Art. 12.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 12 KPK reguluje znaczenie wniosku o ściganie w sprawach o przestępstwa ścigane na wniosek. Zgodnie z § 1 po złożeniu wniosku postępowanie toczy się z urzędu, czyli organ prowadzący sprawę prowadzi je dalej według zasad właściwych dla postępowania publicznego. Organ ścigania ma obowiązek pouczyć osobę uprawnioną o prawie do złożenia wniosku. Z § 1a wynika, że co do zasady wniosek o ściganie uzyskuje oskarżyciel, a wyjątek dotyczy sytuacji, gdy potrzeba uzyskania wniosku wynika wyłącznie z uprzedzenia stron przez sąd o możliwości przyjęcia innej kwalifikacji prawnej czynu. W takim przypadku wniosek uzyskuje sąd.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 12 KPK ma zastosowanie wtedy, gdy ustawa uzależnia ściganie określonego przestępstwa od wniosku osoby uprawnionej. Wniosek może wskazywać tylko niektórych sprawców, ale obowiązek ścigania może objąć także inne osoby, których czyny pozostają w ścisłym związku z czynem osoby wskazanej we wniosku. Składający wniosek powinien zostać o tym uprzedzony, przy czym rozszerzenie to nie dotyczy osób najbliższych dla składającego wniosek. Przepis określa również zasady cofnięcia wniosku: w postępowaniu przygotowawczym wymaga ono zgody prokuratora, a przed sądem zgody sądu. Cofnięcie jest możliwe do zamknięcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej, a ponowne złożenie wniosku po jego cofnięciu jest niedopuszczalne.

Przykład codziennego zastosowania

Osoba uprawniona składa wniosek o ściganie jednej osoby w sprawie należącej do kategorii przestępstw ściganych na wniosek. W toku postępowania ujawnia się, że z czynem tej osoby w ścisłym związku pozostawały czyny kolejnego sprawcy, który nie jest osobą najbliższą dla składającego wniosek. Po uprzedzeniu składającego wniosek organ może objąć ściganiem także tę drugą osobę, mimo że nie została ona pierwotnie wskazana. Jeżeli następnie składający zechce cofnąć wniosek na etapie przygotowawczym, skuteczność cofnięcia zależy od zgody prokuratora.

Częste nieporozumienia lub błędy

Złożenie wniosku nie oznacza, że osoba składająca wniosek samodzielnie prowadzi postępowanie lub decyduje o wszystkich jego dalszych czynnościach, ponieważ po jego złożeniu sprawa toczy się z urzędu. Nie należy też zakładać, że cofnięcie wniosku zawsze jest jednostronnie skuteczne, gdyż art. 12 § 3 KPK wymaga zgody właściwego organu. W sprawach, w których akt oskarżenia wniósł oskarżyciel publiczny, po rozpoczęciu przewodu sądowego znaczenie ma również brak sprzeciwu obecnego oskarżyciela publicznego. Art. 12 § 4 KPK przewiduje szczególne rozwiązanie w sprawie o przestępstwo z art. 190 § 1 Kodeksu karnego, gdy istnieje duże prawdopodobieństwo obawy przed odwetem albo przemawia za tym interes społeczny. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.