V KK 217/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 27 czerwca 2025 r.
SSN Tomasz Artymiuk
w sprawie J. N.
skazanej z art. 301 § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 27 czerwca 2025 r.
wniosku obrońcy skazanej
o wyłączenie sędzi Anny Dziergawki od udziału w sprawie V KK 217/25,
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art.42 § 1 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1 Konwencji
o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,
postanowił
wyłączyć sędzię Annę Dziergawkę od udziału w sprawie Sądu
Najwyższego o sygn. akt V KK 217/25.
UZASADNIENIE
W dniu 20 maja 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja obrońcy
skazanej J. N. od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 8 listopada 2024 r.,
sygn. akt V Ka 941/24, w części zmieniającej wyrok Sądu Rejonowego w Kutnie z
dnia 30 kwietnia 2024 r., sygn. akt II K 609/22. W kasacji podniesiony został zarzut
wystąpienia na etapie postępowania odwoławczego bezwzględnej przyczyny
odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a związany z udziałem w
V KK 217/25
2
składzie orzekającym Sądu odwoławczego osób powołanych na urząd sędziów
tego Sądu na wniosek Krajowej rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie
przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3 – dalej
powoływanej jako ustawa o KRS z 2017 r.).
Zarządzeniem osoby pełniącej funkcję Prezesa Sądu Najwyższego
kierującego pracami Izby Karnej z dnia 22 maja 2025 r. – sprawa przydzielona
została do rozpoznania sędzi Annie Dziergawce.
W dniu 24 czerwca 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy
skazanej J. N. o wyłączenie od orzekania w przedmiocie jego kasacji sędzi Anny
Dziergawki. Uzasadniając wniosek obrońca odwołał się do trybu powołania Anny
Dziergawki na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy o KRS z 2017 r., wskazując, że
skład sądu z jej udziałem nie zapewniałby stronie prawa do bezstronnego i
niezależnego sądu ustanowionego ustawą. Odwołał się przy tym do licznych
orzeczeń Sądu Najwyższego, w tym dotyczących wymienionej sędzi, wskazując, że
jej udział w rozpoznaniu sprawy skutkować może wystąpieniem bezwzględnej
przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., co może z kolei
spowodować ewentualne żądanie wznowienia postępowania kasacyjnego na
podstawie art. 540 § 3 k.p.k., a także odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu
Państwa.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Złożony przez obrońcę wniosek o wyłączenie od udziału w rozpoznaniu
sprawy zawisłej w Sądzie Najwyższym pod sygn. akt V KK 217/25 sędzi Anny
Dziergwki jest oczywiście zasadny.
Sąd Najwyższy w tym składzie podziela w całej rozciągłości stanowisko
wnioskodawcy, co do konsekwencji udziału w składzie orzekającym Sądu
Najwyższego i wydaniu orzeczenia w przedmiocie kasacji osoby powołanej na
urząd sędziego w tym Sądzie na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z 2017 r., jako dotkniętej
uchybieniem polegającym na nienależytej obsadzie sądu w rozumieniu art. 439 § 1
pkt 2 k.p.k. (pkt 1 powołanej we wniosku uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23
V KK 217/25
3
stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, OSNK z 2020 r., z. 2 poz. 7 oraz uchwała
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22,
OSNK z 2022 r., z. 6, poz. 22).
Konieczność wyłączenia wymienionej sędzi wspiera również jednolite
orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) zgodnie z którym,
Sąd Najwyższy w składach z udziałem sędziów powołanych na urząd sędziego SN
na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy o KRS
z 2017 r. nie stanowi sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1
Konwencji o ochronnie praw człowieka i podstawowych wartości (EKPC), a tym
samym nie gwarantuje prawa do rzetelnego procesu (por. wyroki ETPCz: z dnia 22
lipca 2021 r., Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19; z dnia 8 listopada
2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, połączone skargi nr 49868/19 i
57511/19; z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce,
skarga nr 1469/20; z dnia 15 marca 2022 r. [Wielka Izba], Grzęda przeciwko Polsce,
skarga 43572/18; z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr
50849/21). Wprawdzie orzeczenia te dotyczyły sędziów orzekających w Izbach:
Dyscyplinarnej, Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Cywilnej, mają
one wszelako bezpośrednie przełożenie także na składy orzekające Sądu
Najwyższego w Izbie Karnej z udziałem osób powołanych na urząd sędziego SN w
tożsamym trybie.
