I CSK 1958/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Paweł Grzegorczyk
6 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 6 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa K.K.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej K.K.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 15 stycznia 2024 r., VII AGa 1114/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego powoda,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
(K.G.)
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten
I CSK 1958/24
2
odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem
zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od
orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania
sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w
zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w
skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o
charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod
kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).
W złożonej skardze kasacyjnej skarżący K.K. powołał się na potrzebę
wykładni przepisów prawnych, tj. art. 3531 w związku z art. 58 k.c., przez
rozstrzygnięcie, jakie konsekwencje dla bytu umowy kredytu denominowanego w
walucie obcej wywołuje zawarcie w niej postanowień sprzecznych z zasadami
współżycia społecznego lub kolidujących z naturą stosunku prawnego,
polegających na odesłaniu do kursu tabelarycznego banku przy określeniu kwoty
kredytu i rat, a w szczególności, czy możliwe jest zastąpienie takiego
postanowienia odwołaniem do kursu średniego NBP. Wskazał również na
występowanie, w zbliżonym kontekście, istotnego zagadnienia prawnego, a
ponadto na istotne zagadnienia prawne dotyczące konieczności ustalenia, czy z
faktu, że rachunek bankowy jest prowadzony dla konkretnej osoby, może wynikać
domniemanie prawne bądź faktyczne, iż środki pobrane bez podstawy prawnej z
tego rachunku stanowią świadczenie nienależne spełnione przez tę osobę.
Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów
(art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis prawa lub
zespół tych przepisów, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się
wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez
skarżącego rozbieżności w judykaturze w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. m.in. postanowienia
Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z dnia 28 marca
2007 r., II CSK 84/07).
I CSK 1958/24
3
Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)
wymaga natomiast sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on
precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten
powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób
abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy
tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,
nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.
151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK
623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK
547/14).
Bliższa analiza wniosku nie pozwoliła uznać, że sprawie wystąpiły powołane
przyczyny kasacyjne.
Konsekwencje stosowania w umowach kredytowych z przedsiębiorcami,
powiązanych z walutą obcą, postanowień odsyłających do stosowania kursu
tabelarycznego banku przy wypłacie kredytu i spłacie rat kredytu były wielokrotnie
rozważane przez Sąd Najwyższy. W judykaturze przyjmuje się konsekwentnie, że
rozwiązania takie kolidują z zasadami słuszności kontraktowej nie tylko w
stosunkach z konsumentami, lecz także w relacjach profesjonalnych (art. 58 § 2 w
związku z art. 3531 k.c.), w drugim z tych przypadków ich nieważność nie
przesądza jednak nieważności umowy kredytu. W sprawach pozostających poza
zakresem zastosowania dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w
sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s.
29) eliminacja luki polegającej na braku w umowie kredytu ustaleń co do kursu
pozwalającego dokonywać przeliczeń walutowych, powstałej na skutek uznania
pierwotnie zawartych w umowie postanowień przeliczeniowych za nieważne, może
bowiem nastąpić w drodze analogicznego zastosowania norm, które odsyłają – w
razie konieczności dokonywania tego rodzaju przeliczeń – do kursu średniego
odpowiedniej waluty obcej ustalanego przez NBP.
Podstawy dla sięgnięcia do tej zasady należy upatrywać w art. 56 k.c.,
zważywszy, że zawarte w tym przepisie odesłanie do ustawy obejmuje również
I CSK 1958/24
4
normy ustalone w drodze wnioskowań inferencyjnych. W przypadku nadużycia
silniejszej pozycji kontraktowej niewłaściwe jest zarazem sięganie do kryterium
hipotetycznej woli stron (art. 58 § 3 k.c.) przy ocenie możności utrzymania umowy
w mocy, ponieważ groziłoby to ryzykiem dalszego pogorszenia sytuacji słabszego
kontrahenta, gdyby strona, która narzuciła niedopuszczalne postanowienie
umowne, wywodziła, nierzadko nie bez racji, że nie zawarłaby umowy z
pominięciem niedopuszczalnego postanowienia umownego (por. wyroki Sądu
Najwyższego z dnia 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, OSNC-ZD 2022, nr D, poz.
50, z dnia 12 kwietnia 2023 r., II CNPP 11/22, z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP
914/22 i II CSKP 1130/22 oraz z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 964/23, OSNC
2025, nr 2, poz. 21, a także postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia
2023 r., I CSK 5082/22, z dnia 20 lipca 2023 r., I CSK 6022/22, z dnia 31 sierpnia
2023 r., I CSK 5891/22 i dnia 7 września 2023 r., I CSK 6354/22).
W zestawieniu z powołaną judykaturą argumenty wniosku, w tym powołane
w nim orzeczenia sądów powszechnych, nie stwarzały podstawy do przyjęcia, iżby
rozważana kwestia w dalszym ciągu budziła poważne wątpliwości w rozumieniu
art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., a zatem wykraczające poza typowe trudności
interpretacyjne, immanentne procesowi sądowego stosowania prawa, względnie
powodowała rozbieżności w orzecznictwie, a tym bardziej, iżby stanowiła
zagadnienie prawne o precedensowym (nowym) charakterze.
W odniesieniu do drugiego z zagadnień powołanych we wniosku należało
zauważyć, że fakt pobierania środków pieniężnych z określonego rachunku
bankowego nie stanowi źródła domniemania prawnego (art. 234 k.p.c.) co do faktu,
że spełniającym świadczenie był dysponent rachunku. Zaskarżony wyrok nie
bazował jednakże na tego rodzaju domniemaniu. Sposób posługiwania się przez
sądy meriti domniemaniami faktycznymi (art. 231 k.p.c.), jako podstawą ustaleń
faktycznych, sytuuje się natomiast poza granicami kontroli kasacyjnej (por. wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2017 r., I CSK 93/17 i powołane tam
orzecznictwo).
W procesie o zwrot nienależnego świadczenia powoda obciąża ciężar
dowodu co do faktów wskazujących na to, że spełnił on – nie zaś inna osoba –
I CSK 1958/24
5
świadczenie nienależnie (art. 6 k.c.). Jeżeli Sąd meriti – po przeprowadzeniu
postępowania dowodowego, w tym z ewentualnym wykorzystaniem domniemań
faktycznych – uznał, że powód nie udowodnił tego faktu, a co więcej – stwierdził, że
świadczenie było realizowane przez inną osobę, to polemika z tym stanowiskiem na
etapie postępowania kasacyjnego nie jest dopuszczalna (art. 3893 § 3 k.p.c.), a tym
samym materia ta nie może uzasadniać przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania.
Ubocznie należało zauważyć, że eksponowany przez powoda argument, iż
był on dłużnikiem w ramach umowy kredytu (kredytobiorcą), nie jest równoznaczny
z wykazaniem, że to jemu przysługuje legitymacja materialna w procesie o zwrot
nienależnego świadczenia spełnianego w wykonaniu tej umowy w związku z jej
twierdzoną nieważnością.
W tym stanie rzeczy należało uznać, że wywody wniosku nie ujawniały
potrzeby wypowiedzi Sądu Najwyższego w objętej nimi materii, z uwzględnieniem
publicznoprawnych, ponadindywidualnych zadań skargi kasacyjnej.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,
art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
[a.ł]
(K.G.)
