I CSK 1247/24

I CSK 1247/24 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk 23 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 23 kwietnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku A.P. i H.P. z udziałem P. spółki akcyjnej w K. o ustanowienie służebności przesyłu, na skutek skargi kasacyjnej P. spółki akcyjnej w K. od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu z 28 listopada 2023 r., II Ca 2238/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. obciąża uczestnika postępowania kosztami postępowania kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. (A.G.) UZASADNIENIE Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. – stosowanym odpowiednio w związku z art. 13 § 2 k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym – wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze I CSK 1247/24 2 publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu z 28 listopada 2023 r. (sygn. akt II Ca 2238/22) pełnomocnik uczestniczki postępowania P. spółki akcyjnej w K., opierając skargę kasacyjną na naruszeniu prawa materialnego, tj.: art. 3051 k.c. w zw. z ar. 3052 § 2 k.c. w zw. z art. 292 k.c.; art. 292 k.c. w zw. z art. 172 § 1 k.c. w zw. z art. 176 § 1 k.c. w zw. z art. 352 § 1 k.c.; art. 292 k.c. w zw. z art. 172 § 1 k.c. w zw. z art. 176 § 1 k.c. w zw. z art. 3051 k.c.; art. 7 i art. 6 k.c.; art. 3052 k.c.; art. 6 k.c.; art. 117 k.c., oraz przepisów postępowania, tj. art. 610 § 1 k.p.c. w zw. z art. 670 § 1 k.p.c. w zw. z art. 677 § 1 k.p.c. oraz art. 212 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., a także art. 234 k.p.c. w zw. z art. 7 k.c. w zw. z art. 6 k.c., wniósł o jej przyjęcie do rozpoznania, powołując się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., to jest z uwagi na oczywistą zasadność skargi. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Powołana przez skarżącą przesłanka oczywistej zasadności skargi zachodzi wtedy, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień – przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej – o charakterze elementarnym, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art. I CSK 1247/24 3 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19). Sąd Najwyższy, rozpoznając nadzwyczajny środek odwoławczy w postaci skargi kasacyjnej, jest związany ustalonym stanem faktycznym sprawy stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji zaskarżonego skargą kasacyjną (art. 39813 § 2 k.p.c.). O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania podlega ocenie wyłącznie w granicach argumentacji przedstawionej na uzasadnienie przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W świetle przedstawionych kryteriów nie można przyjąć, aby skarżąca wykazała oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Skarżąca wywodzi tę przesłankę przede wszystkim z twierdzenia, że Sąd Okręgowy odstąpił od utrwalonej linii orzeczniczej dotyczącej dopuszczalności nabycia przed dniem 3 sierpnia 2008 r. przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu oraz możliwości uwzględniania okresu posiadania takiej służebności sprzed wejścia w życie art. 3051-3054 k.c. przy ocenie przesłanek zasiedzenia służebności przesyłu. W uzasadnieniu wniosku skarżąca odwołała się do szeregu przepisów regulujących instytucję zasiedzenia oraz obszernie przywołała orzecznictwo Sądu Najwyższego przyjmujące dopuszczalność nabycia przed dniem 3 sierpnia 2008 r. przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu, wywodząc z tego oczywistą wadliwość stanowiska zajętego przez Sąd Okręgowy. Argumentacja ta nie uzasadnia jednak przyjęcia, że zaskarżone orzeczenie jest oczywiście wadliwe. Niewątpliwie skarżąca trafnie wskazuje, że przez wiele lat w orzecznictwie Sądu Najwyższego dominował pogląd dopuszczający nabycie przed dniem 3 sierpnia 2008 r. przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu oraz uwzględnianie okresu posiadania takiej służebności sprzed wejścia w życie art. 3051-3054 k.c. przy ocenie zasiedzenia służebności przesyłu. Sama ta okoliczność I CSK 1247/24 4 nie pozwala jednak obecnie na stwierdzenie, że stanowisko odmienne jest oczywiście błędne. Sąd Okręgowy przedstawił bowiem rozbudowaną argumentację odwołującą się do konstytucyjnej ochrony prawa własności, zasady numerus clausus praw rzeczowych, dopuszczalnych granic wykładni prawa w zakresie ograniczonych praw rzeczowych oraz zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego prawa. W konsekwencji opowiedział się za poglądem wykluczającym możliwość nabycia przed dniem 3 sierpnia 2008 r. przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu, a także możliwość uwzględniania okresu posiadania takiej służebności sprzed tej daty przy ocenie przesłanek zasiedzenia służebności przesyłu po wejściu w życie art. 3051-3054 k.c. Już sam zakres i charakter rozważań przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia – nie przesądzając o ich zasadności – wskazują, że ocena prawidłowości stanowiska zajętego przez Sąd drugiej instancji wymagałaby przeprowadzenia pogłębionej analizy prawnej, co już przemawia przeciwko uznaniu ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia za mającej charakter oczywisty. Stanowisko to oparte zostało na kompleksowym wywodzie odwołującym się zarówno do argumentów systemowych i historycznoprawnych, jak i do konstytucyjnych granic wykładni przepisów regulujących