|
Zgodnie z art. 552 § 4 k.p.k. w zw. z art. 552 § 1 k.p.k., oskarżonemu lub podejrzanemu, wobec którego stosowano
niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, wynikłe z wykonania wobec niego wspomnianego środka zapobiegawczego czy też zatrzymania. Odpowiedzialność Skarbu Państwa za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie oparta jest
na zasadzie ryzyka, a nie na zasadzie winy. Powyższe powoduje, że niewątpliwie niesłusznym – w rozumieniu art. 552 § 4 k.p.k. – jest takie zatrzymanie, które było stosowane z obrazą przepisów rozdziału 27 k.p.k. oraz zatrzymanie powodujące dolegliwość, której zatrzymany nie powinien doznać – w świetle całokształtu okoliczności ustalonych w sprawie, a w szczególności prawomocnego jej rozstrzygnięcia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 września 1999 roku, sygn. akt I KZP 27/99 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 2002 roku, sygn. akt III KKN 452/99).
W ocenie Sądu zatrzymanie D. K. było niewątpliwie niesłuszne, bowiem postanowieniem z dnia 4 maja 2023 roku Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy po rozpatrzeniu wniesionego środka odwoławczego obrońcy podejrzanego D. K. w sprawie o sygn. akt V Kp 536/23 uznał zatrzymanie m.in. D. K. za bezzasadne.
W uzasadnieniu tego postanowienia m.in. wskazano, iż wobec wnioskodawcy nie zrealizowały się przesłanki określone w art. 244 k.p.k., ani też w art. 247 § 1 i 2 k.p.k., które uzasadniałyby jego zatrzymanie, bowiem zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał wysnuć zasadnej obawy, że podejrzany lub osoba podejrzana nie stawi się na wezwanie, a która musi być uzasadniona, a więc realna, a nie tylko hipotetyczna, i wynikać z materiału dowodowego lub okoliczności sprawy. Sąd wskazał, że podejrzani od co najmniej 10 miesięcy przed zatrzymaniem mieli wiedzę o toczącym się śledztwie, co więcej pismami z dnia 5 i 6 lipca 2022 roku ich ówcześni pełnomocnicy zgłosili swój udział do postępowania i zadeklarowali, że ich mocodawcy, w tym wszyscy podejrzani, stawią się na wezwanie organu i przedstawią stosowne informacje. Natomiast w dniu 17 listopada 2022 roku pełnomocnicy zawnioskowali o przeprowadzenie dowodu z ich depozycji, zaś prokurator nie zdecydował się na wezwanie podejrzanych celem przedstawienia im zarzutów i przesłuchania w charakterze podejrzanego.
Mając na uwadze przytoczone powyżej rozstrzygnięcia i podniesione okoliczności, Sąd uznał, że w konsekwencji zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, przy uwzględnieniu treści przepisów regulujących uprawnienie do dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia, daje podstawy do uznania, że zatrzymanie D. K. w dniach 20 – 22 marca 2023 roku w sprawie (...) Prokuratury Okręgowej (...) było niewątpliwie niesłuszne, zatem przysługuje mu co do zasady roszczenie na podstawie art. 552 § 4 k.p.k.
Wskazać należy, iż co do zasady prokurator na rozprawie uznał roszczenie wnioskodawcy i nie wnosił o oddalenie wniosku, a jedynie kwestionował wysokość zadośćuczynienia.
|
|
15.000 złotych
D. K. był zatrzymany przez blisko 57 godzin, tj. od dnia 20 marca 2023 roku godz. 06:05 do dnia 22 marca 2023 roku godz. 14:54. Czynność zatrzymania nie była brutalna, wnioskodawca nie kwestionował, iż czynności podjęte przez funkcjonariuszy Policji i ich zachowanie było typowo służbowe, urzędowe. Uprzednio wnioskodawca nie był zatrzymywany, co bez wątpienia miało wpływ na nasilenie stopnia doznanej krzywdy.
