V KK 156/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Piotr Mirek
Dnia 21 maja 2025 r.
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 21 maja 2025 r.,
w sprawie J. A.
skazanego z art. 244 k.k.
kasacji wniesionej przez obrońcę
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt V Ka 1199/24,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi
z dnia 27 czerwca 2024 r., sygn. akt VI K 601/24,
p o s t a n o w i ł:
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;
2. zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu
adwokata O. K. – Kancelaria Adwokacka w Ł. 885,60 zł, w tym
23% VAT, za sporządzenie i wniesienie kasacji;
3. zwolnić skazanego od ponoszenia kosztów postępowania
kasacyjnego.
[PŁ]
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi, wyrokiem z dnia 27 czerwca
2024 r., sygn. akt VI K 601/24, uznał oskarżonego J.A. za winnego tego, że w dniu
4 marca 2024 r., w Łodzi, pomimo orzeczonego wyrokiem przez Sąd Rejonowy dla
V KK 156/25
2
Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, sygn. akt IV W 491/23, zakazu prowadzenia pojazdów
w ruchu lądowym, prowadził pojazd mechaniczny marki H. o numerze
rejestracyjnym (…), co stanowiło przestępstwo z art. 244 k.k. i za to wymierzył mu
karę 150 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość każdej z nich na 10 zł.
Wobec oskarżonego orzeczono także zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów
mechanicznych w ruchu lądowym na okres 2 lat oraz świadczenie pieniężne w
wysokości 5.000 złotych na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy
Postpenitencjarnej. Ponadto, Sąd rozstrzygnął o kosztach sadowych, obciążając
nimi oskarżonego.
Powyższy wyrok został zaskarżony apelacjami oskarżonego oraz jego
obrońcy.
Oskarżony zaskarżył wyrok w całości, zarzucając mu – jak wywnioskować
można z treści apelacji - błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie ustalenia
świadomości co do braku uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi.
Obrońca oskarżonego, zaskarżając wyrok w takim samym zakresie, podniósł
zarzut obrazy przepisów postępowania, a to art. 167 w zw. z art. 410 k.p.k.
polegającej na niezwróceniu się do Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia w
Łodzi o nadesłanie akt sprawy IV W 491/23 celem weryfikacji daty zatrzymania
dokumentu prawa jazdy w związku z wykroczeniem drogowym, objętym skazaniem
z ww. orzeczenia, która to okoliczność miała kluczowe znaczenie dla okresu
obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów, a tym samym przekładała się
wprost na byt przestępstwa zarzucanego oskarżonemu aktem oskarżenia, a także
art. 167 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 202 § 1 k.p.k. polegającej na niezasięgnięciu
opinii biegłych lekarzy psychiatrów o stanie zdrowia oskarżonego, w sytuacji gdy
podawane przez niego w wyjaśnieniach okoliczności winny wzbudzić wątpliwości
odnośnie stanu psychicznego oskarżonego, w tym co najmniej jego zdolności
zapamiętywania, odtwarzania i rozumienia położenia, w jakim się znalazł, czym
Sąd pozbawił się informacji, która mogła mieć wpływ tak na tok postępowania w
świetle możliwości podjęcia przez oskarżonego samodzielnej obrony, ogólnej
możliwości udziału w postępowaniu, jak również na zdolność oceny i kierowania
postępowaniem w rozumieniu art. 31 k.k. Podniósł też zarzut obrazy art. 202 § 1
k.p.k. i art. 4, art. 7, art. 410 k.p.k. poprzez wprowadzenie własnego stwierdzenia w
miejsce wymagających wiadomości specjalnych wniosków biegłych lekarzy
psychiatrów („Oskarżony w chwili popełnienia czynu był osobą poczytalną”).
V KK 156/25
3
Mając na względzie powyższe, obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego
wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu, bądź,
ewentualnie, o warunkowe umorzenie postępowania karnego wobec oskarżonego.
Sąd Okręgowy w Łodzi, wyrokiem z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt V Ka
1199/24, utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.
Kasację od powyższego orzeczenia wniósł obrońca obecnie skazanego,
zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
1. rażące naruszenie prawa, mające istotny wpływ na treść orzeczenia, w
postaci wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej wskazanej w art.
