V KZ 15/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
Dnia 7 lipca 2026 r.
w sprawie S. M.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 7 lipca 2026 r.,
zażalenia obrońcy na zarządzenie Przewodniczącego IV Wydziału Karnego
Odwoławczego Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 6 lutego 2026
r., IV WKK 2/26, IV Ka 676/25, o odmowie przyjęcia kasacji,
na podstawie art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.,
p o s t a n o w i ł
uchylić zaskarżone zarządzenie i sprawę przekazać do dalszego
prowadzenia Sądowi Okręgowemu w Piotrkowie Trybunalskim.
[J.J.]
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim wyrokiem z dnia 25 listopada
2025 r., IV Ka 676/25, utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Tomaszowie
Mazowieckim z dnia 7 sierpnia 2025 r., II K 579/24, którym umorzono postępowanie
przeciwko S. M. o czyn z art. 157 § 2 k.k. i zastosowano środek zabezpieczający w
postaci umieszczenia go w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym.
Obrońca z wyboru wniósł kasację od tego wyroku, podnosząc zarzuty
rażącego naruszenia prawa materialnego i procesowego, które nie wskazywały na
uchybienia z art. 439 § 1 k.p.k.
V KZ 15/26
2
Zarządzeniem Przewodniczącego IV Wydziału Karnego Odwoławczego
Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 6 lutego 2026 r., IV WKK 2/26,
IV Ka 676/25, odmówiono przyjęcia kasacji. W zarządzeniu wskazano, że zgodnie z
art. 519 k.p.k. kasacja, na zasadzie wyjątku, przysługuje stronom także od
prawomocnego postanowienia o umorzeniu postępowania i zastosowaniu środka
zabezpieczającego. Przewodniczący wskazał ponadto na przepisy wprowadzające
ograniczenia do wniesienia kasacji przez strony z uwagi na treść rozstrzygnięcia
(art. 523 § 2 i 3 k.p.k.). Zaznaczył jednak, iż ograniczenia te nie będą miały
zastosowania w wypadku wskazanego postanowienia, gdyż odnoszą się one do
„oskarżonego”, a w postępowaniu sądowym osoba, której dotyczy wniosek
prokuratora o umorzenie postępowania i zastosowanie środka zabezpieczającego,
nie ma statusu „oskarżonego” (arg. ex art. 380 k.p.k.). Zdaniem Przewodniczącego
widoczne są rozbieżności w ustawie w dostępie do kasacji przez stronę w
postępowaniu sądowym wszczętym wniesieniem aktu oskarżenia w przypadku
stwierdzenia okoliczności wyłączających winę z powodu niepoczytalności
oskarżonego po otwarciu przewodu sądowego. W takim układzie procesowym o
umorzeniu postępowania i zastosowaniu środka zabezpieczającego określonego w
art. 93a k.k. sąd orzeka wyrokiem (art. 414 § 1 k.p.k.). Wówczas działa
ograniczenie wskazane w art. 523 § 2 k.p.k. i literalna wykładnia tego przepisu
prowadzi do stwierdzenia, że oskarżonemu nie przysługuje kasacja od
prawomocnego wyroku sądu odwoławczego utrzymującego w mocy orzeczenie o
umorzeniu postępowania i zastosowaniu środka zabezpieczającego określonego w
art. 93a k.k. Orzeczenia o umorzeniu postępowania i zastosowaniu środka
zabezpieczającego (wyrokiem – co miało miejsce w niniejszej sprawie) nie sposób
traktować jako skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego
zawieszenia jej wykonania. Przewodniczący podkreślił bowiem, że zgodnie z
treścią art. 523 § 2 k.p.k. kasację na korzyść oskarżonego można wnieść jedynie w
razie skazania za przestępstwo na karę pozbawienia wolności bez warunkowego
zawieszenia jej wykonania, a w sytuacji skazania na inną karę niż kara
bezwzględnego pozbawienia wolności, dla możliwości wniesienia kasacji przez
stronę, konieczne jest podniesienie zarzutu opartego na jednej z przesłanek
wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. (art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k.). Zatem kasacja strony
V KZ 15/26
3
wniesiona wbrew ograniczeniom z art. 523 § 2 k.p.k., w której nie podniesiono
uchybienia wymienionego w art. 439 § 1 k.p.k., jest niedopuszczalna.
Zażalenie na to zarządzenie wniosła obrońca, zaskarżając je w całości i
zarzucając „naruszenie prawa procesowego – art. 519 k.pk., poprzez
nieuzasadnione przyjęcie, iż w wypadku prawomocnego umorzenia wyrokiem
postępowania karnego i zastosowania środka zabezpieczającego w postaci
umieszczenia w zamkniętym szpitalu psychiatrycznym, prawo do wniesienia kasacji
nie przysługuje” oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego zarządzenia i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie
Trybunalskim.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zażalenie okazało się zasadne, dlatego też Sąd Najwyższy uchylił
zaskarżone zarządzenie i przekazał sprawę do dalszego prowadzenia w Sądzie
Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim.