Wprawdzie postępowanie przygotowawcze nadzorowane przez Prokuraturę Okręgowy (...) pod sygn. akt (...) przeciwko wnioskodawcy i innym osobom nie zostało zakończone, to jednak zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2006 roku, sygn. akt I KZP 5/06, Sąd może dokonać oceny kwestii niewątpliwie niesłusznego zatrzymania w rozumieniu art. 552 § 4 k.p.k. mając na uwadze, czy zastosowanie tego środka przymusu procesowego nastąpiło z obrazą przepisów rozdziału 27 k.p.k., a tym samym, czy spowodował on dolegliwość, jakiej osoba zatrzymana nie powinna była doznać, analizując to zagadnienie w aspekcie całokształtu okoliczności zaistniałych w sprawie, w której doszło do zatrzymania, a znanych w dacie orzekania w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia. Powyższe oznacza, że D. K. może domagać się zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie, nie mniej jednak warunkiem normatywnym dla przyznania stosownego zadośćuczynienia jest ustalenie jego „niewątpliwej niesłuszności”. Powyższe oznacza, iż aby mówić, że wnioskodawcy nabył roszczenie względem Skarbu Państwa o zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie w dniach 20 – 22 marca 2023 roku – to należy najpierw dokonać oceny słuszności zatrzymania.
Sąd miał na uwadze, że postanowieniem z dnia 4 maja 2023 roku Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy po rozpatrzeniu wniesionego środka odwoławczego obrońcy podejrzanego D. K. w sprawie o sygn. akt V Kp 536/23 uznał zatrzymanie m.in. D. K. za bezzasadne.
Niewątpliwie niesłusznym jest takie zatrzymanie, które nie było uzasadnione okolicznościami faktycznymi, a jego zastosowanie nie było celowe i zasadne. Zasadność zatrzymania wiąże się z istnieniem podstaw do dokonania tej czynności, w tym danych uzasadniających przypuszczenie popełnienia przestępstwa przez zatrzymywanego i obawy, która wskazywała na potrzebę zatrzymania. Wskazać należy, iż D. K. wiedział o prowadzonym postępowaniu i deklarował chęć przedstawienia informacji na temat prowadzonego śledztwa (k.45a). Za Sądem Rejonowym podzielić należy pogląd, że wnioskodawcę należało wezwać na przesłuchanie. O niewątpliwie niesłusznym zatrzymaniu świadczy także fakt braku uwzględnienia wniosku o zastosowanie wobec D. K. tymczasowego aresztowania.
Wnioskodawca w chwili zatrzymania miał ukończony 44 rok życia (urodzony w dniu (...)), było to jego pierwsze zatrzymanie przez funkcjonariuszy Policji, został umieszczony w radiowozie i następnie przewieziony na KRP (...). Okoliczność zatrzymania, w tym uczestniczenia funkcjonariuszy Policji przy czynnościach fizjologicznych i ubieraniu się wiązało się z dyskomfortem dla wnioskodawcy. Wobec wnioskodawcy zastosowano środki przymusu bezpośredniego w postaci kajdanek założonych z tyłu, co mogło w odbiorze społecznym budzić obawę, iż jest on niebezpiecznym sprawcą. Na czynności ze swoim udziałem oczekiwał już z kajdankami założonymi z przodu. Czynności zatrzymania dokonano na oczach partnerki, w miejscu ich wspólnego zamieszkania, co z pewnością powiększało jego cierpienie. W ocenie Sądu z pewnością opisane przez wnioskodawcę okoliczności zatrzymania łączyły się z przykrymi przeżyciami. Także problemy z możliwością korzystania z sanitariatów, jak prysznic, czy też posiłków (wskazał, iż otrzymał wprawdzie trzy posiłki, ale bardziej niż skromne – k. 47). Do celi, w której przebywał, dokwaterowani byli kolejni zatrzymani – za poważne przestępstwa kryminalne, jak rozbój z użyciem niebezpiecznego narzędzia, czy awanturę domową i posiadanie narkotyków. Nigdy wcześniej nie miał do czynienia z ludźmi takiego pokroju. Jego sen także był przez to utrudniony, lecz także przez stale zapalone światło czy hałasy za zamkniętych drzwi. Przewożenie na kolejne czynności procesowe z jego udziałem również wiązało się z założonymi kajdankami. Okoliczności zatrzymania i okres pobytu w warunkach izolacji z pewnością wywołały u wnioskodawcy zaskoczenie i stres, a także być dla niego upokarzające. Nie można jednak przyjąć, że sposób i przebieg zatrzymania były dla wnioskodawcy szczególnie i ponad miarę traumatyczne, gdyż w czasie zatrzymania funkcjonariusze Policji nie zachowywali się niestosownie i nieurzędowo wobec zatrzymanego. Mimo to niewątpliwie utracił zaufanie do organów wymiaru sprawiedliwości.
