V KK 84/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 19 stycznia 2026 r.
SSN Zbigniew Puszkarski
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 19 stycznia 2026 r.
wniosku obrońcy skazanego B.O.
o wyłączenie sędziego od udziału w sprawie,
na podstawie art. 41 § 1 i art. 42 § 4 k.p.k., art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności
postanowił:
wyłączyć Sądu Najwyższego R.W. od udziału w sprawie
kasacyjnej o sygn. akt V KK 84/25.
UZASADNIENIE
Obrońcy skazanych B.O. i M.R. wnieśli kasacje od wyroku Sądu
Okręgowego w Toruniu z dnia 29 sierpnia 2024 r., sygn. akt IX Ka 634/23,
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 24 maja 2023 r., sygn.
akt II K 1843/21. Sprawa została zarejestrowana w Sądzie Najwyższym pod
sygnaturą V KK 84/25 i zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego
pracą Izby Karnej przydzielona sędziemu A.R., tym samym mającemu pełnić rolę
sprawozdawcy w razie rozpoznawania sprawy przez Sąd w składzie kolegialnym.
Zarządzeniem z dnia 25 marca 2025 r. wyznaczono skład orzekający w osobach:
Prezes SN Z.K. (Przewodniczący), SSN A.R. i SSN S.S. oraz termin rozprawy
kasacyjnej na 15 maja 2025 r. Zawiadomiona o tym obrońca skazanego B.O. adw.
W.D. trzema pismami datowanymi 1 kwietnia 2025 r. na podstawie z art. 41 § 1
V KK 84/25
2
k.p.k. wystąpiła o wyłączenie wymienionych sędziów „od rozpoznania sprawy o
sygn. akt V KK 84/25”. Wskazała, że sędziowie ci na urząd sędziego Sądu
Najwyższego zostali powołani przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych
innych ustaw, tj. w procedurze niedającej gwarancji niezawisłości i bezstronności.
W związku z tym przytoczyła uchwałę składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej
oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020
r., BSA I-4110-1/20, zgodnie z którą nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439
§ 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba
powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie
ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Obrońca
nawiązała również do innych judykatów Sądu Najwyższego, w tym do uchwały
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22,
także do orzecznictwa trybunałów międzynarodowych (ETPC, TSUE) i stwierdziła,
że „na każdym etapie postępowania konieczne jest badanie przez sąd z urzędu,
czy skład, w którym rozpoznaje sprawę, spełnia wymagania sądu właściwego, o
których mowa w art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej i art. 6
Konwencji o Ochronie Praw Człowieka I podstawowych Wolności”.
Do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów został wyznaczony sędzia Sądu
Najwyższego P.K. W uwzględnieniu wniosku obrońcy skazanego B. O. Sąd
Najwyższy postanowieniem z dnia 14 lipca 2025 r. (V KK 84/25, KRI 1123) wyłączył
tego sędziego od rozpoznania wniosku o wyłączenie od udziału w sprawie sędziów
Sądu Najwyższego – Z.K., A.R. i S.S. Następnie sprawa o wyłączenie sędziów
została skierowana do referatu sędzi Sądu Najwyższego M.B., która do pełnienia
urzędu została powołana w takiej samej procedurze jak wymienieni wyżej
sędziowie, co jednak nie spowodowało wystąpienia obrońcy o wyłączenie tej sędzi.
Jest jednak faktem, że o ile strony zostały zawiadomione, iż wniosek o wyłączenie
sędziów będzie rozpoznawał Sąd obsadzony przez sędziego P.K., to z akt sprawy
nie wynika, by miało to miejsce w odniesieniu do sędzi M.B. Postanowieniem z dnia
16 września 2025 r. (V KK 84/25, KRI 954) Sąd Najwyższy wniosek o wyłączenie
V KK 84/25
3
Prezesa SN Z.K., SSN A.R. i SSN S.S. od rozpoznania sprawy sygn. akt V KK
84/25 pozostawił bez rozpoznania.
Wskazany skład orzekający Sądu Najwyższego uległ częściowej zmianie,
bowiem zarządzeniem z dnia 3 października 2025 r., określającym termin rozprawy
kasacyjnej na 2 grudnia 2025 r., do tego składu wyznaczono sędziów Sądu
Najwyższego: S.S., A.R. i R.W., o czym zawiadomiono zainteresowane podmioty.
