I CSK 563/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Dończyk
18 września 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 września 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.L.
przeciwko A.L.
o rozwiązanie przysposobienia,
na skutek skargi kasacyjnej A.L.
od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie
z 2 grudnia 2024 r., VI Ca 264/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. oddala wniosek pełnomocnika pozwanego o przyznanie
kosztów pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu
w postępowaniu kasacyjnym.
(A.G.)
UZASADNIENIE
Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze
kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący
wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w
art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i
uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –
I CSK 563/25
2
zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi
kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach
Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Skarga kasacyjna została wniesiona przez pełnomocnika pozwanego A.L.
(nazwisko rodowe S.) od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z 2 grudnia 2024 r.
(sygn. akt VI Ca 264/24), oddalającego apelację pozwanego od wyroku Sądu
Rejonowego w Olsztynie z 17 maja 2024 r. (sygn. akt III RC 711/23). Wyrokiem
tym, na wniosek powoda M.L., orzeczono o rozwiązaniu stosunku przysposobienia
ustanowionego postanowieniem Sądu Rejonowego w Olsztynie z 25 stycznia 2011
r. (sygn. akt III Nsm 968/10), a jednocześnie utrzymano w mocy obowiązek
alimentacyjny powoda wobec pozwanego, ustalony po raz ostatni wyrokiem z 9
października 2023 r. (sygn. akt III RC 209/23). Skarga została oparta na podstawie
art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c., tj. na zarzucie naruszenia prawa materialnego – art. 125 §
1 k.r.o. – poprzez jego błędną wykładnię w zakresie przesłanki „ważnego powodu”
oraz niezastosowanie w zakresie przesłanki dobra dziecka.
Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania został oparty na przesłance z art.
3989 § 1 pkt 1 k.p.c., tj. występowaniu istotnego zagadnienia prawnego.
Zagadnienie to zostało sformułowane przez skarżącego jako pytanie: czy dobro
małoletniego dziecka jako przesłanka wykluczająca rozwiązanie przysposobienia w
rozumieniu art. 125 § 1 k.r.o. może być ograniczone do oceny realnych trudności w
egzekucji świadczeń alimentacyjnych, czy też musi uwzględniać również inne
aspekty związane z ochroną stabilności sytuacji prawnej i życiowej dziecka –
zwłaszcza w sytuacji, gdy wraz z rozwiązaniem przysposobienia pozostawia się po
stronie byłego przysposabiającego obowiązek alimentacyjny wobec
przysposobionego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., skarga kasacyjna może zostać przyjęta
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne. Zgodnie z
ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego przesłanka ta może być uznana
za spełnioną wyłącznie wówczas, gdy skarga kasacyjna formułuje istotne
I CSK 563/25
3
zagadnienie prawne, którego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla rozwoju prawa,
jednolitości orzecznictwa oraz rozstrzygnięcia sprawy. Zagadnienie powinno być
wyraźnie przedstawione, poparte wskazaniem możliwych, alternatywnych
rozwiązań oraz wykazaniem, że nie zostało ono dotychczas rozstrzygnięte lub że
istnieje potrzeba zmiany dotychczasowej wykładni (zob. np. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, z 2 grudnia 2014 r., II CSK
376/14 i z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16). Powinno ono także cechować się
analogiczną wagą, jak pytanie prawne kierowane przez sąd drugiej instancji na
podstawie art. 390 § 1 k.p.c., czyli dotyczyć poważnych wątpliwości, które nie dają
się rozwikłać przy zastosowaniu powszechnie przyjętych reguł wykładni (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13, z 14
września 2012 r., I UK 218/12, z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15 oraz z 24
października 2012 r., I PK 129/12). Samo sformułowanie pytania nie jest
wystarczające – niezbędna jest także jego analiza oraz przedstawienie
rozbieżności występujących w orzecznictwie lub doktrynie (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK
207/11, z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16, z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18, z 10
maja 2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17 oraz z 8 kwietnia
2018 r., V CSK 577/17).
Postępowanie kasacyjne – poza sytuacją określoną w art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c., w której bierze się także pod uwagę naruszenie interesu stron postępowania
– nie służy realizacji indywidualnego interesu strony, lecz ma na celu ochronę
interesu publicznego poprzez zapewnienie jednolitości wykładni prawa oraz wkład
w rozwój jurysprudencji. Tym samym, na etapie przedsądu brak jest podstaw do
poszukiwania przesłanek przyjęcia skargi wyłącznie w treści zarzutów kasacyjnych
– obowiązek ich wykazania ciąży na stronie skarżącej i nie może być przedmiotem
rekonstruowania przez Sąd Najwyższy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4
lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Dlatego ocena
spełnienia wskazanych przesłanek ogranicza się do analizy argumentacji
przedstawionej w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania.