D. K. został zatrzymany nagle, chociaż przez swojego pełnomocnika uprzednio zgłaszał gotowość stawiennictwa na każde wezwanie i złożenia zeznań. Był osobą niekaraną, posiadającą stałe miejsce zamieszkania i zatrudnienia, był szanowany w środowisku zawodowym.
Sąd uwzględnił także okoliczność związaną z ostracyzmem społecznym (prowadzenie w kajdankach przez osiedle) i zawodowym, przede wszystkim zaś miał na uwadze negatywne przeżycia psychiczne związane z pozbawieniem wnioskodawcy wolności, które relatywnie nie było długie, bowiem wynosiło blisko 57 godzin. W tym czasie wnioskodawca nie miał możliwości swobodnego wyboru miejsca pobytu, pozbawiony był kontaktu z osobą bliską, doświadczał dolegliwości związanych z brakiem możliwości wykonania zabiegów higienicznych, jak i wynikających z rygorów, jakimi poddawane są osoby zatrzymane. W okresie tym podejrzany nie mógł wykonywać wcześniej zaplanowanych zajęć, musiał z kolei wykonywać polecenia funkcjonariuszy, tolerować ich obecność w czasie ubierania się i załatwiania potrzeb fizjologicznych.
Zdaniem Sądu powyższe okoliczności zatrzymania, jak również jego skutki nie uzasadniają zadośćuczynienia w żądanej wysokości 45.000 złotych. Sąd uznał, że kwota 15.000 złotych będzie adekwatna do rozmiaru krzywdy wyrządzonej wnioskodawcy na skutek niewątpliwe niesłusznego zatrzymania w niniejszej sprawie.
Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2020 roku, sygn. akt II AKa 393/19, iż zadośćuczynienie, wobec niewymierności szkody niemajątkowej, ma zrównoważyć negatywne przeżycia i jest swoistego rodzaju rekompensatą za naruszenie dóbr osobistych. Powinno mieć charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość z jednej strony musi przedstawiać wartość ekonomicznie odczuwalną, z drugiej strony powinno być utrzymane w rozsądnych granicach. Orzekając o należnym wnioskodawcy zadośćuczynieniu Sąd miał na uwadze, iż nie może ono mieć charakteru symbolicznego (tak Sąd ocenia wnioskowaną przez prokuratora kwotę zadośćuczynienia w wysokości 5.000 złotych), z drugiej strony nie może być nadmierne w stosunku do doznanej krzywdy. Wysokość zadośćuczynienia musi być utrzymana w rozsądnych granicach, przy czym zgodnie z art. 445 § 2 k.c. zadośćuczynienie winno być „odpowiednie”. Odpowiednia suma zadośćuczynienia musi mieć „charakter kompensacyjny rozumiany jako odczuwalna wartość ekonomiczna, odpowiadająca aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa, przy czym z jednej strony nie może być wartością nadmierną w stosunku do doznanej krzywdy, a z drugiej strony musi uwzględniać jej indywidualny wymiar, w tym konkretne cierpienia fizyczne i psychiczne oraz ich rodzaj, czas trwania i natężenie” (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 czerwca 2014 roku, sygn. akt II AKa 150/14). Przy czym badanie „przeciętnej stopy życiowej społeczeństwa” jako kryterium pomocniczego do ustalenia wysokości zadośćuczynienia za krzywdę znajdzie zastosowanie tylko wówczas gdy pozostałe elementy składające się na ocenę rozmiaru dolegliwości, również charakteryzuje swoista „przeciętność”, rozumiana jako „typowość”, „nieskrajność” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7 września 2018 roku, sygn. akt II AKa 297/18).
