I CNP 42/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Piotrowska
23 września 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 23 września 2025 r. w Warszawie
w sprawie ze skargi K.G. o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie
z 15 maja 2023 r., II Ca 1323/22,
wydanego w sprawie z powództwa K.G.
przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania i zasądza od
skarżącej na rzecz Towarzystwa Ubezpieczeń spółki akcyjnej w
W. koszty postępowania kasacyjnego w kwocie 900 (dziewięćset)
zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie
w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie
tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia zobowiązanej do dnia
zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 15 maja 2023 r. (II Ca 1323/22), wydanym w sprawie z
powództwa K.G. przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń spółce akcyjnej w W. o
zapłatę, Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił apelację powódki wniesioną od wyroku
Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z 2 sierpnia
2022 r. (I C 142/22), oddalającego jej powództwo o zasądzenie kwoty 2 697 zł z
I CNP 42/24
2
odsetkami ustawowymi z tytułu zwrotu kosztów najmu przez R.Ż. pojazdu
zastępczego, przysługującego poszkodowanej od pozwanego ubezpieczyciela w
związku z jego odpowiedzialnością za szkodę w jej pojeździe, wynikającą z umowy
ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych,
zawartej ze sprawcą kolizji drogowej. Powódka dochodziła od pozwanego
wierzytelności przelanej przez poszkodowaną na rzecz powódki, obejmującej część
kosztów najmu pojazdu zastępczego, której pokrycia ubezpieczyciel odmówił.
W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem opisanego prawomocnego
wyroku, powódka zarzuciła naruszenie art. 361 k.c. w zw. z art. 6 k.c., art. 354 § 2
k.c. w zw. z art. 362 k.c. i art. 826 §1 k.c. w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z 22
maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu
Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (jedn. tekst:
Dz.U. z 2025 r., poz.367, dalej: „u.u.o.”), dalej naruszenie art. 436 § 2 k.c. w zw. z
art. 415 k.c. w zw. z art. 805 §1 i 2 k.c. oraz art. 436 § 2 k.c. w zw. z art. 415 k.c. w
zw. z art. 805 §1 i 2 k.c i art. 19 ust. 1 u.u.o., a także naruszenie art. 245 k.p.c.
Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w
Szczecinie jest niezgodny z tymi przepisami. Podniosła, że przez jego wydanie
została jej wyrządzona szkoda w kwocie 5 613 zł, na którą składa się kwota 2 697
zł należności głównej z odsetkami ustawowymi za opóźnienie dochodzona w
powyższym postępowaniu oraz koszty tego postępowania. Wskazała także, że
wzruszenie prawomocnego wyroku w drodze innych środków nie było i nie jest
możliwe, albowiem w tej sprawie, ze względu na wartość jej przedmiotu, nie
przysługuje skarga kasacyjna, nie ma także podstaw do wznowienia postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku jest
nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego celem jest uzyskanie prejudykatu
umożliwiającego dochodzenie roszczeń odszkodowawczych od Skarbu Państwa za
szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego, uwzględniającym poglądy nauki prawa i
orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, przyjmuje się jednolicie, że wyrokiem
I CNP 42/24
3
niezgodnym z prawem - w rozumieniu art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 4171 § 2
k.c.- jest orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi
różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo
wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego
zastosowania prawa (zob. orzeczenia Sądu Najwyższego z 31 marca 2006 r., IV
CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17; z 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007,
nr 2, poz. 35; z 3 czerwca 2009 r., IV CNP 18/09 oraz z 5 września 2008 r., I CNP
27/08). Niezgodność z prawem powodująca powstanie odpowiedzialności
odszkodowawczej Skarbu Państwa musi mieć charakter kwalifikowany,
elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku orzeczeniu sądu można
przypisać cechy bezprawności. Tę wykładnię podzielił Trybunał Konstytucyjny,
orzekając w wyroku z 27 września 2012 r. (Sk 4/11, OTK-A 2012/8/97, Dz.U.2012,
poz.1104), że art. 4241 § 1 k.p.c. rozumiany w ten sposób, że skarga o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji
przysługuje tylko wtedy, kiedy niezgodność ta jest oczywista, rażąca i przybiera
postać kwalifikowaną, jest zgodny z art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej. W świetle przedstawionego stanowiska judykatury, bezprawność
judykacyjną, o której mowa w przywołanym 4241 § 1 k.p.c., należy zatem
definiować w sposób autonomiczny, węższy od tradycyjnie rozumianej
bezprawności w dziedzinie odpowiedzialności cywilnej, z uwzględnieniem specyfiki
sądowego stosowania prawa, istoty władzy sądowniczej i niezawisłości
sędziowskiej (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 17 maja 2006 r.,I CNP 14/06; z 28
marca 2007 r., II CNP 124/06; z 14 kwietnia 2008 r., II BP 62/07; z 25 marca 2009
r., V CNP 93/08; z 3 czerwca 2009 r., IV CNP 116/08 oraz z 20 stycznia 2011 r.,I
BP 4/10).
