V KO 42/25
ZARZĄDZENIE
Dnia 31 października 2025 r.
SSN Zbigniew Puszkarski
zarządził:
1. zawiadomić - przez doręczenie niniejszego zarządzenia -
adwokata J.D., obrońcę skazanego M.K., iż nie uznano za
dopuszczalne wznowienie z urzędu postępowania kasacyjnego,
zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 14
lutego 2025 r., sygn. akt V KK 1/25;
2. sprawę zakreślić w repertorium KO.
[WB]
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Bełchatowie wyrokiem z dnia 4 marca 2024 r., sygn. akt II
K 802/23, skazał M.K. za trzy przestępstwa z art. 200 § 1 k.k. (dwukrotnie przy
zastosowaniu art. 12 § 1 k.k.) i przyjmując, że stanowią one ciąg przestępstw
wymierzył mu karę 8 lat pozbawienia wolności. W wyroku zawarł też inne
rozstrzygnięcia wynikające ze skazania.
Po rozpoznaniu apelacji wniesionych przez prokuratora i obrońcę oskarżonego
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim wyrokiem z dnia 19 czerwca 2024 r.,
sygn. IV Ka 323/24, zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji m.in. w ten sposób, że
ustalił, że przypisane oskarżonemu trzy przestępstwa nie stanowią jednego ciągu
przestępstw, przyjął, że ciąg ten stanowią dwa przestępstwa, wymierzył kary za ten
ciąg, jak też za trzecie przestępstwo i orzekł karę łączną 8 lat pozbawienia wolności.
Rozstrzygnął też o stosownych środkach karnych.
V KO 42/25
2
Obrońca wtedy już prawomocnie skazanego M.K. wniósł kasację od wyroku
Sądu odwoławczego, którą Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 14 lutego 2025
r., sygn. akt V KK 1/25, oddalił jako oczywiście bezzasadną.
Następnie adw. J.D., obrońca wymienionego skazanego, skierował do Sądu
Najwyższego pismo, które określił jako „Wniosek o rozważenie zasadności
wznowienia postępowania z urzędu”. Powołując się na art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z
art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. sprecyzował, że chodzi o wznowienie postępowania
kasacyjnego toczącego się przed Sądem Najwyższym pod sygn. akt V KK 1/25, a
postulowanym orzeczeniem następczym jest uchylenie postanowienia tego Sądu z
dnia 14 lutego 2025 r., sygn. akt V KK 1/25, i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania Sądowi Najwyższemu - Izbie Karnej.
W uzasadnieniu obrońca skazanego podał, że skład Sądu Najwyższego, który
oddalił kasację wniesioną na rzecz M. K., tworzyła sędzia A.D., do pełnienia urzędu
na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego powołana przez Prezydenta RP na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym
przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, „co skutkowało wydaniem orzeczenia
przez nienależycie obsadzony Sąd, co stanowi bezwzględną przyczynę
odwoławczą, o której mowa art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.” (cytat z pisma). W tym
względzie obrońca powołał uchwałę składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,
BSA I-4110-1/20 oraz inne judykaty najwyższej instancji sądowej, w tym odnoszące
się wprost do statusu sędzi A.D., także orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka. Nadmienił również, przytaczając konkretne orzeczenie, że Sąd
Najwyższy wcześniej wznowił z urzędu postępowanie kasacyjne zakończone
postanowieniem o oddaleniu kasacji z uwagi na zaistnienie bezwzględnej
przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (nienależyta obsada sądu),
wynikającej z orzekania w sprawie sędzi A.D.
Odnosząc się do przedmiotowego wystąpienia należy stwierdzić, że chociaż
Autor nie nawiązał do art. 9 § 2 k.p.k., to nadesłane przez niego pismo niewątpliwie
jest zgłoszonym w trybie tego przepisu wnioskiem sygnalizującym konieczność
(potrzebę) wznowienie z urzędu postępowania kasacyjnego.