W zaskarżonym zarządzeniu Przewodniczący Wydziału zajął błędne
stanowisko, że niedopuszczalna jest kasacja od wyroku sądu odwoławczego
utrzymującego w mocy wyrok, którym umorzono postępowanie i zastosowano
środek zabezpieczający. Literalnie, zgodnie z art. 519 k.p.k., kasacja przysługuje
wyłącznie od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego
postępowanie oraz od prawomocnego postanowienia sądu odwoławczego o
umorzeniu postępowania i zastosowaniu środka zabezpieczającego określonego w
art. 93a k.k., zaś – zgodnie z art. 523 § 2 i 4 k.p.k. – kasację na korzyść (tak jak w
tej sprawie) można wnieść jedynie w razie skazania oskarżonego za przestępstwo
lub przestępstwo skarbowe na karę pozbawienia wolności bez warunkowego
zawieszenia jej wykonania, przy czym ograniczenie to nie obowiązuje w przypadku
kasacji wniesionej z powodu uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k.
Wykładnia tych przepisów prowadzi jednak do wniosku o dopuszczalności
kasacji nie tylko od postanowienia o umorzeniu postępowania i zastosowaniu
środka zabezpieczającego, lecz także od takiego rozstrzygnięcia, gdy miało ono
formę wyroku, pomimo braku jednoznacznej regulacji w tym przedmiocie.
Powyższy pogląd znajduje oparcie w literaturze i w orzecznictwie. W postanowieniu
z dnia 24 marca 2021 r., I KK 102/19, Sąd Najwyższy podkreślił, że w przypadku
V KZ 15/26
4
wyroku umarzającego postępowanie i zastosowania środka zabezpieczającego nie
mogą obowiązywać ograniczenia z art. 523 § 2 i 3 k.p.k., ponieważ odnoszą się
one do „oskarżonego”. Tymczasem osoba, wobec której wniesiono akt oskarżenia,
rzeczywiście nabywa taki status, jednak traci go z chwilą umorzenia postępowania i
stwierdzenia popełnienia czynu zabronionego w warunkach zniesionej
poczytalności, czego konsekwencją jest zastosowanie środka zabezpieczającego.
Skoro w sprawie przestaje występować „oskarżony”, to do jego kasacji nie mogą
odnosić się ograniczenia skierowane literalnie do takiego podmiotu.
W tym samym orzeczeniu Sąd Najwyższy zaznaczył, że dopuszczalność
kasacji od wyroku umarzającego postępowanie i zastosowania środka
zabezpieczającego wynika również z nakazu poszanowania zasady równości
wobec prawa i traktowania osób znajdujących się w tej samej sytuacji w sposób
podobny. Naruszeniem tej zasady byłoby różnicowanie prawa do wniesienia kasacji
od orzeczenia o zastosowaniu środka zabezpieczającego w zależności od tego czy
sąd orzekał postanowieniem, czy wyrokiem. Skoro kasacja taka jest dopuszczalna
od orzeczenia wydanego w formie postanowienia, to uznanie, że ten nadzwyczajny
środek zaskarżenia nie przysługuje wyłącznie z powodu orzeczenia o umorzeniu
postępowania karnego i zastosowaniu środka zabezpieczającego w wyroku, a więc
zróżnicowanego tylko co do formy orzeczenia, a nie istoty i charakteru dolegliwości,
byłoby nieproporcjonalne i sprzeczne z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Sąd Najwyższy
trafnie zwrócił uwagę także na to, że skierowanie do sądu aktu oskarżenia zamiast
wniosku o umorzenie postępowania i zastosowanie środka zabezpieczającego
wynika najczęściej nie z winy strony procesowej, ale organu prowadzącego
postępowanie przygotowawcze i czynności podejmowanych na tym etapie
postępowania.
Pogląd o dopuszczalności kasacji od opisywanego wyroku znajduje także
oparcie w literaturze przedmiotu. Zdaniem D. Świeckiego należy dopuścić
możliwość wniesienia kasacji przez stronę, na korzyść, od wyroku umarzającego
postępowanie i zastosowania środka zabezpieczającego, za czym przemawia
argumentacja a fortiori z art. 519 k.p.k. (D. Świecki, [w:] Kodeks postępowania
karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, LEX/el 2026, t. 12 do
art. 519). Wprost na dopuszczalność takiej kasacji wskazuje J. Matras, który
V KZ 15/26
5
akcentuje, że formuła wyroku umarzającego postępowanie i stosującego środek
zabezpieczający jest wynikiem stwierdzenia niepoczytalności już po otwarciu
przewodu sądowego (art. 414 § 1 k.p.k.), a zatem najczęściej wynika z uchybień na
etapie postępowania przygotowawczego, które gdyby nie nastąpiły, orzeczenie
miałoby formę postanowienia (J. Matras, [w:] Kodeks postępowania karnego.
Komentarz, red. K. Dudka, LEX/el 2023, t. 2 do art. 519).
Sąd Najwyższy w obecnym składzie w pełni aprobuje przytoczone poglądy i
argumenty, stając na stanowisku, że kasacja strony, na korzyść, od wyroku, którym
umarzono postępowanie karne i zastosowano środek zabezpieczający pobytu w
zakładzie psychiatrycznym, jest dopuszczalna. Dlatego też miała rację skarżąca
podając w zażaleniu, że niezasadne było uznanie, iż prawo do wniesienia kasacji w
tej sprawie nie przysługuje, gdyż rozstrzygnięcie w obu instancjach zapadło w
formie wyroku a nie postanowienia. Powyższe determinowało konieczność
uchylenia zaskarżonego zarządzenia i przekazania sprawy do dalszego
prowadzenia Sądowi Okręgowemu w Piotrkowie Trybunalskim.
Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej
postanowienia.
[J.J.]
[a.ł]
