I CSK 1612/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
25 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 25 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku K. S. i I. S.
z udziałem J. M., M. I., W. I., P. P., R. K., M. P., Ł. Z. i A. Z.
o ustanowienie drogi koniecznej,
na skutek skargi kasacyjnej M. I. i W. I.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi
z 19 grudnia 2024 r., III Ca 649/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. stwierdza, że wnioskodawcy i uczestnicy ponoszą koszty
postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
I CSK 1612/25
2
wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,
o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Uczestnicy W. I. i M. I. wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z
powołaniem się na wystąpienie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art.
3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) – jak stwierdzili – „dotyczącego służebności drogi koniecznej”.
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu
o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym
orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to
zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną
uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze
stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być
ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla
systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej
sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez
sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3
i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez
skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
Zagadnienie sformułowane przez skarżących nie ma cech zagadnienia
prawnego w znaczeniu przytoczonym wyżej, którego rozstrzygnięcie byłoby celowe
po to, by właściwie zastosować prawo materialne do okoliczności ustalonych
w sprawie.
O przesłankach ustanowienia służebności drogowej Sąd Najwyższy
wypowiedział się szerzej w uchwale z 28 stycznia 2022 r., III CZP 19/22 (OSNC
2022, nr 10, poz. 97). W tym kontekście stwierdzić należy, że ustawodawca
posługując się w art. 145 § 1 k.c. niedookreślonym pojęciem „odpowiedniego
dostępu” nie podjął żadnej próby jego zdefiniowania. Nieostrość kluczowego dla
konstrukcji drogi koniecznej pojęcia „odpowiedniości” dostępu nieruchomości do
drogi publicznej pozostawia sądowi znaczną swobodę w kształtowaniu treści
służebności oraz pozostawia możliwość dostosowania decyzji do konkretnych
I CSK 1612/25
3
czynników stanu faktycznego. Relatywny i ocenny charakter użytego przez
ustawodawcę przymiotnika „odpowiedni” sprawia, że decydujące znaczenie
w sprawie o ustanowienie służebności drogi koniecznej mają okoliczności faktyczne
konkretnej sprawy, z uwzględnieniem konieczności należytego wyważenia
interesów wnioskodawcy (właściciela nieruchomości mającej stać się władnącą)
i właścicieli nieruchomości, które mają być obciążone służebnością. Nieruchomość
ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej w rozumieniu art. 145 § 1 k.c., jeżeli
z siecią dróg publicznych w rozumieniu ustawy o drogach publicznych łączy ją szlak
drożny wydzielony geodezyjnie jako droga, która chociaż nie jest zaliczona do sieci
dróg publicznych, to pozwala na powszechny i nieskrępowany dostęp do
nieruchomości ogółowi osób.
W postanowieniu z 12 maja 2021 r., IV CSKP 16/21, Sąd Najwyższy
wyjaśnił, że za „odpowiedni” można uznać taki dostęp do drogi publicznej, który
pozwala właścicielowi korzystać z nieruchomości zgodnie z jej
przeznaczeniem i właściwościami. W postanowieniu z 25 maja 2021 r., II CSK
83/21, Sąd Najwyższy natomiast stwierdził, że odpowiedni dostęp do drogi
publicznej powinien zwykle obejmować także możliwość dojazdu do niej pojazdów
mechanicznych, ale nie jest to bezwzględnie konieczne, może bowiem nie być
uzasadnione potrzebami nieruchomości władnącej, konfiguracją granic,
ukształtowaniem terenu lub interesem społeczno-gospodarczym. Jeżeli
nieruchomość wnioskodawcy nie jest zabudowana, w szczególności budynkami
mieszkalnymi, to nie ma potrzeby, by zapewnić do niej dojazd służb
publicznych i straży”. Odpowiedni dostęp do drogi publicznej nie musi zatem
obejmować możliwości przejazdu pojazdów mechanicznych, jeżeli nie uzasadniają
tego potrzeby nieruchomości władnącej, konfiguracja granic, ukształtowanie terenu
lub interes społeczno-gospodarczy.
Skarżący nie biorą pod uwagę, że ustalenia faktyczne będące podstawą
wydania zaskarżonego postanowienia są dla Sądu Najwyższego wiążące i
niemożliwe wprost do zakwestionowania w postępowaniu kasacyjnym (art. 3983 § 3
i art. 39813 § 2 k.p.c.). Sąd Okręgowy ustalił, w jakim otoczeniu funkcjonują
nieruchomości uczestników postępowania i sposób ich zagospodarowania oraz
wyjaśnił zgodne z interesem społeczno-gospodarczym wszystkich nieruchomości
I CSK 1612/25
4
powody uzasadniające ukształtowanie szlaku drogowego w przyjęty przez nie
sposób. Jakkolwiek w istocie dostęp do nieruchomości powstałej z podziału
powinien być zagwarantowany przede wszystkim przez nieruchomość dla niej
macierzystą, to jednak w pewnych okolicznościach faktycznych może to nie być
możliwe z uwagi na właściwości tejże nieruchomości macierzystej, a przede
wszystkim konfigurację i sposób zagospodarowania jej terenu w stosunku do sieci
drogowej. Z ustaleń sądów meriti wynika, że nieruchomości wnioskodawców nie
może być zabezpieczony dostęp do drogi publicznej inaczej jak tylko przez dalsze
wykorzystywanie na ten cel szlaku przez działki uczestników do drogi krajowej […].
Takie skomunikowanie gruntu wnioskodawców z drogą publiczną ustalone zostało
przed wieloma laty z uwagi na ukształtowanie terenu. Zarówno wnioskodawcy, jak
i uczestnicy długo nie kwestionowali tego stanu. Ustanowienie drogi koniecznej
prowadzi w tych okolicznościach do prawnego uporządkowania utrwalonego stanu
faktycznego. Sądy meriti uznały, że przeprowadzenie drogi koniecznej w sposób
opisany w zaskarżonym postanowieniu było najprostszym rozwiązaniem
zapewniającym wszystkim nieruchomościom uzyskanie dostępu do drogi
publicznej, przy najmniejszym możliwym obciążeniu gruntu, przez który taki dostęp
byłby zabezpieczony. Sporządzony przez biegłą i zaakceptowany przez Sądy
projekt przebiegu służebności drogi koniecznej odzwierciedla zatem jedyny możliwy
dojazd do nieruchomości wnioskodawców od strony drogi […]. Ten szlak
komunikacyjny jest najkrótszy i najbardziej ekonomiczny. Poniesiony uszczerbek
majątkowy w związku obciążeniem nieruchomości został uczestnikom
skompensowany w postaci przyznanego im wynagrodzenia.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i § 2 w zw. z art. 13
§ 2 k.p.c. oraz – co do kosztów postępowania na podstawie art. 520 § 1 k.p.c.,
orzeczono jak w postanowieniu.
[dr]
[a.ł]
I CSK 1612/25
5