ograniczone prawa rzeczowe. Sąd Okręgowy oparł swoje stanowisko na argumentacji konstytucyjnej nawiązującej do stanowiska Rzecznika Praw Obywatelskich przedstawionego w sprawie P 10/16, kwestionującego dopuszczalność wykładni prowadzącej do przyjęcia możliwości zasiedzenia przed dniem 3 sierpnia 2008 r. służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu. Problematyka ta od kilku lat pozostaje przedmiotem sporów zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie, a stanowisko prezentowane przez Sąd Okręgowy znajduje odzwierciedlenie również w części orzecznictwa sądów powszechnych. Wątpliwości dotyczące zgodności z Konstytucją RP wykładni art. 292 k.c. w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c., prowadzącej do przyjęcia konstrukcji służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu, były podnoszone jeszcze przed wniesieniem skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Również przed tym momentem zainicjowane zostały postępowania zmierzające do oceny konstytucyjności tego kierunku wykładni. Uwzględniając wielokrotnie stwierdzane w orzecznictwie Sądu Najwyższego, I CSK 1247/24 5 Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nieprawidłowości o charakterze elementarnym w funkcjonowaniu Trybunału Konstytucyjnego - zapoczątkowane nieprzyjęciem przez Prezydenta RP ślubowania od prawidłowo wybranych przez Sejm sędziów Trybunału Konstytucyjnego oraz ponownym wybraniu sędziów na miejsca już obsadzone w Trybunale – wcześniej wskazane kwestie prawne dotyczące służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu wymagają pogłębionej oceny prawnej przez sądy powszechne ad casu w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 2026 r., I CSK 1096/24). Okoliczności te nie zmieniają jednak faktu, że podnoszone od kilku lat w orzecznictwie i doktrynie wątpliwości dotyczące konstytucyjnych podstaw przyjmowanej dotychczas wykładni nie mogą być obecnie pomijane. Na etapie przedsądu nie zachodzi potrzeba przesądzania, który z konkurencyjnych kierunków wykładni należy uznać za prawidłowy. Wystarczające jest stwierdzenie, że przy istniejących rozbieżnościach oraz prezentowanych argumentach konstytucyjnych nie można obecnie uznać, aby stanowisko przyjęte przez Sąd Okręgowy było oczywiście błędne lub aby jego wadliwość była dostrzegalna prima facie, bez potrzeby przeprowadzenia pogłębionej analizy prawnej. Nie jest przy tym wystarczające samo odwołanie się przez skarżącą do wcześniejszego orzecznictwa Sądu Najwyższego przyjmującego dopuszczalność zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu. Sam fakt istnienia odmiennego kierunku orzecznictwa nie prowadzi jeszcze do wniosku, że stanowisko przyjęte w zaskarżonym orzeczeniu jest oczywiście wadliwe. Dla wykazania przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. konieczne byłoby wykazanie kwalifikowanego i niewątpliwego charakteru zarzucanego uchybienia, czego skarżąca nie uczyniła. Nie prowadzi do odmiennej oceny w zakresie przesłanki oczywistej zasadności skargi kasacyjnej także argumentacja odnosząca się do rozstrzygnięcia o wynagrodzeniu za ustanowienie służebności przesyłu (vide: pkt 5 petitum wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i pkt 28 uzasadnienia tego wniosku). Skarżąca powołała w tym zakresie naruszenie art. 3052 k.c. w zw. z art. 6 k.c. oraz art. 117 k.c., wywodząc, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności I CSK 1247/24 6 przesyłu nie powinno obejmować składnika odpowiadającego obniżeniu wartości nieruchomości, skoro wnioskodawcy nabyli ją już z istniejącą infrastrukturą przesyłową, nie wykazali poniesienia szkody, a nadto zgłoszony został zarzut przedawnienia roszczeń o charakterze odszkodowawczym. Na tym jednak „wywód” skarżącej się kończy. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania – w gruncie rzeczy – zawiera powtórzenie zarzutów sformułowanych w ramach podstaw skargi kasacyjnej. Brak w istocie jakiejkolwiek dalszej argumentacji ukierunkowanej na wykazanie przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Skarżąca nie przedstawia wywodu wykazującego, dlaczego przyjęte przez Sąd Okręgowy stanowisko miałoby stanowić oczywiste i kwalifikowane naruszenie prawa w rozumieniu powołanej przesłanki przedsądu. Sąd Najwyższy nie wyklucza, że podnoszone przez uczestniczkę zagadnienia mogą rodzić określone wątpliwości prawne, to jednak na obecnym etapie ocenie podlega jedynie argumentacja przedstawiona co do zgłoszonej przesłanki, a ta nie jest dostateczna. W tej zatem sytuacji nie można przyjąć, że wykazała strona skarżąca również w tym ostatnim aspekcie oczywistą zasadność skargi. Ponieważ skarżąca nie wykazała, aby zaskarżone orzeczenie opierało się na oczywiście błędnej wykładni lub zastosowaniu prawa, brak jest podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W konsekwencji nie można przyjąć, aby zaskarżone orzeczenie było dotknięte naruszeniem prawa o charakterze oczywistym, widocznym prima facie, bez potrzeby przeprowadzania pogłębionej analizy prawnej, które uzasadniałoby przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na powołanej podstawie. Wskazać należy także, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw. I CSK 1247/24 7 z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c., obciążając nimi uczestniczkę postępowania, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym. (A.G.) [a.ł]