IV KO 111/25

IV KO 111/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 sierpnia 2026 r. SSN Andrzej Stępka po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu bez udziału stron w sprawie H. P. osobistego wniosku skazanego o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 26 lutego 2025 r., sygn. akt II AKa 190/24 utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 9 sierpnia 2024 r., sygn. akt II K 1/23, na podstawie art. 545 § 3 k.p.k. p o s t a n o w i ł odmówić przyjęcia wniosku wobec bezzasadności. jego oczywistej UZASADNIENIE Skazany H.P. zainicjował postępowanie wznowieniowe występując o wyznaczenie mu w tym celu obrońcy z urzędu. Zarządzeniem z dnia 21 października 2025 r. sędzia Sądu Najwyższego wyznaczył na podstawie art. 81 § 1 k.p.k. w zw. z art. 78 § 1 i 1a k.p.k. i art. 84 § 3 k.p.k. H. P. obrońcę z urzędu w osobie adwokata M. W. celem sporządzenia wniosku o wznowienie w/w postępowania lub poinformowania Sądu Najwyższego, że nie stwierdzono podstaw do złożenia takiego wniosku. W dniu 19 listopada 2025 r. (data wpływu do SN) IV KO 111/25 2 obrońca złożył opinię o braku podstaw do wniesienia wniosku o wznowienie w/w postępowania. W dniu 22 grudnia 2025 r. wezwano skazanego do usunięcia braku formalnego jego pisma o wznowienie postępowania – poprzez sporządzenie i podpisanie stosownego wniosku o wznowienie przez ustanowionego z wyboru adwokata lub radcę prawnego – w terminie 14 dni od daty otrzymania niniejszego wezwania, pod rygorem odmowy przyjęcia osobistego wniosku skazanego o wznowienie postępowania jako oczywiście bezzasadnego (k. 68). Skazany na to zarządzenie wniósł „zażalenie” (k. 74), w związku z czym został poinformowany, że zarządzenie wzywające do uzupełnienia braku formalnego nie jest zaskarżalne (k. 78). W odpowiedzi osobistym pismem H.P. wniósł o wznowienie w/w postępowania i wskazywał okoliczności, które w jego ocenie mają potwierdzać, że nie popełnił przestępstwa, a wznowienie postępowania jest uzasadnione. Jednocześnie ponownie wystąpił o wyznaczenie obrońcy z urzędu celem sporządzenia takiego wniosku. Nadto pismem z dnia 5 lutego 2026 r. (data wpływu do SN) skazany podniósł, że w postępowaniu przed Sądem I instancji wystąpiło uchybienie w postaci bezwzględnej podstawy odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje. Zgodnie z obowiązującym od dnia 1 lipca 2015 r. przepisem art. 545 § 3 k.p.k., sąd odmawia przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania, bez wzywania strony do usunięcia jego braków formalnych, jeżeli z treści wniosku wynika jego oczywista bezzasadność. Co istotne i co należy wyraźnie podkreślić to fakt, że w trybie art. 545 § 3 k.p.k. sąd nie rozpoznaje merytorycznie wniosku i nie bada także jego zasadności pod kątem ewentualnych podstaw wznowienia. Natomiast wniosek taki podlega kontroli o charakterze quasi formalnym, pod kątem hipotetycznej możliwości wznowienia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 września 2015 r., II KO 49/15, OSNKW 2016, z. 1, poz. 5). Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że wniosek H. P. nie zawiera argumentacji, która pozwoliłaby na ustalenie, że w sprawie miały miejsce okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania ujęte w art. 540 § 1 do § 3 k.p.k. Zgodnie z Kodeksem postępowania karnego IV KO 111/25 3 takimi okolicznościami są wyłącznie: popełnienie przestępstwa w związku z postępowaniem, gdy istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to mieć wpływ na treść orzeczenia – jednak w tym przypadku przestępstwo to musi być stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Nie doszło również w sprawie do ujawnienia nowych faktów lub dowodów wskazujących na to, że skazany nie popełnił czynu albo jego czyn nie stanowił przestępstwa lub