Zagadnienie przedstawione przez skarżącego zostało sformułowane jako
pytanie o zakres przesłanki dobra dziecka w kontekście rozwiązania
I CSK 563/25
4
przysposobienia, a w szczególności o to, czy może ona być ograniczona wyłącznie
do oceny trudności w egzekucji świadczeń alimentacyjnych, czy też powinna
obejmować szerszy kontekst stabilności sytuacji prawnej i życiowej dziecka.
Pytanie to zostało poprawnie ujęte pod względem formalnym, nie spełnia ono
jednak kryteriów istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c., gdyż nie zostało poparte analizą rozbieżności interpretacyjnych, nie
wykazano potrzeby zmiany dotychczasowej wykładni ani nie wskazano
alternatywnych rozwiązań, które miałyby znaczenie dla rozwoju prawa lub praktyki
orzeczniczej. Strona skarżąca nie wykazała, że przedstawione zagadnienie budzi
poważne wątpliwości interpretacyjne, pozostaje nierozstrzygnięte w orzecznictwie
Sądu Najwyższego lub wywołuje rozbieżności w praktyce sądów powszechnych. W
uzasadnieniu wniosku nie przywołano żadnych orzeczeń, stanowisk doktrynalnych
ani przykładów rozbieżności, które pozwalałyby uznać, że zagadnienie ma
charakter systemowy i wymaga rozstrzygnięcia w interesie publicznym. Brak
odniesień do dorobku judykatury i doktryny, a także brak związku z ustalonym
stanem faktycznym – w szczególności brak ustaleń dotyczących skutków egzekucji
alimentów za granicą – dodatkowo potwierdzają, że pytanie ma charakter
hipotetyczny i nie spełnia kryteriów istotnego zagadnienia prawnego. Sądy obu
instancji nie dokonywały ustaleń co do skutków międzynarodowej egzekucji
alimentów po rozwiązaniu przysposobienia, ani nie analizowały wpływu ewentualnej
odmowy egzekucji przez organy państwa obcego na sytuację prawną pozwanego.
W aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających, że organy norweskie
odmówiły egzekucji świadczeń alimentacyjnych wobec pozwanego lub że taka
odmowa nastąpiła w związku z utratą więzi prawnej wynikającej z rozwiązania
przysposobienia. Powołane przez skarżącego pismo z 25 lipca 2022 r. dotyczy
innej osoby (J.L.) i nie zostało powiązane ani z aktualnym stanem prawnym
pozwanego, ani z ustaleniami faktycznymi dokonanymi w niniejszej sprawie. W
konsekwencji, zgłoszone zagadnienie nie zostało osadzone w realiach sprawy ani
w szerszym kontekście normatywnym lub orzeczniczym. Nie wykazano, że jego
rozstrzygnięcie miałoby znaczenie dla jednolitości wykładni prawa w sprawach
analogicznych. Przepis art. 125 § 1 k.r.o. był wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi
I CSK 563/25
5
Sądu Najwyższego, a jego wykładnia w zakresie przesłanki dobra dziecka została
ugruntowana w orzecznictwie.
Przepis art. 125 § 1 k.r.o. zawiera dwie samodzielne przesłanki – pozytywną,
wskazaną w zdaniu pierwszym („z ważnych powodów”), oraz negatywną, wyrażoną
w zdaniu drugim („jeżeli dobro dziecka się temu sprzeciwia”), które wymagają
odrębnej oceny przez sąd. Choć można dostrzec mankament uzasadnienia
orzeczenia Sądu drugiej instancji, polegający na braku wyraźnego odniesienia się
do przesłanki negatywnej z art. 125 § 1 k.r.o., to skoro Sąd ten podtrzymał
rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji, należy przyjąć, że uznał, iż okoliczność ta
nie stanowi przeszkody dla rozwiązania przysposobienia. W takiej sytuacji ciężar
argumentacji spoczywał na pełnomocniku skarżącego, który powinien był wykazać,
że doszło do naruszenia tej przesłanki – poprzez wskazanie, że sąd nie odniósł się
do niej w ogóle, nie dokonał żadnych ustaleń faktycznych niezbędnych do jej
oceny, a tym samym dopuścił się pominięcia elementu decydującego dla
rozstrzygnięcia. Taka argumentacja mogłaby uzasadniać przyjęcie skargi na
podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jednak przesłanka ta nie została powołana
przez stronę.