439 § 1 pkt 10 k.p.k.;
2. obrazę przepisów postępowania, a to rażące naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. w
zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. art. 4 k.p.k. zw. z art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410
k.p.k. z 424 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 167 k.p.k., art. 202 k.p.k. - polegające na
błędnej kontroli odwoławczej i niedostatecznym rozpoznaniu zarzutów
obrony zawartych w apelacji, tj.:
1. zarzutu dotyczącego niezasięgnięciu opinii biegłych lekarzy
psychiatrów o stanie zdrowia oskarżonego, w sytuacji gdy podawane
przez niego wyjaśnieniach okoliczności winny wzbudzić wątpliwości
odnośnie do stanu psychicznego oskarżonego, w tym co najmniej
jego zdolności zapamiętywania, odtwarzania i rozumienia położenia,
w jakim się znalazł, czym Sąd pozbawił się informacji, która mogła
mieć wpływ tak na tok postępowania w świetle możliwości podjęcia
przez oskarżonego samodzielnej obrony, ogólnej możliwości udziału
w postępowaniu (a w konsekwencji wystąpienia ewentualnej
bezwzględnej przyczyny odwoławczej), jak również na zdolność
oceny i kierowania postępowaniem w rozumieniu art. 31 k.k.,
2. zarzutu dotyczącego wprowadzenie własnego stwierdzenia w miejsce
wymagających wiadomości specjalnych wniosków biegłych lekarzy
psychiatrów („Oskarżony w chwili popełnienia czynu był osobą
poczytalną"), co nie tylko mogło mieć wpływ na tok postępowania, ale
i właściwe ustalenia odnośnie do poczytalność oskarżonego.
Mając na względzie powyższe, obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego
V KK 156/25
4
wyroku Sądu odwoławczego oraz utrzymanego w mocy wyroku Sądu pierwszej
instancji i uniewinnienie skazanego od popełnienia przypisanego mu czynu, bądź o
uchylenie zaskarżonego wyroku odwoławczego oraz utrzymanego w mocy wyroku
Sądu pierwszej instancji i przekazanie do ponownego rozpoznania temu Sądowi,
lub, ewentualnie, o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu odwoławczego i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd odwoławczy.
Odpowiedź na kasację złożył prokurator, wnosząc o jej oddalenie jako
oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.
Kasację należało znać za oczywiście bezzasadną, a to pozwoliło ją oddalić
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. Żaden z podniesionych przez obrońcę
argumentów nie okazał się skuteczny, zaś samą kasację uznać należało w istotnym
zakresie za niedopuszczalną.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że wniesiony nadzwyczajny
środek zaskarżenia dotyczył wyroku wydanego w sprawie, w której oskarżonemu
wymierzono karę grzywny. Tymczasem, zgodnie z art. 523 § 2 k.p.k.: „Kasację na
korzyść można wnieść jedynie w razie skazania oskarżonego za przestępstwo lub
przestępstwo skarbowe na karę pozbawienia wolności bez warunkowego
zawieszenia jej wykonania”. Jednocześnie, art. 523 § 4 k.p.k. stanowi, że powyższe
ograniczenia nie dotyczą kasacji wniesionej z powodu uchybień wymienionych w
art. 439 k.p.k., a także tzw. kasacji nadzwyczajnej, wnoszonej przez podmioty
wymienione w art. 521 § 1 k.p.k. – Prokuratora Generalnego i Rzecznika Praw
Obywatelskich.
Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy należy podkreślić, że –
biorąc pod uwagę kryteria dopuszczalności kasacji – poza zakresem rozpoznania
pozostawiono zarzuty dotyczące tego aspektu rzekomo błędnej kontroli
odwoławczej i niedostatecznego rozpoznania zarzutów obrony zawartych w
apelacji, który wyrażał się naruszeniu art 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w
zw. art. 4 k.p.k. zw. z art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. z 424 § 1 pkt 1 k.p.k., art.
