IV KO 150/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 12 marca 2025 r.
SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Jerzy Grubba
SSN Michał Laskowski
w sprawie J.B.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 12 marca 2025 r.,
kwestii wznowienia postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem
Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2023 r., sygn. akt IV KK 482/23, o oddaleniu
kasacji obrońcy skazanego jako oczywiście bezzasadnej,
postanowił:
1) na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 1 i 2
k.p.k. wznowić postępowanie kasacyjne;
2) uchylić postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia
2023 r., sygn. akt IV KK 382/23, o oddaleniu jako oczywiście
bezzasadnej kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego J.B. i
sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi
Najwyższemu - Izbie Karnej w postępowaniu kasacyjnym;
3) obciążyć Skarb Państwa wydatkami postępowania o
wznowienie postępowania.
Jerzy Grubba
Włodzimierz Wróbel
Michał Laskowski
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2023 r. (sygn. akt IV KK 382/23) Sąd
Najwyższy oddalił kasację obrońcy J.B. jako oczywiście bezzasadną.
Jednoosobowo orzekał w sprawie sędzia P.K.
IV KO 150/24
2
Pismem z dnia 13 grudnia 2024 r. J.B. wniósł „na podstawie art.9 § 2 k.p.k. w
zb. z art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k. oraz odwołując się do treści wyroku Sądu
Najwyższego z dnia 4 grudnia 2024 r. o sygn. akt IV KO 1/24, a także uchwały
składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA 1-4110-1/2020) oraz innych
judykatów Sądu Najwyższego oraz ETPCz w Strasburgu i art. 6.1 Konwencji” o
wznowienie postępowania kasacyjnego w sprawie IV KK 382/23 z uwagi na fakt
zaistnienia tożsamej przesłanki do wznowienia postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Pismo skazanego należało rozpatrzyć jako sygnał wskazujący na
konieczność wznowienia postępowania z powodu zaistnienia bezwzględnej
przesłanki odwoławczej. Ujawnione naruszenie prawa dotyczące składu Sądu
Najwyższego, w którym zasiadał Sędzia P.K., uzasadniało wznowienie
postępowania i uchylenie wydanego postanowienia.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego (np. postanowienia:
z dnia 14 czerwca 2023 r., II KO 73/22; z dnia 14 czerwca 2023 r., III KO 43/23; z
dnia 21 czerwca 2023 r., V KO 30/22; z dnia 23 sierpnia 2023 r., II KO 75/23; z dnia
18 października 2023 r., I KO 33/23; z dnia 6 listopada 2023 r., I KO 56/23),
wznowienie postępowania kasacyjnego, w którym oddalono kasację, jest
dopuszczalne. Podstawę stanowi zarówno uchwała składu połączonych Izb Sądu
Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20), mająca moc zasady prawnej,
jak i uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022 r. (I
KZP 2/22). Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
występuje, gdy w składzie orzekającym zasiada osoba powołana na urząd
sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym w ustawie nowelizującej KRS z 2017 r. (Dz. U.
z 2018 r. poz. 3), co miało miejsce w niniejszej sprawie. Dodatkowo, wyrok ETPC z
dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19)
wskazuje, że udział w powoływaniu sędziów organu, który nie jest niezależny od
władzy wykonawczej i ustawodawczej, skutkuje tym, że skład orzekający, w którym
zasiada osoba tak powołana, nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu
IV KO 150/24
3
ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (por. postanowienie SN z
dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21). Dotyczy to sędziego P.K., który w takim
właśnie trybie został powołany do orzekania w Sądzie Najwyższym
postanowieniem Prezydenta RP.
Powołanie to nie spełniło konstytucyjnych kryteriów powołania na stanowisko
sędziego Sądu Najwyższego, dokonane zostało bowiem bez wniosku Krajowej
Rady Sądownictwa. Organ który powstał na skutek wejścia w życie wspomnianej
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa
oraz niektórych innych ustaw, nie miał już cech organu konstytucyjnego z uwagi na
ukształtowanie jego składu w sposób sprzeczny z Konstytucją RP. Należy przy
tym podkreślić, że standard prawa do sądu wynikający z art. 45 ust. 1 Konstytucji
oraz art. 6 ust. 1 EKPCz ma w pełni zastosowanie do postępowania kasacyjnego, o
ile takie postępowanie zostało przewidziane w określonej kategorii spraw (por.
postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt I KZ 29/21 i zawarta tam
argumentacja oraz M. A. Nowicki, Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do
Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka, wyd. 7, s. 502 i cytowane
wyroki ETPC, P. Hofmański, A. Wróbel w: L. Garlicki [red.] Konwencja o Ochronie
Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Tom I. Komentarz do artykułów 1-8,
Warszawa 2010, s. 253).
Konstytucja RP przyznaje wyłączne prawo do sprawowania wymiaru
sprawiedliwości sądom, w tym Sądowi Najwyższemu, a sędzią w rozumieniu
Konstytucji może być jedynie osoba powołana na stanowisko przez Prezydenta RP
na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Niespełnienie tych warunków oznacza, że
dana osoba nie może być uznana za sędziego w sensie konstytucyjnym i nie ma
prawa sprawować wymiaru sprawiedliwości. Nawet jeśli ustawa (zwykła) przewiduje
procedurę nominacji sędziowskiej niespełniającą wymogów konstytucyjnych, osoba
taka może być traktowana jako sędzia jedynie w sensie ustawowym, bez uprawnień
i gwarancji wynikających z Konstytucji.
W niniejszej sprawie, Sędzia P.K. otrzymał nominację na stanowisko
sędziego Sądu Najwyższego od Prezydenta RP, jednak na wniosek organu,
którego skład wyłoniono w trybie przewidzianym w ustawie z dnia 8 grudnia 2017 r.
IV KO 150/24
4
o zmianie ustawy o KRS. Organ ten, mimo nazwy "Krajowa Rada Sądownictwa",
nie nabył charakteru organu konstytucyjnego ze względu na sposób jego
ukształtowania sprzeczny z Konstytucją. W związku z powyższym, drugi warunek z
art. 179 Konstytucji RP nie został spełniony, co skutkuje brakiem możliwości
uznania sędziego P.K. za sędziego Sądu Najwyższego w sensie konstytucyjnym,
ze wszystkimi tego konsekwencjami, także w zakresie możliwości sprawowania
wymiaru sprawiedliwości jako niezależny, bezstronny i niezwisły sąd w rozumieniu
art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Z tych względów Sąd Najwyższy postanowił wznowić postępowanie
kasacyjne, uchylić postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2023 r.
(sygn. akt IV KK 382/23) oddalające kasację i przekazać sprawę do ponownego
rozpoznania Sądowi Najwyższemu - Izbie Karnej, który dokona go w składzie
należycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Jerzy Grubba
[WB]
[a.ł]
Włodzimierz Wróbel
Michał Laskowski
