V KK 568/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
Dnia 5 marca 2025 r.
w sprawie M.I.,
wobec którego odmówiono wszczęcia postępowania o czyn z art. 10 ust. 1 ustawy
z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz niektóre
inne dni i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 5 marca 2025 r.,
w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w.,
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść obwinionego,
od postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku
z dnia 2 października 2024 r., V Kz 1407/24,
utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim
z dnia 13 sierpnia 2024 r., II W 417/24,
uchyla zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku
i przekazuje sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym.
UZASADNIENIE
M.I. został obwiniony o to, że jako pracodawca – Prezes Zarządu O. sp. z
o.o. przy ul. [...] w S. w tzw. niehandlowe niedziele, przypadające w okresie od 4
lutego 2024 r. do 21 kwietnia 2024 r., powierzał wykonywanie pracy 15
pracownikom, tj. o wykroczenie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o
ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (t.j.: Dz. U. z 2024
V KK 568/24
2
r., poz. 449 ze zm.; dalej: ustawa o ograniczeniu handlu w niedzielę lub u.o.h.) w
zw. z art. 1519b ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym (t.j.: Dz.U.
z 2024 r., poz. 1194), art. 4 i art. 5 pkt 2 u.o.h.
Sąd Rejonowy w Starogardzie Gdańskim postanowieniem z dnia 13 sierpnia
2024 r., II W 417/24, działając na podstawie art. 59 § 2 k.p.w. w zw. z art. 5 § 1 pkt
2 k.p.w., odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie.
Zażalenie na to postanowienie wniósł oskarżyciel publiczny – Państwowa
Inspekcja Pracy, Okręgowy Inspektorat Pracy w G., Oddział w S., zaskarżając je w
całości i zarzucając „obrazę przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 10 ust. 1 w zw. z art. 5 pkt 2 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o
ograniczeniu handlu w niedzielę poprzez błędną wykładnię – uznanie, że
prowadzenie w placówce handlowej działalności w zakresie kultury, sportu, oświaty
turystyki i wypoczynku, nie wypełnia znamion wykroczenia powierzenia
pracownikowi lub zatrudnionemu wykonywania pracy w handlu w niedzielę wbrew
zakazowi, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisów powinna polegać na
uznaniu, że dla korzystania z wyjątku od zakazu, o którym mowa w art. 5 u.o.h.,
określonego w art. 6 ust. 1 pkt 10 u.o.h., powyższe okoliczności nie są
wystarczające, a wyjątek ten znajduje zastosowanie jedynie w przypadku, gdy
placówka handlowa znajduje się w zakładzie prowadzącym działalność w zakresie
kultury, sportu, oświaty, turystyki lub wypoczynku;
2) art. 10 ust. 1 u.o.h. w związku z art. 5 k.w. poprzez przyjęcie, że ewentualny brak
możliwości przyjęcia w okolicznościach przedmiotowej sprawy, iż obwiniony działał
umyślnie powodowałoby niemożliwość przypisania obwinionemu popełnienia
zarzucanego mu wykroczenia, podczas gdy ustawa nie przewiduje by wykroczenie
stypizowane w art. 10 ust. 1 u.o.h. popełnić można byłoby wyłącznie umyślnie, a co
za tym idzie można popełnić je również nieumyślnie;
3) art. 1 § 2 k.w. – poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że
niemożliwość przypisania winy w czasie czynu zachodzić może także w innych
przypadkach niż zachodzenie ustawowo przewidzianych okoliczności
wyłączających winę”. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i
przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Starogardzie Gdańskim do ponownego
rozpoznania.