Obrońca skazanego B. O. pismem z dnia 14 listopada 2025 r. na podstawie art. 41
§ 1 k.p.k. wniosła o wyłączenie sędziego R.W. „od udziału w rozpoznaniu sprawy V
KK 84/25”. W treści pisma akcentowała, że wymieniony sędzia do pełnienia urzędu
na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego został powołany przez Prezydenta RP
na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym
przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw oraz że powołanie sędziego w takiej
procedurze nie daje gwarancji niezawisłości i bezstronności. W tym względzie
powtórzyła argumenty przedstawione we wcześniej złożonych pismach
postulujących wyłączenie sędziów od udziału w sprawie kasacyjnej B. O.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Opisane realia sprawy nasuwają spostrzeżenie, że złożenie przez obrońcę
skazanego B. O. wniosku o wyłączenie od udziału w sprawie sędziego R.W.
bardziej jest przejawem zrozumiałej konsekwencji w podejmowaniu określonych
działań procesowych, niż efektywnego dążenia do ukształtowania niebudzącego
zastrzeżeń składu orzekającego Sądu Najwyższego, tj. spośród sędziów
powołanych do pełnienia urzędu w tym Sądzie w procedurze obowiązującej przed
2018 r. Z pisma obrońcy wynika bowiem, że przyjęła ona do wiadomości
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2025 r. i kwestię udziału w
składzie orzekającym sędziów A.R. i S.S. (zapewne i Prezesa SN Z.K.) uznaje za
rozstrzygniętą. Musi zatem mieć w polu widzenia, że takie podejście do
zagadnienia każe uznać, iż ewentualne wyłączenie od udziału w sprawie sędziego
R.W. nie spowoduje, że skład nowo utworzony – ciągle z udziałem sędziów A.R. i
S.S., a nie jest też wykluczony powrót do składu, który miał procedować na
rozprawie 15 maja 2025 r. – nie będzie dotknięty tą samą wadą, co składy
wcześniej wyznaczone.
V KK 84/25
4
Rodzi to pytanie o sens ewentualnego uwzględnienia przedmiotowego wniosku,
także przy uwzględnieniu dotychczasowego czasu trwania postępowania
kasacyjnego, proporcji kary pozbawienia wolności odbytej przez skazanego
względem kary orzeczonej oraz odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonego
orzeczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2025 r.). W tym
względzie należało jednak mieć na uwadze, że nawet przy niekontestowaniu przez
autorkę wniosku postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2025 r.
kwestię składu orzekającego w przedmiotowej sprawie Sądu Najwyższego trudno
uznać za definitywnie rozstrzygniętą. Jak wyżej podano, co do wniosku o
wyłączenie trzech sędziów od rozpoznania sprawy sygn. akt V KK 84/25 wydał
postanowienie Sąd Najwyższy z udziałem sędzi M.B., która – podobnie jak
sędziowie objęci wnioskiem – do pełnienia urzędu została powołana przez
Prezydenta RP na wniosek wadliwie ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa.
W szeregu orzeczeniach Sąd Najwyższy wskazywał, że w takim układzie
procesowym wydanie postanowienie nie stanowi określonej w art. 41a k.p.k.
przeszkody w rozpoznaniu ponowionego wniosku o wyłączenie sędziego, albowiem
orzeczenie wydane z udziałem sędziego Sądu Najwyższego powołanego na ten
urząd w wyniku rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie
ustawy z 8 grudnia 2017 r. dotknięte jest bezwzględną przyczyną odwoławczą z art.
439 § 1 pkt 2 k.p.k., a w konsekwencji nie zostało wydane przez niezależny i
bezstronny sąd ustanowiony ustawą (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z
dnia 1 lutego 2024 r., II KK 540/23; z dnia 6 marca 2024 r., II KK 209/23; z dnia 24
lipca 2024 r., III KK 147/24; z dnia 4 czerwca 2025 r., II KK 365/24). Wobec tego
nawet jeżeli obrońca B. O. uznała za słuszne kolejny wniosek o wyłączenie
sędziego ograniczyć do osoby sędziego R.W., a inni uczestnicy postępowania
dotychczas nie wykazywali inicjatywy w tym zakresie, to nie można wykluczyć, że w
dalszym toku postępowania kasacyjnego, nawet na rozprawie, któryś z nich jednak
wystąpi z wnioskiem o wyłączenie członków składu orzekającego. Zatem trzeba
przyjąć, że względy natury pragmatycznej nie sprzeciwiają się uwzględnieniu
słusznego co do zasady wniosku o wyłączenie od udziału w sprawie sędziego R.W.
