V KO 74/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 23 października 2025 r.
SSN Waldemar Płóciennik
w sprawie M.Z.
skazanego z art. 286 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 23 października 2025 r.,
sygnalizacji sędziego zaistnienia przesłanki wyłączenia SSN R.W. od udziału w
sprawie Sądu Najwyższego, V KO 74/25, z urzędu,
na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.,
p o s t a n o w i ł
wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego R.W. od udziału w sprawie
V KO 74/25.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2024 r., V KK 377/23, Sąd Najwyższy
oddalił jako oczywiście bezzasadną kasację obrońcy skazanego M.Z. od wyroku
Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 31 marca 2023 r., sygn. akt II AKa 294/22,
zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn.
akt III K 81/17. W dniu 22 kwietnia 2025 r., pod sygnaturą V KO 74/25,
zarejestrowane zostało pismo obrońcy skazanego sygnalizujące potrzebę
wznowienia postępowania kasacyjnego ze względu na bezwzględną przyczynę
odwoławczą związaną z nienależytą obsadą Sądu, bowiem w jego składzie brała
udział SSN A.D., która została sędzią Sądu Najwyższego w wyniku rekomendacji
udzielonej przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną na mocy przepisów
V KO 74/25
2
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa
oraz niektórych innych ustaw. Obrońca odwołał się przy tym do orzecznictwa Sądu
Najwyższego oraz trybunałów międzynarodowych. Zarządzeniem z dnia 9
października 2025 r. Prezes Sądu Najwyższego wyznaczył skład orzekający w
sprawie w osobach sędziów Sądu Najwyższego: M.P., P.W. i R.W. W dniu 13
października 2025. sędzia Sądu Najwyższego M.P. zasygnalizował zaistnienie
powodu wyłączenia sędziego R.W. z urzędu ze względu na przesłankę z art. 40 § 1
pkt 1 k.p.k. Skrótowo rzecz ujmując, w piśmie wskazano, że R.W. został sędzią
Sądu Najwyższego w takim samym trybie, jak SSN A.D., zatem odnosząc się do
sygnalizacji obrońcy skazanego, orzekałby jako iudex in causa sua.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Jest bezsporne, że wskazani sędziowie A.D. i R.W. objęli urząd sędziego
Sądu Najwyższego w wyniku rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., a więc organu,
który nie stanowi Krajowej Rady Sądownictwa w rozumieniu Konstytucji RP (zob. m.
in. uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-
4110-1/20, którą związane są wszystkie składy Sądu Najwyższego i uchwała
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22).
Pociąga to za sobą stwierdzenie, że sąd z udziałem sędziego R.W. jest
nienależycie obsadzony, zatem orzeczenia wydane w tym składzie dotknięte są
bezwzględną przyczyną odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Równie istotne jest
także to, że w opisanym układzie procesowym udział sędziego R.W. w składzie
sądu rozpoznającego sygnalizację potrzeby wznowienia postępowania kasacyjnego
z urzędu, równałby się orzekaniu we własnej sprawie, ponieważ ze względu na
treść sygnalizacji dotyczy ona wymienionego sędziego bezpośrednio. Analogicznej
kwestii poświęcono, zasługujące na akceptację, obszerne wywody w postanowieniu
Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2024 r., IV K 135/24. W ślad za tym
orzeczeniem wskazać trzeba, że ratio legis przepisu art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.
sprowadza się do odsunięcia od sprawy sędziego, w sytuacji, gdy jej
rozstrzygnięcie wpływa na sferę jego praw i obowiązków. Nie chodzi przy tym
jedynie o tak ewidentne przypadki, gdy sędzia jest stroną procesową, która ex
definitione ma interes prawny w korzystnym dla siebie rozstrzygnięciu, ale o każdy
V KO 74/25
3
przypadek, gdy sprawa dotyczy sędziego bezpośrednio (J. Kosonoga [w:] Kodeks
postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. R. A. Stefański, S.
Zabłocki, Warszawa 2017, art. 40, teza 19). W „piśmiennictwie nawiązuje się w tym
zakresie do koncepcji stosunku ustrojowego, funkcjonującego obok stosunku
procesowego, pomiędzy stronami procesu oraz sędzią rozpoznającym ich sprawę,
eksponującym i reprezentującym imperium państwa. Stosunek ów oparty jest na
Konstytucji RP i przepisach ustrojowych sądownictwa. Jego istotą jest obowiązek
wykonywania przez sędziego zadań państwa z zakresu wymiaru sprawiedliwości
(art. 10 ust. 2 w zw. z art. 175 ust. 1 Konstytucji RP), połączony z bezwzględnym
obowiązkiem bezstronności (art. 45 Konstytucji RP w związku z art. 6 Europejskiej
Konwencji Praw Człowieka i art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej), a
także rzetelności działania i przestrzegania prawa (preambuła oraz art. 2, 7 i 82
Konstytucji RP) – szerzej zob. J. Gudowski, Iudex impurus. Wyłączenie z mocy
samej ustawy sędziego objętego zarzutem wadliwego powołania lub przejścia na
wyższe stanowisko sędziowskie, Przegląd Sądowy 2022, nr 5, s. 15-18.