V KK 568/24
3
Sąd Okręgowy w Gdańsku postanowieniem z dnia 2 października 2024 r., V
Kz 1407/24, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Kasację od tego postanowienia wniósł Prokurator Generalny, który zaskarżył
je w całości, na niekorzyść obwinionego M.I., zarzucając „rażące i mające istotny
wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa procesowego, a
mianowicie art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 109 § 2 k.p.w. oraz art. 107 § 3 k.p.w. w
zw. z art. 94 § 1 pkt 5 k.p.k. w zw. z art. 32 § 2 i § 5 k.p.w., polegające na
przeprowadzeniu nieprawidłowej kontroli odwoławczej, co skutkowało wydaniem
przez Sąd Okręgowy niezasadnego orzeczenia utrzymującego w mocy zaskarżone
postanowienie Sądu Rejonowego, mocą którego na podstawie art. 59 § 2 k.p.w. w
zw. z art. 5 § 1 pkt 2 k.p.w. odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie
przeciwko M.I., obwinionemu o popełnienie czynu kwalifikowanego z art 10 ust. 1
ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w
niektóre inne dni, wobec uznania, iż zachowanie obwinionego nie wyczerpało
ustawowych znamion zarzucanego mu czynu, w wyniku niesłusznego podzielenia
przez Sąd ad quem wyrażonego przez Sąd meriti błędnego, rażąco naruszającego
przepis art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu
w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni poglądu, iż przedsiębiorca wykonujący
jednocześnie usługi w zakresie kultury jest uprawniony do nieograniczonego cyt.
ustawą handlu w dni objęte powszechnym zakazem, albowiem nie sposób twierdzić,
że nie zostały spełnione wymogi określone w art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 10
stycznia 2018 r. tylko z tego powodu, że działalność handlowa jest prowadzona
równolegle z działalnością kulturalną, skoro ustawodawca odniesieniu do tego
wyjątku nie wprowadził pojęcia „przeważającej działalności” nad działalnością
handlową, podczas gdy należyta ocena podniesionego w zażaleniu oskarżyciela
publicznego zarzutu oraz przywołanej na jego poparcie argumentacji wskazującej
na obrazę prawa materialnego, a mianowicie art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o
ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni, zwłaszcza w
świetle rezultatu wykładni językowej tego przepisu, dowodzącej, że zakaz handlu
nie obowiązuje wprawdzie w placówkach handlowych, jednakże wyłącznie
mieszczących się w zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, sportu,
oświaty, turystyki i wypoczynku, winna prowadzić Sąd ad quem do konstatacji, iż
V KK 568/24
4
zachowanie obwinionego, polegające na utworzeniu, w ramach
wielkopowierzchniowego sklepu prowadzonego pod szyldem I. „Klubu […]” nie
zniosło ustawowego zakazu powierzenia pracy w tzw. niehandlowe niedziele
pracownikom tej placówki handlowej i realizowało znamiona wykroczenia z art. 10
ust. 1 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta
oraz w niektóre inne dni, gdzie jednocześnie Sąd ad quem nie ustosunkował się w
sposób należyty do takiego postąpienia i poprzestał jedynie na uznaniu, iż w
powiązaniu z zaniechaniem zdefiniowania przez ustawodawcę pojęcia „zakładu
prowadzącego działalność w zakresie kultury”, dokonana przez Sąd meriti
wykładnia art. 6 ust. 1 pkt 10 cyt. ustawy jest prawidłowa, a w konsekwencji tego
wskazana w zażaleniu oskarżyciela publicznego interpretacja przywołanej normy
prawnej jest błędna”. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia
oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Starogardzie
Gdańskim i przekazanie sprawy temu Sądowi do rozpoznania w postępowaniu
pierwszoinstancyjnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej rozpoznanie na
posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w. Ma rację Prokurator
Generalny, że Sąd Okręgowy przeprowadzając kontrolę odwoławczą na skutek
zażalenia od postanowienia Sądu I instancji dopuścił się rażącego naruszenia
prawa procesowego w zakresie rzetelności tej kontroli, co doprowadziło do
rażącego naruszenia prawa materialnego, a konkretnie art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o
ograniczeniu handlu w niedzielę.