167 k.p.k., art. 202 k.p.k., ograniczając się wyłącznie do kwestii kwalifikowanej
wady, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. Nie stoi to jednak na
przeszkodzie, aby zauważyć, że okoliczności mające stanowić o wystąpieniu
V KK 156/25
5
podniesionego w kasacji uchybienia z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. były przedmiotem
rozważań Sądu odwoławczego. Przedstawiona w tym zakresie argumentacja w
części motywacyjnej zaskarżonego wyroku jest trafna i odesłanie do niej byłoby
wystarczającym uzasadnianiem oddalenia kasacji.
Obrona formułuje tezę, zgodnie z którą, przypadku oskarżonego zachodziła
uzasadniona wątpliwość, czy jego zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub
kierowania swoim postępowaniem nie była w czasie popełnienia tego czynu
wyłączona lub w znacznym stopniu ograniczona, zaś on sam nie był w stanie
uczestniczyć w postępowaniu oraz prowadzić swojej obrony w sposób
samodzielny oraz rozsądny, a mimo to nie występował z obrońcą na każdym etapie
postępowania.
Wnioskowanie obrony zasada się jednak na dowolnym, bo nie mającym
oparcia w realiach niniejszej sprawy założeniu, że po stronie oskarżonego wystąpiły
okoliczności uzasadniające wątpliwości co do jego poczytalności.
Zgodzić trzeba się z jednolicie przyjmowanym w orzecznictwie Sądu
Najwyższego (por. np. postanowienia: z dnia 11 stycznia 2012 r., III KK 176/11, z
dnia 15 czerwca 2022 r., IV KK 179/22), jak i literaturze przedmiotu ( por. D.
Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks
postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2025, art. 439)
poglądem, że wątpliwość co do poczytalności oskarżonego musi być realna, a więc
oparta na dowodach zgromadzonych w sprawie lub na spostrzeżeniach organu
dotyczących zachowania się oskarżonego. Stawianie sądowi zarzutu niepodjęcia
decyzji o przeprowadzeniu badań psychiatrycznych oskarżonego, w sytuacji, gdy
nie tylko nie powziął on w zakresie poczytalności oskarżonego uzasadnionych
wątpliwości, lecz również, gdy - w świetle materiału dowodowego zgromadzonego
w toku postępowania - nie miał podstaw do ich powzięcia, uznać należy za
nieuprawnione. Skoro bowiem w kwestii oceny stanu zdrowia psychicznego
oskarżonego w ogóle nie pojawiła się uzasadniona wątpliwość, a tym samym nie
wchodził w grę obligatoryjny udział w postępowaniu obrońcy, nie materializuje się
bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.
W toku postępowania w niniejszej sprawie takie uzasadnione wątpliwości w
stosunku do oskarżonego nie tylko nie powstały, ale również brak było podstaw
V KK 156/25
6
uzasadniających ich zaistnienie u organu procesowego. Z treści uzasadnień
wyroków sądów obu instancji jednoznacznie wynika, że nie powzięły one
wątpliwości w tym zakresie. Postawa oskarżonego prezentowana w toku
postępowania nie dawała żadnych podstaw do szerszej weryfikacji tej okoliczności,
w tym także z wykorzystaniem opinii biegłych. Podzielając stanowisko
przedstawione w odpowiedzi na kasację, stwierdzić trzeba, że rację ma prokurator,
gdy wskazuje, że oskarżony postępował racjonalnie, w granicach swoich
kompetencji, jako podmiot nieprofesjonalny. Jego zachowanie nie budziło
wątpliwości co do poczytalności. Podkreślić należy, że nawet obrońca, powołując
się w kasacji na „niestandardowe” zachowanie oskarżonego, nie wskazuje żadnych
istotnych argumentów, podważających jego poczytalność. To, że oskarżony
kwestionował swoją obecność w trakcie wybranych czynności bądź zasłaniał się
niepamięcią, przy uwzględnieniu całokształtu ujawnionych w sprawie okoliczności,
nie może w żadnym razie stanowić źródła wątpliwości, o których mowa w art. 79 §
1 pkt 3 i 4 k.p.k. Nie zaistniały zatem przesłanki pozwalające uznać, że w
przypadku oskarżonego obrona miała charakter obligatoryjny, a co za tym idzie –
że wystąpiła kwalifikowana wada orzeczenia, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 10
k.p.k.
Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w dyspozytywnej
części wyroku.
[WB]
[a.ł]