Ze względu na nadzwyczajny charakter tego środka prawnego oraz jego
funkcję, skarga musi spełniać wysokie wymagania formalne, które podzielić należy
na wymogi stawiane pismu procesowemu (art. 4245 § 2 k.p.c.), których ewentualne
wadliwości podlegają naprawieniu oraz wymogi konstrukcyjne skargi (art. 4245 § 1
k.p.c.), których braki nie podlegają sanacji, lecz powodują obligatoryjne odrzucenie
skargi a limine na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c.
I CNP 42/24
4
Skargi te, podobnie jak skargi kasacyjne, podlegają ponadto wstępnej kontroli
Sądu Najwyższego przewidzianej w art. 4249 k.p.c., której celem jest
wyeliminowanie skarg oczywiście bezzasadnych, co do których na pierwszy rzut
oka, bez konieczności wnikliwej analizy prawnej, widoczna jest perspektywa ich
oddalenia. Podobnie, jak w przypadku skarg kasacyjnych, podstawą skargi o
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku, nie mogą być zarzuty
dotyczące oceny dowodów lub ustaleń, stanowiących podstawę faktyczną
zaskarżonego orzeczenia (art. 4244 zd. 2 k.p.c.) Nieskuteczne są zatem te
podstawy procesowe lub materialnoprawne skargi, które, w istocie, maskują zarzuty
skarżącego wobec oceny dowodów i ustaleń faktycznych Sądu drugiej instancji i do
nich się odnoszą. Tego rodzaju sytuacja występuje w tej sprawie, skoro ocena, czy
powódka wykazała, że koszty pojazdu zastępczego były ekonomiczne i celowe,
podobnie jak ustalenie, czy w sprawie zaszły szczególne okoliczności
uzasadniające najem pojazdu zastępczego przez cedenta u innego podmiotu i na
innych warunkach, niż proponował ubezpieczyciel, to nie są kwestie dotyczące
materialnoprawnego zagadnienia rozkładu ciężaru dowodu (uregulowanego w art. 6
k.c., przywołanym w pierwszej podstawie skargi), lecz właśnie kwestie oceny przez
Sąd drugiej instancji zebranego w sprawie materiału oraz poczynionych na jego
podstawie ustaleń faktycznych czyli kwestii wyłączonych spod kognicji Sądu
Najwyższego w tym postępowaniu (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 16 czerwca
2010r, I CSK 482/09 i z 5 listopada 2010r, I CSK 23/10).
Odnosząc się natomiast do kwestionowanej przez powódkę wykładni i
zastosowania przez Sąd Okręgowy w stanie faktycznym ustalonym w tej sprawie,
przytoczonych w skardze norm prawa materialnego, należy ponownie odwołać się
do przytoczonych wyżej rozważań dotyczących wąskiego rozumienia bezprawności
judykacyjnej, która w tej sprawie nie wystąpiła (zob. uchwała składu siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11, OSNC 2012, nr 3,
poz. 28; uchwały Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2017 r., III CZP 20/17, OSNC
2018, nr 6, poz. 56; z 22 listopada 2013 r., III CZP 76/13, OSNC 2014, nr 9, poz.
85, z 30 listopada 2016 r., III CZP 74/16, OSNC 2017, nr 7-8, poz. 82).
Oczywista bezzasadność skargi w rozumieniu art. 4249 k.p.c., zachodzi
wówczas, gdy przywołane podstawy skargi już prima facie pokazują, że nie ma
I CNP 42/24
5
możliwości ich uwzględnienia, ponieważ nie miały miejsca, albo nie mogły mieć
wpływu na treść orzeczenia. Nie ma zatem potrzeby prowadzenia szerokiej analizy
prawnej i dokonywania pogłębionego badania trafności zaskarżonego orzeczenia w
odniesieniu do zastosowania prawa i jego wykładni. Ocena zasadności skargi
polega niejako na antycypowaniu roli sądu, który orzekałby merytorycznie co do
skargi.
W sytuacji, w której z wstępnego oglądu sprawy wynika już, że
skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
zostałaby oddalona przez Sąd Najwyższy, należy przyjąć, że jest ona oczywiście
bezzasadna w rozumieniu art. 4249 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z
dnia 9 stycznia 2014 r., I BP 10/13).
W tej sytuacji, orzeczono, jak w sentencji (art. 4249 k.p.c.). O kosztach
postępowania przed Sądem Najwyższym na rzecz przeciwnika skargi, który wniósł
odpowiedź na skargę, orzeczono na zasadzie odpowiedzialności za wynik sprawy
(art. 98 i art.99 w zw. z art. 108 w zw. art. 42412 w zw. art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.
oraz § 10 ust.5 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z
22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jedn. tekst:
Dz.U. z 2023 r., poz.1935 ze zm.).
(A.D.)
[a.ł]