Należy zauważyć, że analogiczne sprawy były już przedmiotem rozpoznania
przez Sąd Najwyższy (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 września
2023 r., III KK 155/23; z dnia 18 października 2023 r., III KK 57/23; z dnia 19
grudnia 2023 r., III KK 440/23; z dnia 21 maja 2024 r., III KK 121/24; z dnia 10 lipca
2024 r., V KK 491/23; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 28 maja 2024 r., V
KK 9/24 oraz z dnia 23 lipca 2024 r., I KK 142/24). We wszystkich ww. sprawach
Sąd Najwyższy zajął tożsame stanowisko co do rozumienia treści art. 6 ust. 1 pkt
10 ustawy o ograniczeniu handlu w niedzielę. Niewątpliwie można więc mówić o
ukształtowaniu się stabilnej linii orzecznictwa Sądu Najwyższego co do wykładni
V KK 568/24
5
tego przepisu. Chociaż oskarżyciel w zażaleniu na postanowienie o odmowie
wszczęcia postępowania wykroczeniowego powołał się na niektóre z ww. orzeczeń,
Sąd Okręgowy nie ustosunkował się do zawartych w nich argumentów, pomijając
utrwalone już stanowisko Sądu Najwyższego. Potwierdza to zasadność zarzutu
kasacji o nieprzeprowadzeniu w tej sprawie rzetelnej kontroli odwoławczej.
Sąd Najwyższy w obecnym składzie aprobuje argumentację zawartą w ww.
orzeczeniach Sądu Najwyższego, w szczególności w sprawach III KK 155/23 oraz I
KK 142/24 i przyjmuje ją jako własną. Nie powielając całości wywodu należy
podkreślić, że kluczowa w tej sprawie jest wykładnia art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o
ograniczeniu handlu w niedzielę, w którym mowa jest o wyjątku od zakazu handlu w
niedzielę, który nie obowiązuje „w placówkach handlowych w zakładach
prowadzących działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i
wypoczynku”. Należy przypomnieć, że art. 10 ust. 1 ustawy o ograniczeniu handlu
przewiduje odpowiedzialność wykroczeniową za czyn polegający na powierzaniu
wykonywania pracy w handlu lub wykonywania czynności związanych z handlem
pracownikowi lub zatrudnionemu wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania
czynności związanych z handlem w niedziele lub święta. Zakaz „handlu oraz
wykonywania czynności związanych z handlem”, a także „powierzania
pracownikowi lub zatrudnionemu wykonywania pracy w handlu oraz wykonywania
czynności związanych z handlem” w niedziele lub święta wynika z art. 5 ww. ustawy.
Wyjątki od tego zakazu zostały enumeratywnie wymienione w art. 6 ustawy o
ograniczeniu handlu, a w art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy wskazano, że taki wyjątek
stanowi handel, wykonywanie czynności związanych z handlem, powierzanie
pracownikowi lub zatrudnionemu wykonywania pracy w handlu oraz wykonywanie
czynności związanych z handlem w placówkach handlowych w zakładach
prowadzących działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i
wypoczynku.
Trafne jest stanowisko Sądu Najwyższego ze sprawy III KK 155/23, zgodnie
z którym o zakładzie prowadzącym działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty,
turystyki i wypoczynku można twierdzić wówczas, gdy zespół wyodrębnionych
obiektów materialnych przedsiębiorstwa wiąże się z działalnością kulturalną,
sportową, oświatową, turystyczną lub wypoczynkową. Z kolei w sprawie V KK
V KK 568/24
6
491/23 słusznie wskazano, że zwolnione od zakazu handlu w niedziele są placówki
handlowe niejako podporządkowane zakładom świadczącym działalność w
zakresie m.in. kultury, albowiem placówki takie muszą znajdować się w tych
zakładach, a nie na odwrót. Tożsamy pogląd został wyrażony w postanowieniu
Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2024 r. (I KK 142/24), w którym słusznie
podkreślono, że „mając na względzie brzmienie przepisu art. 6 ust. 1 ustawy […],
stwierdzić należy, iż zarówno z punktu widzenia wykładni językowej, jak i
celowościowej, użycie przez ustawodawcę przyimka "w" w odniesieniu do placówek
handlowych zwolnionych z zakazu handlu z racji miejsca ich usytuowania, z jednej
strony wskazuje na relacje przestrzenne, a z drugiej strony na swoistą zależność
placówki handlowej od zakładu (obiektu) jednostki, na terenie którego się ona
znajduje, stanowiąc jednocześnie o jej subsydiarnym charakterze.”
