V KK 459/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 23 kwietnia 2026 r.
SSN Dariusz Kala (przewodniczący)
SSN Jerzy Grubba (sprawozdawca)
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
Protokolant Anna Kowal
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej, Małgorzaty Kozłowskiej
w sprawie M. K. , D. P.
oskarżonych z art. 288 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 23 kwietnia 2026 r.,
kasacji, wniesionych przez Rzecznika Praw Obywatelskich - na niekorzyść
od wyroku Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku
z dnia 3 października 2024 r., sygn. akt X K 19/24,
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego
rozpoznania Sądowi Rejonowemu Gdańsk-Południe w Gdańsku.
[J.J.]
Jerzy Grubba
Dariusz Kala
Małgorzata Wąsek-Wiaderek
UZASADNIENIE
V KK 459/25
2
M. K. stanął pod zarzutem tego, że:
- w dniu 2 marca 2023 roku w G. przy ulicy P. w salonie fryzjerskim T. działając
wspólnie i w porozumieniu z D. P. , dokonał uszkodzenia wnętrza salonu poprzez
rozlanie nieustalonej substancji, czym spowodował straty w wysokości 7380 zł na
szkodę B. C. , przy czym czynu tego dopuścił się przed upływem pięciu lat po odbyciu
co najmniej sześciu miesięcy kary pozbawienia wolności w okresie od 26 kwietnia
2021 roku do 23 maja 2022 roku orzeczonej wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego
Gdańsk – Północ w Gdańsku z dnia 28 marca 2022 roku, sygn. II K 914/21, za
przestępstwo z art. 278 § 1 k.k.
t.j. popełnienia czynu z art. 288§1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.
Natomiast D. P. zarzucono to, że:
- w salonie fryzjerskim T. działając wspólnie i w porozumieniu z D. P. , dokonał
uszkodzenia wnętrza salonu poprzez rozlanie nieustalonej substancji, czym
spowodował straty w wysokości 7380 zł na szkodę B. C. , przy czym czynu tego
dopuścił się przed upływem pięciu lat po odbyciu co najmniej sześciu miesięcy kary
pozbawienia wolności w okresie od 25 września 2021 roku do 12 września 2022 roku
orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w Skierniewicach z dnia 12 stycznia 2018
roku, sygn. II K 215/17
t.j. popełnienia czynu z art. 288§1 k.k. w zw. z art. 64§1 k.k.
Sąd Rejonowy Gdańsk – Południe w Gdańsku wyrokiem z dnia 3 października
2024r. w sprawie X K 19/24 na podst. art. 17§1 pkt 10 k.p.k. umorzył postępowanie
wobec oskarżonych z uwagi na cofnięcie wniosku o ściganie przez pokrzywdzoną B.
C. .
Wyrok uprawomocnił się nie będąc zaskarżony przez żadną ze stron.
Obecnie kasację od tego wyroku wywiódł Rzecznik Praw Obywatelskich i
podniósł w niej zarzut:
- rażącego i mającego istotny wpływ na jego treść naruszenia prawa
procesowego, a mianowicie art. 12§1,2 i 3 k.p.k. w zw. z art. 16§1 k.p.k. polegającego
na błędnym i niepełnym pouczeniu pokrzywdzonej o konsekwencjach cofnięcia
wniosku o ściganie oskarżonych M. K. i D. P. , co wywołało ujemne skutki procesowe
dla pokrzywdzonej.
V KK 459/25
3
Wskazując na powyższe Rzecznik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu Gdańsk – Południe w Gdańsku do
ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja jest zasadna.
Bezsprzecznie przebieg rozprawy, która odbyła się przed Sądem Rejonowym
Gdańsk – Południe w Gdańsku w dniu 3 października 2024r. nie nasuwa
jakichkolwiek wątpliwości, a to za sprawą dokonania rejestracji przebiegu tej
czynności (nagranie na płycie CD – k. 259). Ma to dodatkowe znaczenie dlatego, że
sam protokół tej rozprawy znajdujący się na k. 281-283 jest lakoniczny i nie zawiera
w ogóle relacji z przebiegu dyskusji i pouczeń udzielonych pokrzywdzonej, które
poprzedziły złożenie przez nią oświadczenia o cofnięciu wniosku o ściganie M. K. i
D. P. .
Ze wskazanego zapisu audio – video wynika jednoznacznie, że pokrzywdzona
została poinformowana o tym, że obaj oskarżeni przyznają się do popełnienia
zarzuconych im czynów, lecz jak wskazali, działali na polecenie K. P. – byłego męża
pokrzywdzonej – w stosunku do którego mieli zobowiązania finansowe i to na jego
polecenie dokonali zniszczeń w salonie fryzjerskim B. C. .
W tej sytuacji pokrzywdzona jasno oświadczyła, że zależy jej na pociągnięciu
do odpowiedzialności byłego męża, a nie osób, którymi się posłużył, wykorzystując
ich położenie.
Mając na uwadze powyższe, prowadząca rozprawę Sędzia SR A. S – K.
pouczyła pokrzywdzoną, że może cofnąć wniosek o ściganie oskarżonych i w to
miejsce złożyć nowy wniosek o ściganie K. P. , oskarżeni natomiast staną się
świadkami w tym procesie, może też wystąpić o przyznanie jej pełnomocnika z
urzędu.
Skutkiem takiego pouczenia było cofnięcie przez pokrzywdzoną wniosku o
ściganie M. K. i D. P. , a w konsekwencji wydanie zaskarżonego wyroku, którym
umorzono postępowanie co do obu oskarżonych.