V KO 42/25
3
Gdy chodzi o meritum wystąpienia należy zauważyć, że zagadnienie
dopuszczalności wznowienia postępowania kasacyjnego pojawia się w związku z
pismami stron (najczęściej samego skazanego, względnie jego obrońcy)
sygnalizującymi potrzebę wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego
zakończonego orzeczeniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację. Podobnie jak
uczynił to obrońca M. K., zainteresowani wskazują, że jest to konieczne z powodu
zaistnienia uchybienia określonego w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (nienależyta obsada
sądu) z tego powodu, że w składzie orzekającym Sądu Najwyższego zasiadał
sędzia (sędziowie) powołany przez Prezydenta RP do pełnienia urzędu w tym
Sądzie na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa
oraz niektórych innych ustaw, tj. organu, który sposobem powołania jego części
sędziowskiej odbiega od modelu przewidzianego dla niego przez Konstytucję RP.
Zagadnienie to, wielkiej wagi dla praktyki orzeczniczej Sądu Najwyższego, Sąd
ten, orzekając w składzie trzech sędziów, przedstawił do rozstrzygnięcia
powiększonemu składowi Sądu Najwyższego, formułując pytanie:
„Czy oddalenie kasacji przez skład Sądu Najwyższego, w którym bierze udział
sędzia powołany do Sądu Najwyższego w wyniku procedury przeprowadzonej
przed Krajową Radą Sądownictwa, której skład ukształtowano w trybie określonym
przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3) jest
prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu art.
542 § 3 k.p.k.?”.
Sąd Najwyższy, procedując w powiększonym składzie siedmiu sędziów, co
ważne, utworzonym z sędziów powołanych do pełnienia urzędu w tym Sądzie przed
2018 r., tj. na wniosek Krajowej Radzie Sądownictwa, której sposób wyłonienia nie
budzi zastrzeżeń, postanowieniem z dnia 23 marca 2023 r., I KZP 17/22 (publ.
OSNK 2023, nr 4, poz. 20), jednogłośnie odmówił podjęcia uchwały, uznając, że nie
zachodzą poważne wątpliwości co do wykładni przepisu art. 542 § 3 k.p.k.,
interpretowanego w powiązaniu z art. 540 § 1 k.p.k. W uzasadnieniu, przeprowadził
jednak obszerne rozważania, które doprowadziły do tezowanej konkluzji, że
„orzeczenie o oddaleniu kasacji nie jest prawomocnym orzeczeniem kończącym
V KO 42/25
4
postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k.”. Wskazał również na
implikację tego poglądu, zaznaczając, że „nie wchodzi w grę możliwość wznowienia
z urzędu w trybie art. 542 § 3 k.p.k. wobec ujawnienia się jednego z uchybień
wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. postępowania kasacyjnego zakończonego
wydaniem wskazanego postanowienia” (postanowienia o oddaleniu kasacji), co
odnosi się również do sytuacji, gdy takie orzeczenie zostało wydane z udziałem
sędziego powołanego do Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej na podstawie wspomnianej ustawy z dnia 8 grudnia
2017 r. Należy podkreślić, że cytowany judykat został wydany po szczegółowym
rozważeniu również argumentacji przemawiającej za odmiennym stanowiskiem, w
tym nawiązującej do kryzysu konstytucyjnego związanego z działalnością Krajowej
Rady Sądownictwa ukształtowanej po 2017 r.