Powyższe znajduje oparcie w literaturze przedmiotu. Ł. Duśko i M. Szurman
trafnie wskazują, że „prowadzona na terenie placówki handlowej działalność
handlowa ma być funkcjonalnie podporządkowana zakładowi, w tym sensie, że
celem prowadzenia placówki handlowej jest zwiększenie użyteczności oraz
atrakcyjności zakładu. Zakład pozostaje tutaj jednostką nadrzędną, a działalność
handlowa jest uboczna i subsydiarna. Po drugie, placówka handlowa z punktu
widzenia przestrzennego znajdować ma się na terenie zakładu. Oba te warunki
muszą być spełnione łącznie, by w sposób legalny przedsiębiorca mógł korzystać z
wyłączenia z art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ograniczeniu handlu” (zob. Ł. Duśko, M.
Szurman, Placówka handlowa w zakładzie prowadzącym działalność w zakresie
kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku – wykładnia wyjątku od zakazu
handlu w niedziele i święta, Palestra 2022, nr 10, s. 65).
Mając na względzie powyższe uwagi należy uznać, że Sąd odwoławczy
błędnie zaakceptował stanowisko przyjęte przez Sąd I instancji, sprowadzające się
do uznania, że prowadzenie w wielkopowierzchniowym sklepie spożywczym „Klubu
[…]” czyni z tej placówki handlowej placówkę kultury, zwolnioną od zakazu handlu
w niedzielę. Kwestionowany sklep, w którym prowadzony jest handel detaliczny z
przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych stanowi samodzielną,
wyodrębnioną placówkę handlową i nie znajduje się na terenie żadnego zakładu
świadczącego działalność w zakresie kultury czy też sportu, turystyki, wypoczynku
V KK 568/24
7
lub oświaty. Nie można zgodzić się z twierdzeniem zawartym w uzasadnieniu
zaskarżonego postanowienia, że skoro w art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ograniczeniu
handlu w niedzielę ustawodawca nie wprowadził żadnych dodatkowych kryteriów
wartościujących, np. jak przewidziane w innych punktach kryterium przeważającej
działalności, sąd nie jest uprawniony różnicować sytuacji placówek w zależności od
skali ich działania na poszczególnych płaszczyznach, powierzchni, obrotów
uzyskiwanych z określonej działalności czy od jakiegokolwiek innego kryterium, jeśli
placówki te spełniają jednocześnie rolę placówek stricte handlowych i zakładów
prowadzących działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i
wypoczynku. Nie ma bowiem znaczenia, że ustawa nie wprowadza żadnych
kryteriów wielkościowych, powierzchniowych czy jakościowych działalności w
zakresie kultury. Sąd odwoławczy pominął w swoich rozważaniach kwestię tego, że
„placówka handlowa” ma znajdować się „w zakładzie” o określonym profilu
działalności. Przyjęcie tej perspektywy mogłoby doprowadzić Sąd II instancji do
całkowicie odmiennych wniosków, które wciąż nie stanowiłyby rozszerzającej
wykładni zakazu handlu w niedziele i święta.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd odwoławczy wielokrotnie
odwołał się do argumentacji dającej prymat wykładni językowej. W orzecznictwie
Sądu Najwyższego trafnie wskazywano już, że także wyniki tego rodzaju wykładni
prowadzą do wniosku o zakazie handlu w niedzielę w placówkach handlowych tego
typu, jak będąca przedmiotem czynu w tej sprawie. Ponownie należy w tym miejscu
przywołać stanowisko wyrażone m.in. w sprawie III KK 57/23, że wykładnia
językowa prowadzi do wniosku, iż użycie przez ustawodawcę w art. 6 ust. 1 pkt 10
ustawy o ograniczeniu handlu w niedzielę przyimka „w” w odniesieniu do placówek
handlowych zwolnionych z zakazu handlu z racji miejsca ich usytuowania, z jednej
strony wskazuje na relacje przestrzenne, a z drugiej strony na swoistą zależność
placówki handlowej od zakładu (obiektu) jednostki, na terenie którego się ona
znajduje, stanowiąc jednocześnie o jej subsydiarnym charakterze. Jakiekolwiek
zatem „odwrócenie” tych relacji w pełni realizuje ustawowe znamiona wykroczenia z
art. 10 ust. 1 u.o.h.
