I CSK 1409/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Dończyk
23 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 23 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.M. i S.M.
przeciwko P.K.
o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,
na skutek skargi kasacyjnej P.K.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
z 24 stycznia 2023 r., I ACa 85/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. oddala wniosek adw. M.C. o zasądzenie od Skarbu Państwa
na jej rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej
powodom z urzędu w postępowaniu kasacyjnym;
3. oddala wniosek adw. K.W. o zasądzenie od Skarbu Państwa
na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego.
(A.G.)
UZASADNIENIE
Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze
kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący
wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w
I CSK 1409/24
2
art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i
uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –
zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi
kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach
Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
z 24 stycznia 2023 r. (sygn. akt I ACa 85/21) pełnomocnik pozwanego P.K. –
zarzucając w ramach podstawy kasacyjnej rażące naruszenie prawa materialnego
– oparł wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania na przesłance określonej w art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c., argumentując, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Powołana przez skarżącego przesłanka oczywistej zasadności skargi
zachodzi wtedy, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej
wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień
– przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej
instancji w skardze kasacyjnej – o charakterze elementarnym, polegających w
szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście
sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i
nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na
oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie
faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno
konkretne twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca
racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie
polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r.,
IV CSK 307/19). Należy podkreślić, że samo twierdzenie o rażącym naruszeniu
prawa – nawet jeśli strona uznaje je za oczywiste – nie przesądza o spełnieniu
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania
decyduje dopiero sytuacja, w której naruszenie prawa prowadzi do wydania
I CSK 1409/24
3
oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania musi stanowić odrębny, samodzielny wywód prawny,
niezależny od uzasadnienia podstaw skargi kasacyjnej (art. 3984 § 2 k.p.c.). Sąd
Najwyższy na etapie przedsądu ocenia wyłącznie tę część skargi i nie jest
uprawniony do poszukiwania w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych argumentów,
które mogłyby zastąpić brak wykazania przesłanek przedsądu. Uzasadnienie
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinno zawierać
argumentację prawną wykazującą – z odwołaniem się do orzecznictwa lub
poglądów doktryny – że sąd drugiej instancji dopuścił się oczywistego naruszenia
prawa. Przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi Sąd Najwyższy nie może
rekonstruować na podstawie uzasadnienia podstaw kasacyjnych ani całości
wywodów skargi (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 14 maja 2020 r., I CSK
380/19 oraz z 29 stycznia 2016 r., IV CSK 525/15).
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że skarga kasacyjna nie zawiera
wyodrębnionej jednostki redakcyjnej przeznaczonej na uzasadnienie wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, czego wymaga art. 3984 § 2 k.p.c. W
treści skargi – bezpośrednio po sformułowaniu wniosku o przyjęcie skargi i
powołaniu przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – pojawia się sformułowanie
„albowiem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona”, mogące sugerować
zamiar przedstawienia takiego uzasadnienia, jednak nie tworzy ono samodzielnego
wywodu prawnego, który mógłby wykazać spełnienie powołanej przesłanki.
Formalne powołanie przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie zostało poparte
żadną argumentacją pozwalającą stwierdzić oczywistą zasadność skargi. Skarżący
nie wskazał w uzasadnieniu wniosku uchybienia o charakterze elementarnym,
dostrzegalnego prima facie, bez potrzeby pogłębionej analizy prawnej. Samo
przekonanie strony o wadliwości rozstrzygnięcia, nawet wyrażone w kategoriach
„oczywistości”, nie stanowi podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Tego rodzaju ogólne deklaracje nie mogą zastąpić wymaganej argumentacji
wykazującej istnienie przesłanki przedsądu. W części zatytułowanej „Uzasadnienie”
skarżący również nie przedstawia żadnej argumentacji odnoszącej się wprost do
przesłanki przedsądu. Ogranicza się tam do opisu stanu faktycznego, wartości
przedmiotu zaskarżenia oraz uzasadnienia zarzutu naruszenia prawa materialnego,
I CSK 1409/24
4
a więc do wywodu dotyczącego podstawy kasacyjnej, nie zaś uzasadnienia
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Skarżący nie wykazał więc,
aby skarga kasacyjna była oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c. Mając na uwadze treść uzasadnienia tego wniosku, w powiązaniu z
zarzutami wypełniającymi podstawę skargi kasacyjnej, należy przyjąć, że skarżący
próbuje uzasadnić oczywistą zasadność skargi argumentami dotyczącymi
naruszenia art. 898 § 1 k.c. w zw. z art. 35 k.r.o. oraz art. 42 k.r.o. Twierdzi, że Sąd
drugiej instancji niewłaściwie zastosował te przepisy i przyjął możliwość odwołania
darowizny jedynie wobec jednego z małżonków dopuszczającego się rażącej
niewdzięczności względem darczyńców, mimo że darowizna została dokonana na
rzecz obojga małżonków do ich majątku wspólnego, a złożone oświadczenie o
odwołaniu darowizny oraz żądanie zwrotu ½ udziału skierowane zostało tylko do
jednego z nich. Argumentacja ta stanowi jednak wyłącznie polemikę z oceną
prawną sądu drugiej instancji, nie zaś wykazanie oczywistego uchybienia o
charakterze elementarnym. Nawet w ramach uzasadnienia podstawy kasacyjnej
skarżący nie uwzględnia obowiązującej zasady prawnej wpisanej do księgi zasad
prawnych oraz aktualnej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w tym zakresie, mimo
że – powołując się jedynie na uchwałę Sądu Najwyższego z 18 lutego 1969 r. (III
CZP 133/68) oraz jednostkowe postanowienie Sądu Najwyższego z 5 lutego 2012
r. (I CSK 284/11) – sam wskazuje, iż „nie jest to jedyne stanowisko wyrażane przez
Sąd Najwyższy w sprawach tego rodzaju”.