nie podlegał karze. Wniosek nie zawiera również argumentacji, która mogłaby prowadzić do przekonania, że doszło do wystąpienia bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Zaistnienie żadnej z tych podstaw wznowieniowych nie zostało przez skazanego skutecznie uprawdopodobnione w złożonym przez niego wniosku. Z treści pism skazanego wynika, że wnioskodawca upatruje podstawy do uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego kwestionując po raz kolejny jakość podpisu złożonego pod dokumentem z 19 października 2017 r. przedłożonym na rozprawie w Sądzie Okręgowym w Olsztynie, i ocenę materiału dowodowego dokonaną przez procedujące w sprawie Sądy obu instancji, domagając się przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu pisma ręcznego. Tożsame zarzuty zostały już postawione w kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego. W sprawie o sygn. akt IV KK 342/25, Sąd Najwyższy na mocy postanowienie z dnia 17 września 2025 r. oddalił jako oczywiście bezzasadną kasację obrońcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 26 lutego 2025 r., sygn. akt II AKa 190/24, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 9 sierpnia 2024 r., sygn. akt II K 1/23. Sąd Najwyższy już raz wyjaśnił, że słusznie wskazały oba procedujące Sądy, iż dopuszczenie dowodu z opinii grafologa służyłoby wyłącznie przedłużeniu postępowania sądowego, co w sytuacji gdy dostępny materiał dowodowy, w szczególności osobowy, w postaci zeznań m.in. I. P., M. S. i G. K. oceniony przez pryzmat sprzecznych wyjaśnień osób skazanych w tej sprawie, byłoby niewskazane. W ramach postępowania kasacyjnego dokonano już także oceny podnoszonych obecnie po raz kolejny w piśmie osobistym skazanego załączonych dokumentów, dochodząc do wniosku, że złożony do akt na potrzeby postępowania kasacyjnego - a obecnie wznowieniowego - dowód w postaci postanowienia Prokuratury Rejonowej w B. z 10 kwietnia 2025 r. dowodzi jedynie, że w sprawie z IV KO 111/25 4 zawiadomienia H. P. o sfałszowanie podpisu J. S., dochodzenie umorzono albowiem czyn nie zawierał znamion czynu zabronionego. To orzeczenie niesądowego organu kończące postępowanie przygotowawcze jeszcze w fazie in rem, nie mogło w żaden sposób wpłynąć na zaskarżone kasacją orzeczenie i spowodować ekskulpowania skazanego. W rezultacie, zarzuty obecnie podnoszone przez skazanego zostały w czasie postępowania kasacyjnego rozpoznane. Podkreślenia wymaga, że podważanie oceny materiału dowodowego nie jest ustawową przesłanką wznowienia postępowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że w trybie art. 545 § 3 k.p.k. sąd nie rozpoznaje merytorycznie wniosku, a wskazana w tym przepisie możliwość odmowy przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania z powodu jego oczywistej bezzasadności, dotyczy zarówno przypadków, gdy we wniosku podniesiono okoliczności będące już wcześniej przedmiotem rozpoznawania w postępowaniu o wznowienie, jak i przypadków, gdy w sposób oczywisty, wniosek ten oparty został na innych podstawach niż te, które określone zostały w przepisach rozdziału 56 Kodeksu postępowania karnego. Jak już wspomniano, kontrola z art. 545 § 3 k.p.k. ma charakter formalny, co oznacza, że w jej toku nie dochodzi do merytorycznego rozpoznania wniosku, ani też do badania jego zasadności pod kątem ewentualnych podstaw wznowienia, ale do wstępnego przeanalizowania jego treści w celu ustalenia możliwości skutecznego złożenia tego pisma. Wniosek bezzasadny w stopniu oczywistym musi spotkać się z odmową przyjęcia bez wzywania do usunięcia braków formalnych. Oczywista bezzasadność wniosku o wznowienie postępowania to taka, która nie wymaga szczególnego badania, jest widoczna „na pierwszy rzut oka”, jest niewątpliwa i wniosek obiektywnie nie może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 września 2025 r., I KO 83/25, LEX nr 3917680; z dnia 27 stycznia 2025 r., IV KO 138/24, LEX nr 3823580). Jeśli natomiast chodzi o podnoszone kwestie odnoszące się do obsady Sądu Okręgowego w Olsztynie, to Sąd Najwyższy stwierdza, iż udział w składzie orzekającym Sędzi M.N.