Wniosek o przyjęcie skargi został oparty na konstrukcji zagadnienia
prawnego, które opiera się na przypuszczeniu, że po rozwiązaniu przysposobienia
mogą wystąpić trudności w egzekucji świadczeń alimentacyjnych za granicą.
Tymczasem w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek ustaleń faktycznych w tym
zakresie, brak zarzutów dotyczących działań organów państwa obcego, a
wskazane ryzyko egzekucyjne nie zostało osadzone ani w materiale dowodowym,
ani w ustaleniach sądów meriti. Argumentacja oparta na przypuszczeniach,
niepoparta konkretnymi ustaleniami ani analizą stanu faktycznego, nie spełnia
kryteriów wymaganych na etapie oceny dopuszczalności skargi kasacyjnej.
Sąd Rejonowy, orzekając o rozwiązaniu przysposobienia, jednocześnie
utrzymał obowiązek alimentacyjny wobec małoletniego pozwanego, uznając, że
jego dobro wymaga dalszego wsparcia finansowego. Sąd Okręgowy w całości
podzielił tę ocenę. Tym samym przesłanka negatywna z art. 125 § 1 k.r.o. została
uwzględniona w rozstrzygnięciu. Skarga kasacyjna, w uzasadnieniu wniosku o jej
I CSK 563/25
6
przyjęcie, nie wykazuje, że doszło do pominięcia tej przesłanki ani że sąd
odwoławczy dopuścił się naruszenia prawa, które mogłoby stanowić podstawę
przyjęcia skargi do rozpoznania.
W istocie, skarga zmierza do zakwestionowania oceny sądów meriti co do
tego, czy dobro dziecka zostało należycie zabezpieczone oraz do ponownej analizy
skutków rozwiązania przysposobienia w aspekcie alimentacyjnym. Tego rodzaju
polemika z subsumpcją nie mieści się w zakresie przedsądu i nie może być
utożsamiana z potrzebą rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego o charakterze
systemowym. Sąd Najwyższy nie pełni funkcji trzeciej instancji sądowej i nie
rozpoznaje sprawy co do jej istoty, lecz jedynie skargę kasacyjną – nadzwyczajny
środek zaskarżenia, służący przede wszystkim zapewnieniu jednolitości wykładni
prawa. Postępowanie kasacyjne nie służy weryfikacji ustaleń faktycznych ani
korekcie oceny dowodów, a jego celem nie jest eliminowanie ewentualnych błędów
w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie.
Podniesione w skardze zarzuty stanowią w istocie próbę przekształcenia
postępowania kasacyjnego w środek odwoławczy trzeciego stopnia, co pozostaje
poza zakresem kompetencji Sądu Najwyższego na etapie przedsądu.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej nie zawiera jurydycznej argumentacji,
która w sposób przekonujący wykazywałaby istnienie przesłanki z art. 3989 § 1 pkt
1 k.p.c. Skarga kasacyjna nie podlega zatem przyjęciu do rozpoznania.
Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą
Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.
39813 § 1 k.p.c.).
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
Gdy chodzi o wniosek pełnomocnika pozwanego o przyznanie kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym,
również nie zasługiwał on na uwzględnienie. Wniosek nie zawierał bowiem
oświadczenia, o którym mowa w § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z
dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki
samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez
I CSK 563/25
7
adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 763), tj. że koszty pomocy prawnej nie
zostały pokryte w całości ani w części. Brak tego oświadczenia oznacza, że
wniosek nie spełnia wymogów formalnych, co samo w sobie wyklucza jego
uwzględnienie (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 października
2024 r., I CSK 2397/24). Wniosek został sformułowany w sposób następujący:
„Niezależnie, mając na względzie reprezentowanie pozwanego z urzędu w
niniejszym postępowaniu kasacyjnym, uprzejmie wnoszę o przyznanie należnego
mi wynagrodzenia za działania podjęte w związku ze złożeniem przedmiotowej
skargi kasacyjnej przed Sądem Najwyższym, według norm prawem przepisanych.”
Takie sformułowanie nie zawiera jednoznacznego żądania zasądzenia kosztów od
Skarbu Państwa ani wymaganego oświadczenia, co wyklucza możliwość jego
uwzględnienia.
Dariusz Dończyk
(A.G.)
[SOP]