W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 31 marca
2016 r., III CZP 72/15 (OSNC 2016, nr 7-8, poz. 80) Sąd Najwyższy wprost odniósł
się do powoływanych przez skarżącego orzeczeń oraz poglądów i jednoznacznie
potwierdził obowiązywanie zasady prawnej wyrażonej wcześniej w uchwale
pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 28 września 1979 r., III CZP
15/79 (OSNC 1980, nr 4, poz. 63). Zgodnie z tą zasadą, w razie odwołania
darowizny w stosunku do jednego z małżonków rzecz darowana staje się
przedmiotem współwłasności obojga małżonków w częściach równych, a
darczyńca może żądać przeniesienia na niego udziału należącego do małżonka,
wobec którego darowiznę odwołał, a gdyby nie było to możliwe – zwrotu wartości
tego udziału (art. 405 k.c.).
I CSK 1409/24
5
W konsekwencji skarga opiera się na poglądach nieaktualnych, pominiętych
przez późniejsze orzecznictwo oraz doktrynę, a jej argumentacja nie podważa
obowiązującej zasady prawnej. Skarżący nie odniósł się do wskazanych orzeczeń,
nie przedstawił argumentacji podważającej zasadę prawną ani jej późniejsze
potwierdzenie. Powołanie orzeczeń historycznych, zwłaszcza odosobnionego
judykatu Sądu Najwyższego z roku 2012, zakwestionowanego następnie przez
pełny skład Izby Cywilnej w roku 2016, nie może stanowić podstawy wykazania
oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. W tych okolicznościach skarga kasacyjna
nie spełnia przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą
Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.
39813 § 1 k.p.c.).
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
Skarżący pozwany nie wykazał przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c. w postaci oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, wobec czego Sąd
Najwyższy odmówił jej przyjęcia do rozpoznania. Rozstrzygnięcie to przesądza o
wyniku postępowania kasacyjnego i stanowi podstawę do oceny zgłoszonych przez
pełnomocników stron wniosków kosztowych, które – niezależnie od użytej przez
nich terminologii – zmierzały do uzyskania przyznania kosztów nieopłaconej
pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.
Skarga została wniesiona w grudniu 2023 r., a odpowiedź na nią – w
kwietniu 2024 r., jednak zgodnie z § 24 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z
dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki
samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez
adwokata z urzędu (Dz.U. z 2026 r., poz. 87), do spraw wszczętych i
niezakończonych przed dniem jego wejścia w życie stosuje się przepisy tego
rozporządzenia. Stanowisko to potwierdził Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniu z
23 października 2025 r., I CSK 3945/24. W niniejszej sprawie Sąd Najwyższy
orzekał 23 kwietnia 2026 r., co oznacza, że zastosowanie znajduje wskazane
I CSK 1409/24
6
rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w aktualnym
brzmieniu.
