.
(zob. postanowienie SN z 13 października 2023 r., I CSK 2657/23). Niezależnie
od tego, czy nieruchomość państwowa przed dniem 1 października 1990 r.
(uchylenia art. 177 k.c.) została zbyta osobie fizycznej, czy też z mocy prawa uległa
komunalizacji, zasiedzenie biegło od dnia utraty przez tę nieruchomość statusu
przedmiotu własności państwowej, termin zasiedzenia ulegał jednak skróceniu
o czas, w którym nieruchomość była własnością państwową, lecz nie więcej niż
o połowę. Od tego momentu właściciel, musiał liczyć się ze skutkami samoistnego
posiadania nieruchomości przez inne osoby (zob. postanowienie SN z 2 lutego
2022 r., II CSKP 7/22).
I CSK 2026/23
7
Wobec powyższego nie można przyjąć, że zachodzi uzasadniona potrzeba
kolejnych wypowiedzi Sądu Najwyższego we wskazywanej przez skarżącą materii.
Wyłącza to z kolei uznanie, że podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
została w skardze kasacyjnej wykazana (zob. postanowienie SN z 21 lutego
2024 r., I CSK 913/23).
Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym
orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista
zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane
w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała
miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,
że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione
we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście
uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym
tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy
czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone
uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut
oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN:
z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca
2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,
I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK
1673/23).
Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje
jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym
sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które
polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu
oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną
w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie
obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu
w ustalonym stanie faktycznym.
I CSK 2026/23
8
Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym
w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej
do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,
lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,
które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK
5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).
Nie budzi również wątpliwości, że okoliczności uzasadniające przyjęcie
skargi do rozpoznania skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się
do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie
tak zwanego „przedsądu” (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 stycznia 2022 r.,
I CSK 947/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, i z 10 sierpnia 2023 r., I CSK
5584/22).
Uczestniczka nie przedstawiła przekonujących od razu, widocznych prima
facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce
i zaskarżeniu. Zaprezentowane przez skarżącą obszerne uzasadnienie przyczyny
kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. stanowi w istocie polemikę z argumentacją
przedstawioną przez Sąd Okręgowy, a sposób prezentacji zarzutów nadaje
mu charakter uzasadnienia właściwego dla podstaw skargi kasacyjnej.
Tym samym wymaga dokonania wnikliwej i pogłębionej analizy wniesionego środka
prawnego – zbliżonej do jego rozpoznania, co na etapie przedsądu jest
niedopuszczalne (zob. postanowienie SN z 15 marca 2022 r., I CSK 4518/22).
W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd
Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1
k.p.c.).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.,
Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1
zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c.
I CSK 2026/23
(a.z.)
[a.ł]
9
Maciej Kowalski