Rozpatrując ten wniosek należało uwzględnić, że w wielu orzeczeniach Sąd
Najwyższy trafnie wskazywał, iż sędzia ulega wyłączeniu, nie tylko wówczas, gdy
V KK 84/25
5
istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwość co do jego
bezstronności w danej sprawie (art. 41 § 1 k.p.k.), ale również w sytuacji, gdy
orzekanie przez sędziego w danej sprawie mogłoby prowadzić do naruszenia
standardu z art. 6 ust. 1 EKPC i w konsekwencji uznania, że taki skład orzekający
w ogóle nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą
(postanowienia: z dnia 6 lipca 2022 r., IV KO 66/22, z dnia 13 października 2021 r.,
II KO 30/21; z dnia 28 kwietnia 2022 r., IV KO 32/22; z dnia 17 marca 2022 r., II KO
12/22; z dnia 4 czerwca 2025 r., II KK 365/24 i inne). Sąd Najwyższy, badając w
trybie art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o wyłączenie sędziego powołanego w wadliwej
procedurze nominacyjnej, powinien zatem mieć na względzie, że problematyka
dotycząca procedury powoływania sędziów jest ściśle powiązana z prawem do
rzetelnego procesu sądowego i mając w polu widzenia częste przypadki
występowania przez strony procesu do tego organu na tle obsady sądu, również
stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który wskazywał, iż
orzeczenie wydane przez skład sądu z udziałem osób powołanych na stanowisko
sędziego w wadliwej procedurze nominacyjnej jest obciążone wadą traktowaną jako
naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych
wolności (zob. wyrok ETPC z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz
przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19 i in.). Zagadnienie nabiera szczególnego
znaczenia w odniesieniu do sędziów Sądu Najwyższego (sądu „ostatniego słowa”),
z założenia będącego ważnym gwarantem niezakłóconego, prawidłowego
funkcjonowanie demokratycznego państwa prawnego, wyznaczającym standardy
niezależności, niezawisłości i bezstronności orzekania.
Jest faktem, że Pan R.W. do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu
Najwyższego został powołany przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej w trybie wspomnianej ustawy z 8 grudnia 2017 r.
Kwestia wadliwości takiego powołania była przedmiotem analizy w wielu
judykatach, w tym w uzasadnieniu mającej moc zasady prawnej uchwały składu
połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu
Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I - 4110 - 1/20 oraz uchwały składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 i obecnie
zbędne jest powtarzanie przedstawionych tam obszernych rozważań. Nie jest też
V KK 84/25
6
bez znaczenia, że procedura nominacyjna, w której wziął udział wymieniony sędzia,
zmierzała do obsadzenia Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, quasi sądu
specjalnego, w której sędzia orzekał do momentu likwidacji tego organu w lipcu
2022 r. Na jego zależność od władzy politycznej wskazał Trybunał Sprawiedliwości
Unii Europejskiej, który uznał, że Izba Dyscyplinarna SN nie jest sądem w
rozumieniu prawa europejskiego (por. wyrok TSUE z dnia 15 lipca 2021 r., C-
791/19). Wyżej zaznaczono, że zgodnie z uchwałą połączonych Izb Sądu
Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., do której nawiązała obrońca, orzeczenie
wydane z udziałem sędziego Sądu Najwyższego powołanego na ten urząd w
wyniku rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z
8 grudnia 2017 r. dotknięte jest bezwzględną przyczyną odwoławczą z art. 439 § 1
pkt 2 k.p.k., zatem ta okoliczność również przemawia za uwzględnieniem
przedmiotowego wniosku.
Pomimo niezłożenia wniosku o wyłączenie sędziego przez skazaną M.R.,
względnie przez jej obrońcę, mając na uwadze jednolitość postępowania
kasacyjnego prowadzonego wobec obojga skazanych, w sentencji postanowienia
jest mowa nie o wyłączeniu sędziego R.W. od udziału w sprawie kasacyjnej
skazanego B. O., ale od udziału w sprawie kasacyjnej o sygn. akt V KK 84/25.
Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie.
[WB]
[a.ł]
Zbigniew Puszkarski