Powyższe oznacza, że wyłączeniu na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.
podlega sędzia w sytuacji, w której miałby on dokonać oceny stosunku
prawnoprocesowego (którego podmiotem, obok stron, jest także sędzia
rozpoznający sprawę), wywierającego zarazem wpływ na jego własne prawa i
obowiązki. Jeżeli status sędziego jest wadliwy albo ustrojowo <>, to
wadliwość ta, wątpliwość i <> pozbawiają go uprawnień i
obowiązków jurysdykcyjnych, co najmniej in casu, a jeżeli je wykona, spowoduje
wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, a więc cel – wymierzenie
sprawiedliwości – z powodów leżących po stronie sędziego nie zostanie osiągnięty.
Jeżeli natomiast jakość stosunku prawnoprocesowego, jego ważność i skuteczność,
zostanie oceniona pozytywnie, uprawnienia i obowiązki sędziego żadnego
uszczerbku z tego powodu nie doznają, jak też niezagrożone pozostają publiczne
prawa podmiotowe stron. Poza sporem jest, że oceny ważności i skuteczności tego
stosunku nie może dokonywać sędzia będący jego stroną albo będący w
identycznej sytuacji ustrojowo-procesowej (J. Gudowski, Iudex impurus…, s. 19-20).
Prawa i obowiązki jurysdykcyjne wynikające ze stosunku prawno-procesowego
wypełniającego publiczne prawo podmiotowe strony są zarazem prawami i
V KO 74/25
4
obowiązkami służbowymi sędziego, jeżeli zatem zostaną z punktu widzenia
ustrojowego zanegowane, to – naruszone lub niedopełnione – bezpośrednio
oddziałają także na ten stosunek, powodując odjęcie sędziemu legitymacji do
skutecznego wymierzania sprawiedliwości w imieniu państwa. Mogą także
doprowadzić do naruszenia ślubowania, które ma nie tylko charakter
emblematyczny, uroczysty, ale również materialnoprawny, przekroczenie bowiem
granic wytyczonych ślubowaniem oznacza popełnienie przewinienia służbowego i
rodzi odpowiedzialność sędziego, a niekiedy także odpowiedzialność państwa.
Skoro sędzia, którego prawidłowość powołania oraz <> sędziowskiego
statusu sędziego są wątpliwe, a tym samym wątpliwe są jego niezawisłość oraz
bezstronność i musi on, rozpoznając sprawę, sam dokonać osądu w tym zakresie,
a więc eo ipso oceny zachodzącego między nim a stronami stosunku,
prawnoprocesowego, to jest z mocy ustawy wyłączony jako iudex in sua causa,
gdyż – co oczywiste, nawet gdyby był krystaliczne bezstronny – wynik tego osądu,
dotycząc go osobiście, wpłynie (<>) na jego prawa i obowiązki z
dziedziny prawa publicznego, ale pośrednio dotknie także jego sfery prywatnej.
Przepisy wyłączają w tym przypadku sędziego niezależnie od jego subiektywnego
poczucia bezstronności i gotowości do jej uszanowania w konkretnej sprawie. Do
wyłączenia dochodzi nawet wtedy, gdy sędzia nie jest świadomy istnienia podstawy
wyłączenia albo – znając ją – nie akceptuje jej (J. Gudowski, Iudex impurus…, s.
20)”.
Przenosząc te uwagi na grunt rozważanej sprawy należy stwierdzić, że
rozpoznający sprawę sędzia, który objął urząd w wyniku rekomendacji KRS
ukształtowanej ustawą z 2107 r. nie mógłby uwzględnić argumentacji obrońcy,
bowiem w ten sposób zakwestionowaliby własne „uprawnienie” do bezstronnego
orzekania, zaś w wypadku podzielenia podnoszonych argumentów naraziłby się na
zarzut orzekania we własnej sprawie. W opisanym stanie rzeczy wyłączenie z
urzędu, co przewiduje treść art. 42 § 1 k.p.k., sędziego SN R.W., w perspektywie
zapewnienia stronom bezstronnego i niezawisłego sądu, uznać należy za
konieczne (zob. także postanowienia Sądu Najwyższego m.in. w sprawach: I KK
356/22, IV KO 145/24, V KO 76/24, V KZ 2/25, II KK 9/25, III KO 182/24, II KO 8/25,
II KK 362/24 i II KB 27/23).
V KO 74/25
5
Kierując się powyższym, orzeczono jak na wstępie.
[WB]
[a.ł]
