POSTANOWIENIE

28 kwietnia 2023 r.

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

SSN Monika Koba

na posiedzeniu niejawnym 28 kwietnia 2023 r. w Warszawie,

w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji w upadłości w W.
‎przeciwko M. M.

o uznanie umowy za bezskuteczną i wydanie,
‎na skutek skargi kasacyjnej M. M.
‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
‎z 13 listopada 2020 r., VI ACa 861/19,

1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2) oddala wniosek powoda o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 13 listopada 2020 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie sprostował oczywistą niedokładność w punkcie pierwszym zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce słów „ ustala bezskuteczność w stosunku do Syndyka masy upadłości” wpisał „uznaje za bezskuteczne w stosunku do masy upadłości” oraz oddalił apelację pozwanego M. M. od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 16 października 2018 r., którym uznano za bezskuteczne względem powoda Syndyka masy upadłości M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji w upadłości w W. umowy darowizny z 5 grudnia 2017 r. i z 7 grudnia 2017 r. zawarte między pozwanym M. M. i jego małżonką G. M., na mocy których pozwany nabył prawa do nieruchomości szczegółowo opisane w sentencji rozstrzygnięcia.

U podstaw częściowego uwzględnienia powództwa i oddalenia apelacji legło stwierdzenie, że wszystkie przesłanki pozwalające na uwzględnienie skargi pauliańskiej zostały w sprawie wykazane, a pozwany, nie przeprowadził dowodów – przy uwzględnieniu znajdujących zastosowanie w sprawie domniemań ( art. 527 § 3 k.c.) - wykazujących bezzasadność powództwa.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwanego.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłankę z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.

W ocenie skarżącego oczywisty charakter skargi kasacyjnej wynika z kwalifikowanego naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 350 § 1 i 3 k.p.c., art. 321 § 1 k.p.c. oraz art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 7 listopada 2019 r., a także art. 527 § 1 i 2 w zw. z art. 6 k.c., co w konsekwencji spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 398⁴ § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).

Skonfrontowanie zaskarżonego orzeczenia z uzasadnieniem wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala na stwierdzenie, by spełniona została przesłanka oczywistej zasadności skargi.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie wskazywano, że związanie granicami żądania nie oznacza, że sąd związany jest w sposób bezwzględny samym sformułowaniem zgłoszonego żądania. Jeżeli zatem sformułowanie to jest niewłaściwe, sąd może je odpowiednio zmodyfikować nie naruszając jednak woli powoda, wyrażonej wprost lub dającej się wywieść z uzasadnienia żądania, a także z twierdzeń powoda co do okoliczności faktycznych przedstawionych w toku postępowania, aż do zamknięcia rozprawy. Żądanie pozwu może bowiem podlegać wykładni zmierzającej do uwzględnienia rzeczywistej woli powoda (zob. m.in. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2019 r., III CZP 105/18, OSNC 2020, nr 2, poz. 18; wyroki Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2019 r., V CSK 551/17, OSNC-ZD 2020, nr A, poz. 13; z 27 listopada 2017 r., II CSK 86/17, M.Pr. Bank. 2018, nr 11, str. 43; z 10 listopada 2017 r., V CZ 70/17, niepubl.; z 17 maja 2013 r., I CSK 540/12, OSNC – ZD 2013, nr D, poz. 85; z 11 maja 2004 r., II CK 307/03, niepubl.; z 18 czerwca 1988 r., II CKN 817/97, OSNC1999, nr 1, poz. 16 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 6 września 2018 r., V CSK 483/17, niepubl. ).

Sąd Apelacyjny korygując w ramach sprostowania, że ustalenie bezskuteczności zaskarżonych czynności następuje w stosunku do masy upadłości, a nie syndyka mieścił się w granicach twierdzeń powoda co do okoliczności faktycznych przedstawionych w toku postępowania. Wbrew stanowisku skarżącego nie naruszył zatem w sposób kwalifikowany art. 350 § 1 i 3 k.p.c. oraz art. 321 § 1 k.p.c.

O tym co strona powinna udowodnić w konkretnym procesie decyduje przede wszystkim przedmiot sporu, prawo materialne regulujące określone stosunki prawne oraz prawo procesowe normujące zasady postępowania dowodowego (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2009 r., IV CSK 71/09, OSP 2014, nr 3, poz.32). Uwzględniając treść art. 6 k.c. wierzyciela dochodzącego od dłużnika spełnienia świadczenia obciąża ciężar wykazania przysługującej mu wierzytelności tj. wykazania wszystkich faktów, z którymi właściwe przepisy prawa materialnego wiążą powstanie wierzytelności, o określonej treści i rozmiarze. Fakty prawnoniweczące musi natomiast udowodnić strona, która wywodzi z nich swoje twierdzenie, o nieistnieniu praw czy obowiązków (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 29 września 2005 r., III CK 11/05, niepubl.; z 17 czerwca 2009 r., IV CSK 71/2009, niepubl.; z 20 sierpnia 2009 r., II CSK 166/2009, OSNC –ZD 2010, nr B, poz. 55, i z 18 lutego 2010r., II CSK 449/2009, niepubl.).

Przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, że powód wykazał w okolicznościach sprawy, że wszystkie przesłanki skargi pauliańskiej zostały zrealizowane nie dowodzi oczywistej zasadności skargi, skoro pozwany nie obalił domniemań o których mowa w art. 527 § 3 k.c., ani nie wykazał, że wartość nabytych przez niego od spółki nieruchomości przy uwzględnieniu wysokości wierzytelności zabezpieczonej hipoteką oraz odroczenia terminu spłaty na kilka lat ( 3,5 oraz 5,5 roku) nie była rażąco zaniżona, a nieefektywność ewentualnej egzekucji będzie wynikała wyłącznie z obciążenia nabytych nieruchomości hipotekami, a nie z dokonania zakwestionowanych czynności.

Prezentując stanowisko przeciwne skarżący pomija, że z wiążącej Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia ( art. 398¹³ § 2 i 398³ § 3 k.p.c.) wynika, że po dacie zbycia nieruchomości na jego rzecz doszło do ich dodatkowego obciążenia hipotekami ( k. 748), zostały one zbyte za ułamek ich wartości z odroczonym terminem płatności, w sytuacji, gdy spółka zalegała z płatnościami na rzecz wierzycieli, a następnie doszło do jej upadłości.

Uznanie - w tych okolicznościach - przez Sądy obu instancji, że czynności prawne między pozwanym (prezesem zarządu pozwanej spółki) i spółką, a następnie pozwanym i jego żoną zmierzały do pokrzywdzenia wierzycieli upadłej spółki, zwiększyły jej niewypłacalność w większym stopniu niż przed dokonaniem czynności ( art. 527 § 2 k.c.) i w zakresie uwzględniającym powództwo są bezskuteczne wobec masy upadłości, nie przemawia za oczywistą zasadnością skargi. W takiej sytuacji Sąd Apelacyjny miał podstawy do przyjęcia, że ciężar dowodu, iż nie doszło do pogłębienia niewypłacalności w rozumieniu art. 527 § 2 k.c., gdyż upadła spółka wyzbyła się składników majątkowych, które ze względu na ustanowione na nich zabezpieczenia rzeczowe były dla wierzycieli niedostępne, spoczywał na skarżącym ( zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 1982 r., I CR 79/82, niepubl.).

O oczywistej zasadności skargi nie może także świadczyć naruszenie art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przepis ten nie obowiązywał bowiem w dacie orzekania przez Sąd drugiej instancji. Niezależnie od powyższego w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się konsekwentnie, że naruszenie art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. ( aktualnie art. 327¹ k.p.c.) może być zarzucane w skardze kasacyjnej tylko wyjątkowo, gdy wady uzasadnienia uniemożliwiają dokonanie kontroli kasacyjnej (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 11 maja 2000 r., I CKN 272/00, niepubl.; z 18 lutego 2005 r., V CK 469/04, MoP 2009, nr 9, s. 501 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 22 maja 2013 r., III CSK 293/12, OSNC 2012, nr 12, poz. 148). W motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny przytoczył podstawę faktyczną i prawną swojego rozstrzygnięcia i wyłuszczył swoją koncepcję rozstrzygnięcia sprawy. Argumentacja przytoczona w uzasadnieniu wniosku nie dowodzi, że Sąd ten sporządził uzasadnienie wadliwe konstrukcyjnie lecz, że rozstrzygnął sprawę w sposób, którego skarżący nie akceptuje z przyczyn sprecyzowanych w podstawach skargi.

Analiza zatem wniosku na tle podstaw skargi oraz motywów zaskarżonego orzeczenia, nie prowadzi do oceny, że Sąd Apelacyjny ferując wyrok dopuścił się kardynalnych błędów, w stopniu przemawiającym za oczywistą zasadnością skargi.

Z tych względów, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

Sąd Najwyższy nie uwzględnił wniosku pełnomocnika powoda o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym, wziął bowiem pod uwagę, że odpowiedź na skargę kasacyjną może być wniesiona w terminie dwutygodniowym od doręczenia skargi (art. 398 ⁷ § 1 zdanie pierwsze k.p.c.). W orzecznictwie wyjaśniono, że takiej odpowiedzi nie stanowi tak nazwane pismo procesowe, wniesione po upływie ustawowego terminu do dokonania tej czynności (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 16 maja 2002 r., IV CKN 1071/00, OSNC 2003, nr 9, poz. 120; z 14 marca 2003 r., V CKN 1733/00, niepubl.; i z 7 maja 2003 r., IV CKN 113/01, niepubl., oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 29 maja 2018 r., I CSK 42/18, niepubl.). W konsekwencji, nie wywołuje ono skutków w zakresie zawartego w nim wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym, obejmujących sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną (art. 167 w związku z art. 391 § 1 i art. 398 ²¹ k.p.c.).

W okolicznościach sprawy odpis skargi kasacyjnej został doręczony syndykowi 9 września 2021 r. z pouczeniem o prawie do złożenia odpowiedzi na skargę w terminie dwutygodniowym ( k. 830 i k. 813). Ustanowienie przez syndyka po upływie terminu do wniesienia odpowiedzi na skargę profesjonalnego pełnomocnika ani nie uprawnia go do żądania ponownego doręczenia odpowiedzi na skargę pełnomocnikowi, o czym został przez Sąd Apelacyjny poinformowany ( k. 987 – 988), ani nie otwiera ponownie terminu do złożenia odpowiedzi na skargę.