IV KO 171/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 października 2025 r.
SSN Waldemar Płóciennik
w sprawie X.2 Y.2
oskarżonego z art. 200 § 1 k.k. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 15 października 2025 r.,
wystąpienia Sądu Okręgowego w Rybniku
z dnia 18 września 2025 r., sygn. akt VI Ka 471/25,
na podstawie art. 37 § 1 k.p.k.
p o s t a n o w i ł
wniosku nie uwzględnić.
UZASADNIENIE
W dniu 8 sierpnia 2025 r. w Sądzie Okręgowym w Rybniku, pod sygnaturą VI
Ka 471/25, zarejestrowana została sprawa odwoławcza w związku z apelacjami
wywiedzionymi przez prokuratora, pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej i obrońcę
oskarżonego X.2 Y.2 od wyroku Sądu Rejonowego w Żorach z dnia 4 kwietnia
2025 r., sygn. akt II K 739/19. Postanowieniem z dnia 18 września 2025 r. Sąd
Okręgowy w Rybniku wystąpił do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy do
rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru
sprawiedliwości. W uzasadnieniu podano, że X. Y. – sędzia Sądu Rejonowego w
Jastrzębiu – Zdroju, a od niedawna wiceprezes tego Sądu, była na pierwszym
etapie postępowania karnego pokrzywdzoną, a nadto jest matką pełnoletniej już
IV KO 171/25
2
obecnie oskarżycielki posiłkowej i głównym świadkiem oskarżenia w sprawie.
Powoduje to, że w odbiorze zewnętrznym może pojawić się przekonanie, o braku
warunków do obiektywnego rozpoznania sprawy przez sąd właściwy. Podkreślono
także, że jako wiceprezes Sądu Rejonowego, X. Y. utrzymuje kontakty z
kierownictwem Sądu Okręgowego w Rybniku, a nadto jeden z sędziów
odwoławczych sądu właściwego został już wyłączony od udziału w sprawie z uwagi
wyjątkowo bliskie relacje osobiste z sędzią X. Y., a nie można wykluczyć, że
wnioski o wyłączenie mogą składać także inni sędziowie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Przed odniesieniem się do argumentów wystąpienia Sądu Okręgowego w
Rybniku, przypomnieć trzeba krótko dotychczasowy przebieg sprawy:
- w grudniu 2014 r. do Sądu Rejonowego w Jastrzębiu – Zdroju wpłynął akt
oskarżenia przeciwko X.2 Y.2, w którym zarzucono mu popełnienie pięciu
przestępstw, w tym dwóch na szkodę byłej żony – X. Y. i dwóch na szkodę
małoletniej wówczas córki X.1 Y.1 (czyny z art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. oraz
z art. 200 § 4 k.k.);
- postanowieniem z dnia 20 stycznia 2015 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach V
Wydział Karny Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku wyłączył wszystkich sędziów Sądu
Rejonowego w Jastrzębiu – Zdroju i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi
Rejonowemu w Pszczynie;
- postanowieniem z dnia 18 marca 2015 r. Sąd Okręgowy w Katowicach,
działając na podstawie art. 36 k.p.k., przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi
Rejonowemu w Żorach;
- postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2015 r. wyznaczony Sąd wystąpił do
Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi
równorzędnemu spoza właściwości Sądu Apelacyjnego w Katowicach;
- postanowieniem z dnia 21 września 2015 r., IV KO 67/15, Sąd Najwyższy
nie uwzględnił wniosku Sądu Rejonowego w Żorach;
IV KO 171/25
3
- wyrokiem z dnia 7 grudnia 2018 r., w sprawie II K 164/15, Sąd Rejonowy w
Żorach uniewinnił oskarżonego od popełnienia dwóch czynów na szkodę córki i
skazał go za pozostałe zarzucane mu czyny;