Wypada jednocześnie zaznaczyć, że dla rozstrzygnięcia tej sprawy nie ma
znaczenia kwestia rozumienia pojęcia „przeważającej działalności”, bowiem nie
V KK 568/24
8
zostało ono ujęte w wyjątku z art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ograniczeniu handlu w
niedzielę. Problemem w tej sprawie było to, że działalność handlowa nie była
prowadzona w zakładzie prowadzącym działalność w zakresie kultury (art. 6 ust. 1
pkt 10 ustawy o ograniczeniu handlu w niedzielę).
Uwzględniając kasację Prokuratora Generalnego, wbrew wnioskowi kasacji,
należało uchylić wyłącznie postanowienie Sądu odwoławczego i przekazać mu
sprawę do ponownego rozpoznania w postępowaniu zażaleniowym. Uzasadnienie
postanowienia Sądu I instancji koncentrowało się na wykładni art. 6 ust. 1 pkt 10
ustawy o ograniczeniu handlu w niedzielę, jednak nie tylko ta kwestia była
powodem rozstrzygnięcia. W ostatnim akapicie uzasadnienia Sąd Rejonowy
wskazał, że niezależnie od rozważań dotyczących bezprawności zachowania
obwinionego, nie sposób przypisać mu działania w sposób umyślny i zawiniony. W
zażaleniu oskarżyciela publicznego zostały zawarte zarzuty kwestionujące
stanowisko Sąd I instancji także w tym zakresie (zarzuty z punktów 2 i 3 zażalenia).
Sąd Okręgowy nie odniósł się do nich, stwierdzając, że „odnoszenie się przez Sąd
odwoławczy do zarzutów z pkt 2 i 3 zażalenia dotyczących możliwości przypisania
obwinionemu winy jest bezcelowe, albowiem czyn zarzucany nie wyczerpuje
znamion strony przedmiotowej zarzucanego wykroczenia”. W tej sytuacji, skoro
Sąd Rejonowy oparł swą decyzję o odmowie wszczęcia postępowania
wykroczeniowego jeszcze na innej podstawie, która nie była przedmiotem
rozważań Sądu odwoławczego (i w sumie nie musiała być), i w rezultacie nie była
przedmiotem zarzutu kasacji wniesionej na niekorzyść obwinionego, należało
uchylić tylko postanowienie Sądu Okręgowego i sprawę przekazać temu Sądowi.
Rozpoznając ponownie zażalenie oskarżyciela publicznego, Sąd odwoławczy
będzie miał na uwadze rozważania zawarte w uzasadnieniu tego postanowienia
dotyczące wykładni art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ograniczeniu handlu w niedzielę
(art. 112 k.p.w. w zw. z art. 109 § 2 k.p.w. w zw. z art. 442 § 3 k.p.k.). Jednocześnie
będzie zobowiązany do rzetelnego rozpoznania wszystkich zarzutów zażalenia.
Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji postanowienia.
[WB]
[r.g.]
V KK 568/24
9