Wyżej wskazane okoliczności czynią koniecznym uznać za zasadny złożony
przez obrońcę wniosek i tym samym wyłączyć sędzię Annę Dziergawkę od udziału
w sprawie prowadzonej w Sądzie Najwyższym pod sygnaturą V KK 217/25 z uwagi
na to, że sąd, w którego składzie by uczestniczyła, nie spełniałby kryteriów
określonych w art. 6 ust. 1 EKPC, zaś postępowanie prowadzone przez taki sąd
byłoby obciążone wadą traktowaną na gruncie wykładni przyjętej w uchwale trzech
połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. jako bezwzględna
przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (co do przyczyn związania
każdego składu Sądu Najwyższego wspomnianą uchwałą mającą moc zasady
prawnej – zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ
29/21, OSNK 2021, z. 10, poz. 41).
V KK 217/25
4
Co więcej, niniejsze orzeczenie – na co także trafnie zwrócił uwagę autor
wniosku - zapobiegnie ewentualnemu ryzyku wzruszenia zapadłego w Sądzie
Najwyższym orzeczenia z udziałem sędzi Anny Dziergawki w trybie przepisów
Rozdziału 56 Kodeksu postępowania karnego – wznowienie postępowania, a także
możliwej i do tego skutecznej, w świetle utrwalonej linii orzeczniczej ETPCz,
skardze do Trybunału w Strasburgu i związanych z tym konsekwencji finansowych
dla Polski, które zresztą Polska, a tym samym społeczeństwo, już przecież ponosi.
Nie ulega też wątpliwości, że orzekanie przez sędzię Annę Dziergawkę w
przedmiocie kasacji, w której pod adresem wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
podniesiony został zarzut uchybienia określonego w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. z
uwagi na udział w składzie orzekającym osób powołanych na urząd sędziego sądu
powszechnego w tym samym, niekonstytucyjnym trybie, a więc na wniosek
Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z
2017 r., nie tylko uprawnia do powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do
zachowania przez nią bezstronności w tej konkretnej sprawie (iudex suspectus),
lecz wręcz powinno skutkować jej wyłączeniem ex lege na podstawie art. 40 § 1 pkt
1 k.p.k.
Ratio legis art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. jest czytelne i – w myśl zasady nemo iudex
indoneus in propria causa – sprowadza się do odsunięcia od sprawy sędziego, w
sytuacji, gdy jej rozstrzygnięcie wpływa na sferę jego praw i obowiązków. Nie
chodzi przy tym jedynie o te ewidentne przypadki, gdy sędzia jest stroną procesową,
które ex definitione ma interes prawny w korzystnym dla siebie rozstrzygnięciu, ale
o każdy przypadek, gdy sprawa dotyczy sędziego bezpośrednio (zob. J. Kosonoga
(w:) R. A. Stefański S. Zabłocki (red.), Kodek postepowania karnego. Komentarz do
art. 1 – 166, Warszawa 2017, tom I, s. 550). Trudno o bardziej jednoznaczny
przykład tego rodzaju sytuacji niż ten, w którym sędzia Sądu Najwyższego
powołana w niekonstytucyjnym trybie, ma oceniać zarzut wystąpienia bezwzględnej
przyczyny odwoławczej z uwagi na udział w składzie orzekającym Sądu drugiej
instancji osób powołanych również z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa nie
będącej organem tożsamym z tym, który przewidziany jest w art. 187 ust. 1
Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.
V KK 217/25
5
Skoro, pomimo rzucających się w oczy okoliczności, o których mowa wyżej,
ani osoba pełniąca funkcję Prezesa Sądu Najwyższego kierująca pracami Izby
karnej nie uznała za celowe wdrożenie procedury wyłączającej z mocy prawa sędzi
Anny Dziergawki od orzekania w niniejszej sprawie kasacyjnej, ani też sama sędzia
nie złożyła oświadczenia o jakim mowa w art. 42 § 2 k.p.k., chociaż wcześniej inni
sędziowie wnioski oparte przynajmniej o przepis art. 41 § 1 k.p.k. składali (zob. np.
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 kwietnia 2022 r., IV KO 100/22 [na
wniosek sędziego Igora Zgolińskiego]; z dnia 19 maja 2022 r., V KO 38/22, z dnia 7
lipca 2022 r., V KO 60/22 i z dnia 9 sierpnia 2022 r., I KO 73/22 [na wnioski
sędziego Antoniego Bojańczyka]; z dnia 29 marca 2022 r., II KO 27/22, z dnia 9
czerwca 2022 r., IV KO 49/22, z dnia 14 czerwca 2022 r., I KO 59/22 i z dnia 15
czerwca 2022 r., V KO 22/22 [na wnioski sędziego Marka Motuka]; z dnia 28 lipca
2022 r., IV KO 88/22 i z dnia 9 sierpnia 2022 r., I KO 73/22 [na wnioski sędziego
Pawła Kołodziejskiego]), jej wyłączenie w trybie art. 41 § 1 k.p.k. stało się wręcz
koniecznością.
Uwzględniając całokształt rozważań poczynionych w niniejszym
uzasadnieniu postanowiono jak na wstępie.
[J.J.]
[r.g.]