Niewątpliwie brak jest obiektywnego przelicznika krzywdy doznanej przez osobę niesłusznie izolowaną. Jednakże funkcja kompensacyjna zadośćuczynienia sprawia, że z jednej strony nie może mieć ono jedynie charakteru symbolicznego, zaś z drugiej – nie może być nadmiernym ekwiwalentem pieniężnym w stosunku do krzywdy i być źródłem nieuzasadnionej korzyści majątkowej (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 22 listopada 2018 roku, sygn. akt II AKa 174/2018). Ustalając wysokość zadośćuczynienia Sąd wziął pod uwagę całokształt okoliczności towarzyszących zatrzymaniu, w tym okres jego stosowania, wiek zatrzymanego, jego właściwości osobiste (osoba niekarana, posiadająca stałe zatrudnienie, szanowana w środowisku zawodowym), okoliczności sprawy (sposób zatrzymania), utrata zaufania do organów wymiaru sprawiedliwości. Z tych względów Sąd uznał, że odpowiednią funkcję zadośćuczynienia spełni kwota 15.000 złotych.
Sąd ustalając kwotę zadośćuczynienia nie mógł tracić z pola widzenia statusu finansowego społeczeństwa. Otóż przeciętne wynagrodzenie w Polsce w 2023 roku wynosiło 7.155 złotych brutto. Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę nie jest oczywiście odszkodowaniem, ale miarkując wysokość takiej kwoty Sąd, jak wspomniano, winien mieć na względzie ogólne warunki społeczno-ekonomiczne oraz skonfrontować je z warunkami ekonomicznymi i poziomem życia wnioskodawcy. W konsekwencji Sąd uznał sumę 15.000 złotych za adekwatną i uwzględniającą wszelkie okoliczności sprawy w związku z pobytem wnioskodawcy w warunkach izolacji w okresie od dnia 20 marca 2023 roku do dnia 22 marca 2023 roku. W ocenie Sądu, przyznana kwota zadośćuczynienia stanowić będzie dla niego odczuwalną wartość ekonomiczną, a jednocześnie obiektywnie nie sprawia wrażenia nadmiernie wygórowanej. Natomiast w pozostałej części wniosek w omawianym zakresie zadośćuczynienia został oddalony jako nazbyt wygórowany.
Z kolei wnioskowana przez prokuratora, jak już wcześniej wskazano, kwota zadośćuczynienia w wysokości 5.000 złotych, zdaniem Sądu, nie byłaby kwotą odpowiednią w rozumieniu art. 445 § 2 k.c., bowiem w stosunku do naruszonego dobra w postaci wolności osobistej byłaby ona pozbawiona odczulanej wartości i jako taka miałaby charakter wyłącznie iluzoryczny.
Reasumując, mając na uwadze opisane wyżej okoliczności Sąd uznał, że kwota 15.000 złotych przyznana tytułem zadośćuczynienia jest odpowiednia, uwzględnia całokształt okoliczności dotyczących wnioskodawcy oraz jest utrzymana w rozsądnych granicach, dostosowanych do aktualnych stosunków majątkowych w społeczeństwie. Jest to kwota adekwatna do stopnia krzywdy D. K. wywołanej zatrzymaniem. Jednocześnie Sąd uznał, że przyznanie zadośćuczynienia w kwocie wyższej, zgodnej z żądaniem wnioskodawcy, stanowiłoby kwotę już wygórowaną.
|
Wraz z odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty
Odsetki od sumy pieniężnej stanowiącej zadośćuczynienie za niesłuszne zatrzymanie są wynagrodzeniem za opóźnienie w zapłacie sumy pieniężnej, która jest już wymagana i dlatego odsetki przysługują od dnia uprawomocnienia się wyroku (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 1991 roku, sygn. akt I KZP 35/91).
|