Gdy chodzi o wniosek pełnomocnika powodów, adw. M.C., ustanowionej z
urzędu,
został
on
sformułowany
w odpowiedzi na skargę kasacyjną i obejmował żądanie „zasądzenia od Skarbu
Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu powodów adw. M.C. – kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodom z urzędu
w postępowaniu kasacyjnym według norm z wyboru na podstawie rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za
czynności adwokackie, które nie zostały zapłacone w żadnej części”. Wniosek ten
dotyczył zatem zasądzenia od Skarbu Państwa na jej rzecz kosztów nieopłaconej
pomocy prawnej udzielonej powodom według norm z wyboru. Wprawdzie
prawidłowo pełnomocnik powodów powinna była wnieść o przyznanie kosztów,
jednak nieścisłość ta nie ma decydującego znaczenia. Istotne jest bowiem to, że
odpowiedzialność Skarbu Państwa za koszty związane z pomocą prawną udzieloną
stronie z urzędu ma charakter subsydiarny i aktualizuje się dopiero w sytuacji, w
której nie zasądzono zwrotu kosztów na rzecz strony od przeciwnika procesowego.
Tymczasem pełnomocnik powodów nie złożyła wniosku o obciążenie strony
przeciwnej – pozwanego kosztami postępowania kasacyjnego, co wyklucza
możliwość przejścia do dalszych etapów przewidzianych dla subsydiarnej
odpowiedzialności Skarbu Państwa. Brak wniosku o obciążenie pozwanego
kosztami postępowania kasacyjnego oznacza, że Sąd Najwyższy nie może orzekać
o kosztach procesu między stronami, gdyż zgodnie z art. 109 § 1 k.p.c. sąd orzeka
o kosztach wyłącznie na wniosek strony. W świetle uchwały Sądu Najwyższego z 7
października 2021 r., III CZP 51/20, wniosek pełnomocnika z urzędu skierowany
wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa nie obejmuje implicite żądania obciążenia
przeciwnika procesowego kosztami postępowania. Wniosek pełnomocnika
powodów dotyczył jedynie Skarbu Państwa, co wyklucza możliwość uznania go za
wniosek o zasądzenie kosztów na rzecz jej mocodawców od pozwanego. W
konsekwencji stanowił on de facto wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej
pomocy prawnej, tyle że złożony przedwcześnie i skierowany przeciwko
niewłaściwemu podmiotowi, co uzasadniało jego oddalenie.
I CSK 1409/24
7
Odnosząc się natomiast do wniosku pełnomocnika pozwanego, adw. K.W.,
ustanowionego z urzędu, należy wskazać, że został on zgłoszony w skardze
kasacyjnej i obejmował żądanie „zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz
pełnomocnika pozwanego – adw. K.W., ustanowionego dla niego z urzędu,
kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych”. Wniosek taki może
być składany w sytuacji, w której nie ma podstaw do obciążenia strony przeciwnej,
co w przypadku pozwanego – który przegrał w postępowaniu kasacyjnym –
mogłoby się aktualizować. Jednak również ten wniosek nie zasługiwał na
uwzględnienie. Zgodnie z § 3 powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z 14 maja 2024 r., także w aktualnym brzmieniu, wniosek o przyznanie kosztów
musi zawierać oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w
części. Wniosek pełnomocnika pozwanego nie zawierał takiego oświadczenia, co –
zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego – skutkuje obligatoryjną
odmową przyznania kosztów (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 26
maja 2020 r., IV CSK 662/19; z 5 listopada 2021 r., III CSK 237/20; z 10 czerwca
2022 r., I CSK 1054/22; z 11 października 2024 r., I CSK 2397/24, z 18 września
2025 r., I CSK 563/25). Ponadto pełnomocnik pozwanego posłużył się konstrukcją
właściwą dla pełnomocnika z wyboru, wnosząc o zasądzenie kosztów zastępstwa
procesowego, podczas gdy pełnomocnik ustanowiony z urzędu powinien wnosić o
przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, zgodnie z art. 122 § 1 k.p.c.
Uchybienia te łącznie uniemożliwiały uwzględnienie wniosku.
Wspólnym celem obu wniosków było uzyskanie wynagrodzenia za
nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.
Różniły się jedynie sposobem ich sformułowania oraz momentem zgłoszenia, a
uchybienia popełnione przez pełnomocników miały odmienny charakter:
pełnomocnik powodów złożyła wniosek przedwcześnie i skierowała go przeciwko
niewłaściwemu podmiotowi, natomiast pełnomocnik pozwanego nie dopełnił
wymogu formalnego w postaci oświadczenia o nieuiszczeniu opłaty oraz posłużył
się konstrukcją właściwą dla pełnomocnika z wyboru. Oba wnioski nie spełniały
przewidzianych przepisami prawa wymogów formalnych i materialnoprawnych, co
uniemożliwiało ich uwzględnienie.
I CSK 1409/24
8
(A.G.)
[SOP]