- po rozpoznaniu apelacji prokuratora, oskarżycielki posiłkowej X. Y.,
kuratora małoletniej pokrzywdzonej i obrońcy oskarżonego, wyrokiem z dnia 18
września 2019 r., sygn. akt V.2 Ka 217/19, Sąd Okręgowy w Gliwicach Ośrodek
Zamiejscowy w Rybniku, uchylił zaskarżony wyrok w części uniewinniającej
oskarżonego i – pomijając kwestię kosztów – utrzymał to orzeczenie w mocy w
pozostałej części;
- w toku ponowionego postępowania X.1 Y.1 osiągnęła pełnoletność i
działała w procesie jako oskarżycielka posiłkowa;
- wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2025 r., sygn. akt II K 739/19, Sąd Rejonowy w
Żorach uznał oskarżonego za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów (jak
łatwo zauważyć, rozstrzygnięcie to zapadło po przeszło dziesięciu latach od
skierowania do sądu aktu oskarżenia;
- wyrok ten został zaskarżony apelacjami prokuratora, pełnomocnika
oskarżycielki posiłkowej i obrońcy oskarżonego, a sprawa odwoławcza zawisła
przed Sądem Okręgowym w Rybniku (Sąd ten powstał 1 lipca 2020 r. w miejsce
zlikwidowanego Ośrodka Zamiejscowego Sądu Okręgowego w Gliwicach).
Przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu na
podstawie art. 37 § 1 k.p.k. jest wyjątkiem od gwarancyjnej zasady rozpoznawania
spraw przez sąd właściwy miejscowo. Stanowiące podstawę takiej decyzji dobro
wymiaru sprawiedliwości nie może być wykładane rozszerzająco i musi
uwzględniać wszelkie aspekty sprawy, w tym także sprawność postępowania
rozumianą jako dążenie do rozstrzygnięcie sprawy w rozsądnym terminie.
Wystąpienie Sądu, odwołujące się do opisanych na wstępie przesłanek, może
doprowadzić do dalszego naruszania celu postępowania karnego wskazanego w
art. 2 § 1 pkt 4 k.p.k. Sąd w Rybniku, wprawdzie działający jeszcze jako Ośrodek
Zamiejscowy Sądu Okręgowego w Gliwicach, zajmował się już tą sprawą,
przekazując ją do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Pszczynie, a potem
IV KO 171/25
4
rozpoznając, jako sąd odwoławczy, apelacje wniesione od pierwszego wyroku
Sądu Rejonowego w Żorach. Podkreślić trzeba, że w postępowaniu tym istniały już
przesłanki, na które obecnie powołuje się Sąd, wnosząc o zastosowanie instytucji z
art. 37 § 1 k.p.k., a nadto pani sędzia X. Y. była stroną postępowania, działała
przecież jako oskarżycielka posiłkowa. Niczego nie zmienia w tej materii fakt, że w
międzyczasie pani sędzia została wiceprezesem Sądu Rejonowego w Jastrzębiu –
Zdroju i w związku z tym utrzymuje kontakty służbowe z kierownictwem Sądu
Okręgowego w Rybniku. Wniesione środki odwoławcze rozpoznawać będą
przecież sędziowie tworzący skład sądu odwoławczego, a nie kierownictwo tego
sądu. Za przekazaniem sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu nie
przemawia także to, iż jeden z sędziów Sądu właściwego do rozpoznania sprawy
został wyłączony od udziału w tej sprawie i „nie jest wykluczone, że podobne
wnioski będą składać inni sędziowie, powołując się na podobną argumentację”.
Każdy wniosek o wyłączenie wymaga przecież indywidualnej oceny przez pryzmat
rzeczywistego zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 41 § 1 k.p.k.
Konkludując stwierdzić trzeba, że dobro wymiaru sprawiedliwości wymaga,
pozostającego w interesie stron, zgodnego z prawem i sprawnego zakończenia
postępowania karnego. W tym stanie rzeczy, orzeczono jak na wstępie.
[J.J.]
[r.g.]