Jak słusznie jednak wskazał Rzecznik Praw Obywatelskich w uzasadnieniu
kasacji, pouczenie udzielone pokrzywdzonej było błędne i miało bezpośredni wpływ
V KK 459/25
4
na podjęcie przez nią decyzji o cofnięciu wniosku o ściganie, a w konsekwencji i na
treść wyroku umarzającego postępowanie.
Takie błędne pouczenie stanowi rażące naruszenie prawa, w szczególności
art. 12§2 i 3 k.p.k.
Przepisy te wskazują wszak, że „w razie złożenia wniosku o ściganie
niektórych tylko sprawców obowiązek ścigania obejmuje również inne osoby, których
czyny pozostają w ścisłym związku z czynem osoby wskazanej we wniosku”, oraz że
„ponowne złożenie wniosku jest niedopuszczalne”.
Nie było zatem żadnej potrzeby składania kolejnego wniosku po to, by objąć
nim kolejnego sprawcę zarzuconego oskarżonym czynu, skoro i tak był on objęty
obowiązkiem ścigania (w tym wypadku w odrębnym postępowaniu). Co zaś
istotniejsze, cofnięcie wniosku o ściganie ma charakter definitywny i ponowienie go
nie jest dopuszczalne.
Dodatkowo wypada zauważyć, że również judykatura i piśmiennictwo w tej
przestrzeni są jednolite, wszak już w postanowieniu z dnia 25 kwietnia 2013r. (w
sprawie o sygn. akt III 121/12) Sąd Najwyższy wskazał, że: „w wypadkach
przestępstw ściganych bezwzględnie na wniosek pokrzywdzonego, wola
pokrzywdzonego, jako uprawnionego do złożenia wniosku o ściganie, ograniczona
jest do podjęcia decyzji co do żądania ścigania sprawców czynu, który go dotknął, a
nie do decydowania o tym, które z osób współuczestniczących w tym czynie mogą,
a które nie mogą być ścigane; ściganie wszystkich współuczestniczących w
popełnieniu czynu przestępnego, po złożeniu wniosku, następuje już bowiem z
urzędu, czyli niezależnie od woli pokrzywdzonego, a pokrzywdzony może jedynie
wyłączyć spod ścigania osoby dlań najbliższe, gdyby na skutek złożenia wniosku bez
wskazywania jakiegokolwiek sprawcy lub co do niektórych tylko imiennie określonych
osób, okazało się, że wśród ustalonych przez organ sprawców znajduje się osoba
dla niego najbliższa” (OSN - KW 2013/8/72).
Stanowczo zatem stwierdzić należy, że wniosek o ściganie złożony w trybie
art. 12 k.p.k. ma charakter niepodzielny i przedmiotowy – dotyczy czynu, a nie
sprawców, a skoro po złożeniu takiego wniosku postępowanie toczy się z urzędu (art.
12§1 k.p.k.) to uprawnienie do wnoszenia o ściganie nie może wiązać się z
zastrzeżeniem, że dotyczy wybranych przez pokrzywdzonego sprawców, wszak o
V KK 459/25
5
objęciu ściganiem poszczególnych osób decydują już organy ścigania, a nie
pokrzywdzony. Wyjątkowa sytuacja dotyczy jedynie osób najbliższych.
W tej perspektywie pouczenie udzielone przez Sędziego prowadzącego
rozprawę było ewidentnie mylne jako sprzeczne z obowiązującymi przepisami
procesowymi.
W konsekwencji dostrzec należy dyspozycję art. 16§1 k.p.k. wskazującą, że
organ prowadzący postępowanie jest obowiązany pouczyć uczestników
postępowania o ciążących obowiązkach i o przysługujących im uprawnieniach, brak
takiego pouczenia lub mylne pouczenie nie może wywoływać ujemnych skutków
procesowych dla uczestnika postępowania lub innej osoby, której to dotyczy.
Ów zakaz powodowania ujemnych skutków procesowych dla uczestnika
postępowania w następstwie mylnego pouczenia ze strony sądu należy postrzegać
jako normę o charakterze bezwzględnym. Organ prowadzący postępowanie nie
może w konsekwencji mylnych pouczeń osłabiać pozycji procesowej strony,
ograniczać jej praw procesowych, a zwłaszcza uniemożliwiać dochodzenia
przysługujących jej praw. A tak stało się w niniejszej sprawie, bo mylne pouczenie
pokrzywdzonej o skutkach cofnięcia wniosku o ściganie pozbawiło ją tego prawa.
Ma zatem rację Rzecznik Praw Obywatelskich, że pouczenie udzielone przez
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę wiązało się z rażącym naruszeniem prawa przez
ten organ i w realiach sprawy miało istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie
wyroku umarzającego postępowanie, co doprowadziło do uniemożliwienia
pokrzywdzonej ścigania wszystkich sprawców czynu popełnionego na jej szkodę.
Mając na względzie powyższe argumenty Sąd Najwyższy orzekł o uchyleniu
zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi
Rejonowemu Gdańsk – Południe w Gdańsku.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd winien uczynić to w zgodzie z
obowiązującymi przepisami procesowymi i poszanowaniem praw stron.
Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy orzekł jak na
wstępie.
[J.J.]
V KK 459/25
6
[a.ł]
Jerzy Grubba Dariusz Kala Małgorzata Wąsek-Wiaderek