– S. powołanej do pełnienia urzędu sędziego w tym Sądzie na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r., nie prowadził do powstania uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Z IV KO 111/25 5 uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I- 4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7) wynika, że „Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności”. Oznacza to konieczność wykazania istnienia „okoliczności” wskazujących na szczególnie bliski związek konkretnego sędziego z organami władzy wykonawczej, prowadzący do wniosku, że sąd z udziałem takiego sędziego nie spełnia wymaganych standardów bezstronności i niezależności (podobnie uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22). W odniesieniu do Sędziego M. N. – S. Sąd Najwyższy już badał w innych sprawach, czy sąd orzekający z jej udziałem jest sądem należycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Tego typu uchybienie nie zostało stwierdzone, a przeprowadzony test dał wynik pozytywny. Były to sprawy: IV KO 79/24, postanowienie z dnia 8 sierpnia 2024 r.; IV KZ 32/24, postanowienie z dnia 13 listopada 2024 r. Opinię tę w pełni podziela Sąd Najwyższy i w niniejszej sprawie, nie znajdując uzasadnionych podstaw do odstąpienia od takiej oceny. Trzeba też zauważyć, że o braku przesłanek do wznowienia postępowania wypowiedział się również w niniejszej sprawie wyznaczony obrońca z urzędu, przedstawiając opinię o braku podstaw do sporządzenia wniosku o wznowienie postępowania. Obecnie osobisty wniosek skazanego nie może stanowić również podstawy do wyznaczenia kolejnego obrońcy z urzędu w celu sporządzenia wniosku o wznowienie postępowania. Przypomnieć w tym miejscu należy, że obrońca (pełnomocnik) wyznaczony z urzędu, jako profesjonalista, zajmując stanowisko w przedmiocie ewentualnych podstaw wznowieniowych, bądź stwierdzając ich brak, ma pozycję autonomiczną i nie musi wyrażać w tym zakresie IV KO 111/25 6 poglądów zbieżnych z reprezentowaną przez niego stroną (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 10 maja 2018 r., III KZ 20/18, LEX nr 2490310). Podstawy wznowieniowe są ściśle określone, zaś pełnomocnika z urzędu ustanawia się w takim wypadku po to, aby jako podmiot kwalifikowany, dokonał analizy akt sprawy właśnie pod takim kątem, a nie, by sporządził wniosek o wznowienie, gdyż taka jest wola wnioskodawcy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2011 r., II KZ 14/11, LEX nr 794845). Zarówno art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jak i regulacja przewidziana w art. 83 k.p.k. nie daje gwarancji wyznaczania kolejnych pełnomocników z urzędu, o ile dotychczasowi nie spełniają oczekiwań mandanta (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 lutego 2018 r., III KZ 69/17, LEX nr 2440455; z dnia 30 grudnia 2016 r., IV KZ 69/16, LEX nr 2177103). Należy jednak zauważyć, iż złożenie wniosku o wznowienie postępowania na korzyść skazanego nie jest ograniczone żadnym terminem, zatem może on to uczynić po zebraniu odpowiednich środków i zleceniu sporządzenia wniosku ustanowionemu przez siebie adwokatowi lub radcy prawnemu, o ile obrońca uzna, że powody do wznowienia rzeczywiście zachodzą. Wszystkie te okoliczności, oceniane w kontekście art. 545 § 3 k.p.k., przesądzają o oczywistej bezzasadności złożonej przez H.P. sygnalizacji o konieczności wznowienia postępowania. W tych okolicznościach Sąd Najwyższy postanowił, jak na wstępie. [J.J.] [a.ł]