Jest faktem, że pogląd wyrażony we wspomnianym postanowieniu nie jest
powszechnie aprobowany, o czym świadczy fakt, iż później notowano przypadki
wydawania przez Sąd Najwyższy orzeczeń wznawiających postępowanie
kasacyjne ze wskazaniem zaistnienia uchybienia wymienionego w art. 439 § 1 pkt 2
k.p.k. Nie jest to wykluczone w sytuacji, gdy w sprawie I KZP 17/22 nie została
podjęta uchwała, której nadano moc zasady prawnej. Sędzia wydający niniejsze
zarządzenie uznaje jednak, że orzeczenia wznawiające postępowanie kasacyjne
nie dezawuują wspomnianego judykatu. Chociaż zawierają rzeczowe argumenty, to
trudno przyjąć, że wykazują jego zupełną błędność. Jak zaznaczono, zawiera on
wszechstronne rozważania prawne, do których wypada odesłać Autora
przedmiotowego wystąpienia, nie jest też bez znaczenia, że został wydany przez
powiększony skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego. Znacznie wcześniej w
uchwale pełnego składu Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2000
r., I KZP 37/00 (publ. OSNKW 2000, z. 9-10, poz. 78), podkreślono, że oddalenie
kasacji jest rozstrzygnięciem jakościowo zupełnie odmiennym od rozstrzygnięcia
utrzymującego zaskarżone orzeczenie w mocy, jako że z istoty postępowania
kasacyjnego wynika, iż nie jest ono postępowaniem zmierzającym do
rozstrzygnięcia o zasadności oskarżenia w sprawie karnej (w rozumieniu art. 6 ust.
1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności), lecz
postępowaniem zmierzającym do zbadania zasadności nadzwyczajnego środka
V KO 42/25
5
zaskarżenia jakim jest kasacja, wniesionego już po prawomocnym zakończeniu
postępowania. W konsekwencji na przestrzeni lat Sąd Najwyższy prezentował
stanowisko – potwierdzone wspomnianym postanowieniem z dnia 23 marca 2023 r.,
I KZP 17/22 – że niedopuszczalne jest wznowienie postępowania kasacyjnego,
gdyż orzeczenie Sądu Najwyższego nie jest orzeczeniem kończącym
postępowanie w rozumieniu art. 542 § 2 k.p.k. w zw. z art. 540 § 1 in princ. k.p.k.
Takim orzeczeniem jest natomiast wydane przez Sąd Najwyższy, po uchyleniu w
wyniku kasacji prawomocnego wyroku, orzeczenie następcze o umorzeniu
postępowania lub o uniewinnieniu oskarżonego, co przewiduje art. 537 § 2 k.p.k.
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 kwietnia 2001 r., III KO 53/99; z
dnia 27 czerwca 2001 r., III KO 115/00 z dnia 25 listopada 2010 r., V KO 87/10; z
dnia 19 sierpnia 2015 r., IV KO 46/15 i inne).
Wydaje się, że kwestia wymaga ponownego wnikliwego rozważenia, najlepiej
przez skład całej Izby Karnej, chociaż jest faktem, że istniejące w tej Izbie
uwarunkowania personalne obecnie stawiają pod znakiem zapytania możliwość
procedowanie w takiej formule. Nasuwa się też postulat jednoznacznego
uregulowania zagadnienia w ramach przewidywanych zmian prawa karnego, w tym
prawa procesowego.
Na koniec celowe będzie nadmienić, iż Sąd Najwyższy niejednokrotnie
wskazywał, że gdy strona (jej pełnomocnik) wystąpi o rozważenie wznowienia
postępowania z urzędu, utrzymując, iż w sprawie zachodzi któraś z bezwzględnych
przyczyn odwoławczych, w razie niepodzielenia tego poglądu jest dopuszczalne
wydanie przez sędziego zarządzenia o niestwierdzeniu podstaw do wznowienia
postępowania z urzędu (zob. np. uzasadnienie wspomnianej uchwały Sądu
Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 5/05; postanowienie z dnia 7 grudnia
2021 r., V KZ 39/21, nadto zarządzenie sędziego SN z dnia 27 kwietnia 2023 r., II
KO 33/23). Wobec tego wypada przyjąć, że w taki sam sposób można wyrazić
stanowisko odnośnie do samej dopuszczalności (możliwości) wznowienia
postępowania w danej sprawie.
Mając powyższe na uwadze, zarządzono jak na wstępie.
[WB]
V KO 42/25
6
[a.ł]
